Người đứng cầm đèn

Chương 16: Người đứng cầm đèn

Ông Tống không vẽ mặt người cầm đèn. Ông vẽ cái áo.

Một cái áo dài chấm gót, vạt rộng, hai tay áo thụng xuống như hai cánh dơi. Trên đầu, một cái mũ mềm, tròn, sụp xuống ngang tai. Rồi ông vẽ bàn tay không cầm đèn. Trong bàn tay ấy là một cây que dài, đầu que tỏa ra một chùm nét mảnh, rủ xuống như một túm lông.

Thiết nhìn túm lông ấy rất lâu.

Phất trần. Thứ mà thái giám trong cung cầm theo người như quan văn cầm quạt. Anh đã thấy một cây như thế, cán gỗ mun, lông đuôi ngựa trắng, cắm trong cái ống sứ ở góc gian giữa nhà Giám lăng, cạnh cái ấm nước sôi để nguội.

– Ông ấy vẽ ai thế? – Nghiên hỏi khẽ.

Thiết không trả lời ngay. Anh chỉ vào người đứng cầm đèn, rồi chắp hai tay lại trước ngực, cúi đầu, như một người hầu đứng chờ lệnh. Rồi anh làm động tác lần tràng hạt.

Ông Tống nhìn anh, rồi gật đầu. Gật một lần, rất chậm.

Thiết chỉ vào người to nhất trong ba người đẩy. Ông Tống cầm que, vẽ thêm vào bên hông người ấy một cái chuôi đao, và hai bờ vai u lên như vai trâu.

Không ai trong buồng nói gì. Ngọn đèn dầu trên vách lép bép. Ngoài sân, tiếng cô Ngát đang vo gạo, tiếng nước chảy róc rách xuống rãnh.

– Phùng công công – cuối cùng Thiết nói. – Đứng ở đầu cầu, cầm đèn soi cho Vạn và hai người lính đẩy ông Tảo xuống.

Nghiên đưa tay lên bịt miệng.

Ông Tống lại cầm que lên. Ông xóa đi cảnh trên cầu bằng lòng bàn tay, rồi vẽ một cảnh khác. Một cái nhà dài, mái tranh, có ba cái bếp. Bên cạnh một cái bếp, một cái nồi to bốc khói. Ông vẽ một người đang đi ra khỏi cửa nhà dài, tay xoa bụng. Ông chỉ vào người ấy, rồi chỉ vào ngực mình. Rồi ông vẽ một người khác đang đi vào cửa, ngược chiều với ông. Bên cạnh người đi vào, ông vẽ một nét cong nhỏ, dang ra như cánh chim.

Cánh én.

Rồi ông vẽ một đường đi từ cửa nhà dài, men theo con suối, đến bụi lau gần chân cầu. Ông chỉ vào bụi lau, rồi làm một động tác ai cũng hiểu: vén vạt áo, đứng đái. Rồi ông chỉ lên cây cầu đã xóa.

Nghiên ngồi lặng đi.

– Đêm ấy – nàng nói, giọng nhỏ như hơi thở. – Đêm hai mươi lăm. Ông Tống ăn cháo khuya ở lán tôi. Ông ấy ăn khỏe, tối nào cũng ăn cháo khuya. Ông ấy đi ra thì bác Lương đi vào. Bác Lương ít khi ăn cháo khuya lắm. Cả tháng Mười bác ấy chỉ ăn đúng một lần, tôi nhớ, vì cái thẻ cánh én chỉ có một khía ngắn.

– Bác ấy ngồi đến lúc nào?

– Đến lúc tôi dọn hàng. Gần hết giờ Hợi. Bác ấy ngồi ở góc lán, ăn có một bát mà ngồi mãi. Tôi hỏi bác có gặp cha cháu không, bác bảo có, nó về lán nó rồi. Tôi tưởng cha tôi về thật. Tôi dọn hàng, tôi đi ngủ. – Nàng nhắm mắt lại. – Sáng ra thì thằng Ốc thấy cha tôi ở dưới suối.

– Cô nhớ cái này từ lâu?

Nàng mở mắt, nhìn anh. Mắt nàng không né tránh.

– Tôi nhớ bác Lương ăn cháo khuya đêm ấy. Nhưng tôi không biết cha tôi chết lúc nào. Tôi tưởng cha tôi chết sau khi cãi nhau với bác ấy, giờ Tuất. Tôi tưởng bác ấy ăn cháo xong mới… – Nàng ngừng lại. – Hôm mùng một tôi cầm mảnh đá cánh én, tôi chỉ nghĩ được đến thế. Tôi không nghĩ thêm được. Tôi giận.

Thiết gật đầu. Anh không trách nàng. Anh cũng đã ngồi trước mảnh đá ấy mà không nghĩ thêm được gì.

