Ngày giỗ họ Diêm

Chương 35: Ngày giỗ họ Diêm

Nghiên dựng cái vòm gỗ trên một cái khay sơn đen, đặt giữa nền gạch gian chính hành cung, và tay nàng không run.

Chiều mười bảy tháng Chạp. Gian chính hành cung còn thơm mùi gỗ mới và mùi sơn, cột đỏ, rèm vàng, khói trầm bay lơ lửng. Hoàng thượng ngồi trên sập, lưng tựa gối, một tấm chăn lông phủ ngang đùi. Quan đứng hai bên. Úc Trọng Khải đứng sát chân sập, tay không rời chuôi đao. Ở dưới thềm, quỳ thành một hàng, là những người từ dưới huyền cung lên. Ông Lương, Cốm, ông Tống. Ông Mười Rổ ngồi trên một cái cáng tre. Vạn quỳ ở đầu kia hàng, hai tay bị trói, Tư Cối quỳ bên cạnh hắn, Dụng quỳ sau. Phùng Thuận quỳ riêng ra một chỗ, gần cửa, đầu cúi sát đất.

Mẫn Tư Hoằng nằm trên một tấm phản kê ở góc gian. Ống chân ông đã được ngự y nẹp lại. Áo bào bụi trắng đã thay bằng một tấm áo vải xám. Ông nằm nghiêng, mắt nhìn ra cửa sổ, nơi trời đang tắt nắng.

Thiết quỳ sau lưng Nghiên. Tri huyện Nhữ quỳ bên cạnh anh, mũ cánh chuồn ngay ngắn. Sau nữa là ông Tòng, ông Bàng, Mậu. Thằng Ốc thì bị bắt đứng ngoài thềm với Lục Hỉ và thằng Bính.

Nghiên dựng mười ba miếng gỗ mít. Miếng chốt có nét cánh én nhỏ xíu ở góc dưới, nàng đặt xuống trước. Rồi đến những miếng nêm ôm quanh nó. Rồi đến những miếng vòm. Cái vòm đứng lên, cao chừng gang tay, cong như lưng con rùa.

– Bẩm bệ hạ – nàng nói. Giọng nàng rõ, không vấp, như hôm nàng nói trước Phùng công công ở phiên xét. – Cái này cha cháu đẽo. Cha cháu là thợ cả Lư Đức Tảo, chết đêm hai mươi lăm tháng Mười dưới cầu Hàn Khê. Cha cháu đẽo để giảng cho người khác hiểu vì sao cái vòm sẽ sập.

Nàng rút miếng chốt ra.

Nửa vòm bên trái sụp xuống. Nửa vòm bên phải đứng chênh vênh một nhịp, rồi đổ nghiêng ra ngoài.

Gian chính im lặng. Hoàng thượng nhìn đống gỗ mít trên cái khay sơn đen một lúc lâu.

– Dựng lại – ông nói.

Nghiên dựng lại. Lần này Thiết đưa cho nàng tám que tre nhỏ anh vót ban trưa ở điếm tuần. Nàng cắm tám que tre dưới nửa vòm bên phải, như tám cây cột. Rồi nàng lại rút miếng chốt. Nửa bên trái sụp. Nửa bên phải đứng nguyên trên tám que tre.

Hoàng thượng gật đầu, rất chậm.

– Ông ấy biết từ trước – ông nói. – Cha ngươi.

– Dạ.

– Ông ấy giảng cho ai?

Nghiên không trả lời. Nàng quay đầu nhìn về góc gian, nơi tấm phản kê.

Mẫn Tư Hoằng vẫn nhìn ra cửa sổ.

– Cho thần – ông nói. Giọng ông khàn, nhưng vẫn trầm, vẫn chậm. – Ngày hai mươi ba tháng Mười. Ông Tảo mang bộ gỗ này lên nhà khách. Ông ấy dựng nó trên bàn của thần, rút cái chốt ra cho thần xem. Ông ấy bảo: bẩm đại nhân, bản vẽ sai, đại nhân sửa lại cho, kẻo mai kia vòm sập. Ông ấy tin thần. Ông ấy tưởng thần nhầm. – Ông ngừng. – Ông ấy bảo ông ấy cất bộ gỗ trong ống giường, đợi thần sửa xong bản vẽ thì mang lên giảng cho thợ Lương. Thần cảm ơn ông ấy. Thần mời ông ấy uống trà.

Thiết nhắm mắt lại.