Ông Tống vẫn cầm que, nhìn hai người. Rồi ông vẽ thêm một cảnh nữa, nhỏ ở góc. Một người béo, bụng tròn, đứng bên một cái lò hình chuông. Ông vẽ hai bàn tay của người béo làm động tác ra hiệu: chỉ vào miệng, chỉ ra xa, rồi vỗ vỗ vào ngực. Rồi ông vẽ một người lính đứng nấp sau lò, nhìn trộm.

– Ông Kim Thọ – Thiết nói. – Ông Thọ bảo ông Tống là ông Thọ sẽ đi nói. Ông Tống thấy lính rình ông Thọ.

Ông Tống gật đầu. Rồi ông chỉ vào chính mình, chỉ ra cửa, làm động tác chạy.

Ông đã chạy từ trưa mùng ba. Trước khi chạy, ông đã xóa cái hình vẽ trên vách lán mình. Cái hình mà thằng Ốc thấy chỉ còn một đường cong như cây cầu và một đốm tròn như ngọn đèn.

Đêm ấy Thiết ngủ lại ở Ba Khe, trên cái chõng tre ngoài hiên nhà cô Ngát. Nghiên ngủ trong buồng cùng thằng Ốc. Thiết không ngủ được. Anh nằm nhìn trăng mùng bảy treo trên ngọn cây đa, nửa vành sáng như cái lược sừng, và anh nghĩ về người đứng ở đầu cầu cầm đèn.

Phùng công công. Người uống nước sôi để nguội, lần tràng hạt, không đọc được chữ thảo. Người đã nói với anh: ta không thích thêm người chết nữa. Người đã lập bài vị cho mười lăm người trong chùa dưới chân núi.

Người đã đứng soi đèn cho kẻ khác giết người.

Ngày mười tháng Một, ba ngày nữa, chính người ấy sẽ ngồi xét án cha anh.

Sáng mùng tám, Thiết xin cô Ngát mấy tờ giấy bản và một mẩu than. Anh nhờ ông Tống vẽ lại cả ba cảnh lên giấy. Ông Tống vẽ chậm, cẩn thận, từng nét. Cảnh trên cầu, cảnh lán cơm, cảnh lò vôi. Mỗi cảnh một tờ. Vẽ xong, ông Tống chỉ vào người đứng cầm đèn trong tờ thứ nhất, rồi nhìn Thiết, lắc đầu, chắp tay vái lấy vái để.

Thiết hiểu. Ông sợ. Ông sợ người ấy hơn sợ mọi thứ khác trên đời.

Anh gấp tờ thứ nhất lại, cất riêng vào trong áo. Anh dặn cô Ngát không cho ai biết ông Tống ở đây, ai hỏi cũng nói không biết. Anh để lại cho cô hai xâu tiền, tiền lương tháng của anh. Rồi anh cùng Nghiên và thằng Ốc về bãi Cỏ Gấu.

Trưa hôm ấy có người của lăng mang thư xuống điếm tuần. Thư gửi Tri huyện Thạch Bích, có dấu son của Giám lăng, viết bằng chữ chân. Thiết bóc ra đọc vì Tri huyện đã dặn có thư thì đọc, rồi cho người phi ngựa mang về.

"Ngày mười tháng Một, giờ Tỵ, tại nhà Giám lăng, xét án thợ cả Ứng Bá Lương giết thợ cả Lư Đức Tảo. Mời quan Tri huyện Thạch Bích dự, theo lệ án dính người hai bên. Ai có lời làm chứng, cho đến trình."

Ông Tòng đọc qua vai Thiết, gãi gãi bộ râu bạc.

– Mời mình đến để làm gì? Để mình ngồi xem người ta chém cha bổ đầu à?

– Để có hai bên cùng ký – Thiết nói. – Án dính người hai bên, xét không có huyện thì sau này huyện có quyền kêu. Giám lăng là người cẩn thận.

– Thế bổ đầu định trình cái gì?

Thiết ngồi xuống, trải lên bàn những thứ anh có. Tờ khám nghiệm của ông Bàng: không bọt, không sỏi, sau gáy dập. Tờ lời khai có dấu ngón cái trái của Dụng. Mảnh vôi nhỏ bằng ngón tay mang nửa gợn sóng. Tờ giấy kê việc huyền cung anh đã chép lại từ cuộn giấy của Thị lang Bành, cái dòng mực khác về mười một phiến nêm. Hai tờ vẽ của ông Tống, cảnh lán cơm và cảnh lò vôi.

Và Nghiên. Người đã xới cháo khuya cho cha anh đêm hai mươi lăm.

Và ông Mười Rổ. Chiều hôm ấy anh đã sang lán ông, hỏi lại đêm hai mươi lăm. Ông già nghĩ hồi lâu, nhai trầu mãi, rồi mới nói thêm một điều mà lần trước ông chưa nói: sau khi ông Tảo đóng sầm cửa đi ra, ông nghe tiếng cha anh mài đục. Mài một mạch, không nghỉ, cho đến lúc trống đổi sang canh hai thì cửa lán bên ấy mới kẹt mở, tiếng chân đi xuống phía lán cơm. "Tôi nằm nghe tiếng mài mà không ngủ được", ông nói. "Mài như người ta đập đầu vào đá." Anh hỏi ông có dám nói lại câu ấy trước mặt Giám lăng không. Ông Mười Rổ nhổ bã trầu, bảo già rồi, sợ gì nữa.

Tờ vẽ cảnh trên cầu vẫn gấp trong ngực áo anh.

– Còn cái tờ kia? – Ông Tòng hỏi. Ông đã thấy Thiết cất nó đi.

– Tờ kia không trình.

– Sao không trình?

– Vì người ngồi xét là người đứng trong tờ ấy. – Thiết nói rất khẽ. – Trình ra thì người ta biết có người thấy. Rồi người ta sẽ đi tìm người thấy. Ông Tống không còn chỗ nào để chạy nữa đâu, chú Tòng.

Ông Tòng nhìn anh một hồi. Rồi ông gật đầu, không hỏi nữa.

Chiều, tên gia nhân áo lụa xanh của Thị lang Bành lại xuống. Lần này hắn không mời ai đi uống trà. Hắn đứng ở cổng điếm, nói nhanh một mạch, như đọc thuộc lòng.

– Quan Thị lang nhắn bổ đầu Ứng. Ngày mười, nếu được hỏi, quan Thị lang sẽ nói thật chuyện mật mía. Quan Thị lang cũng sẽ nói đá vào huyền cung đi qua cửa tiện đạo, cửa tiện đạo do lính Giám lăng giữ. Quan Thị lang mong bổ đầu nhớ cho, lúc quan Thị lang nói, là quan Thị lang tự nói.

– Ta không hứa gì được với quan Thị lang – Thiết đáp. – Quan Thị lang muốn nói thì nói. Nói thật thì thật được tính là thật.

Tên gia nhân cúi đầu, đi.

Tối mùng chín, gió đổi chiều. Gió nồm từ dưới xuôi thổi lên, ẩm và hơi ấm, mang theo mùi ruộng ngâm. Trăng mùng chín sáng vằng vặc trên đỉnh Bàn Long. Bãi Cỏ Gấu ăn cơm tối xong, thợ ngồi quanh mấy đống lửa, có người thổi sáo, có người kể chuyện tiếu lâm, tiếng cười rộ lên từng đợt. Hai ngày nay người ta đã thôi nói thầm. Ông Tảo đã chôn, ông Thọ đã chôn, ông Lương đã nhận tội. Người ta tưởng mọi chuyện đã xong.

Thiết ngồi ở điếm tuần, dặn Nghiên lần cuối những gì nàng sẽ nói ngày mai. Nàng nghe, gật đầu, không hỏi lại câu nào.

– Ngày mai, nếu tôi bảo cô đứng lên, cô đứng lên – anh nói. – Nếu tôi không bảo, cô ngồi im. Dù có chuyện gì.

– Ông sợ gì?

– Tôi sợ người ta biết cô biết nhiều hơn cô nói.

Nàng nhìn anh. Lần đầu tiên, nàng không cãi.

Đúng lúc ấy, từ ngoài bãi vọng vào một tiếng kêu. Rồi nhiều tiếng kêu. Rồi tiếng chân người chạy rầm rập, tiếng gõ mõ, tiếng thùng nước va vào nhau.

– Cháy! Cháy lán thợ cả!

Thiết lao ra cửa. Ở mép trên của bãi Cỏ Gấu, nơi dãy chín cái lán thợ cả dựng sát chân dốc, một cột lửa đỏ rực đang bốc lên, liếm lên tận ngọn cây sau sau, tàn lửa bay tung như pháo hoa. Cả bãi đổ xô tới, người cầm thùng, người cầm chậu, người cầm cành cây đập.

Anh chạy tới nơi thì cái lán đã sụp mái. Lửa cháy từ trong ra, cháy ngùn ngụt, tiếng tre nứa nổ đôm đốp. Người ta dập được lửa ở hai cái lán bên cạnh, nhưng cái lán ấy thì không còn gì nữa. Chỉ còn bốn cái cột cháy đen, và một đống tro đỏ rực.

Ông Mười Rổ đứng bên cạnh Thiết, mặt đen nhẻm khói, tay còn cầm cái chậu thủng.

– Lán ông Tống – ông già nói, giọng run. – Lán ông Tống Điếc. Cả bãi này không ai thắp đèn trong ấy từ hôm ông ấy đi. Thế mà nó cháy từ vách trong ra.

— Hết chương 16 —