– Tối hôm ấy thần cho Tư Cối báo với đội trưởng Vạn: ông Tảo hay đi đêm, hay xuống chân vòm tây, hay lên sườn bắc. Thần biết Vạn sẽ báo công công. Thần biết công công đang cầm tờ giấy nào.

Ở đầu kia hàng quỳ, Vạn ngẩng lên. Hắn nhìn tấm phản rất lâu. Rồi hắn cúi đầu xuống.

Hoàng thượng quay sang Mẫn Tư Hoằng. Lần đầu tiên từ lúc vào gian chính, ông nhìn thẳng vào người ấy.

– Khanh là ai?

Mẫn Tư Hoằng quay mặt khỏi cửa sổ. Ông nhìn Hoàng thượng. Hai ông già nhìn nhau, một người trên sập, một người trên tấm phản.

– Thần họ Diêm – ông nói. – Diêm Hoằng. Con út Thượng thư bộ Lại Diêm Chính Thư.

Không ai trong gian chính động đậy. Thiết thấy Phùng Thuận ở chỗ cửa ngẩng đầu lên một chút, rồi lại cúi xuống.

– Ba mươi mốt năm trước, ngày mười bảy tháng Chạp, cha thần, mẹ thần, hai anh thần, chị dâu thần, ba đứa cháu thần, cả nhà mười bảy người, bị xử ở ngoài cửa tây kinh thành. Thần đang học ở thư viện núi Tùng Lĩnh. Thầy thần đánh thức thần lúc nửa đêm, cho thần một con ngựa, bảo thần đi. – Giọng ông vẫn đều. – Thần đổi họ Mẫn, theo họ mẹ thần. Thần thi đỗ năm hai mươi sáu. Thần vào Khâm thiên giám vì ở đấy không ai hỏi ai là con ai, người ta chỉ hỏi sao trên trời. Thần đợi hai mươi bảy năm thì bệ hạ cho xây lăng.

– Khanh muốn ta chết.

– Thần muốn bệ hạ chết đúng ngày ấy. Dưới vòm thần vẽ. – Mẫn Tư Hoằng nói. – Thần muốn người ta nói bệ hạ giết thợ xây lăng cho mình, như chuyện đời trước. Thần muốn tên bệ hạ được chép như tên những người đóng cửa đá nhốt thợ. Thần không muốn bệ hạ chết sạch sẽ.

Hoàng thượng im lặng rất lâu. Trong lò, than trầm nổ lách tách.

– Năm ấy ta ba mươi hai tuổi – cuối cùng ông nói. – Ta ký nhiều tờ. Có những tờ ta ký mà không nhớ mặt người trong ấy. Tờ của nhà họ Diêm thì ta nhớ. Ta bảo Phùng Thuận: nhà ấy có một đứa con học giỏi lắm, tiếc. – Ông ngừng. – Ta không biết là nó còn sống.

– Bây giờ bệ hạ biết.

– Ừ. Bây giờ ta biết. – Ông già ho một tràng khẽ. – Khanh suýt làm được cả hai việc. Ta thì chết. Tên ta thì bẩn.

– Thần làm được một nửa – Mẫn Tư Hoằng nói. Ông nhìn sang ông Lương đang quỳ. – Thần tính sai một chỗ. Thần tính thợ thì sợ. Thần không tính là thợ dựng cột.

Ông quay mặt về phía cửa sổ. Ông không nói gì nữa.

Hoàng thượng giao Mẫn Tư Hoằng cho bộ Hình. Tư Cối cũng vậy. Tư Cối không khai một câu nào. Nhưng Ốc ở ngoài thềm, khi được gọi vào, đã chỉ đúng hắn là người nó thấy ở bến nước đầu đường muối. Và ông Tòng tâu rằng lão Ất trưởng trạm đã thấy hắn đứng trước cửa nhà Lại Cò hai lần trong tháng Một. Còn cái lán ông Tống cháy đêm mùng chín, Mẫn Tư Hoằng tự nói ra trước khi người ta khiêng ông đi. Ông nói ông nghe trong lán cơm người ta kể ông Tống vẽ lên vách. Ông nói ông không biết ông Tống đã xóa.

Phùng Thuận được gọi lên.

Ông quỳ trước sập, đầu chạm nền gạch. Ông không xin gì. Ông kể. Kể ngày hai mươi tám tháng Chín. Kể đêm hai mươi lăm tháng Mười, ông đứng ở đầu cầu Hàn Khê, cầm đèn. Kể đêm mùng ba, ông không đứng xem, vì ông đang đọc kinh, và ông tự phạt mình quỳ đến sáng vì đã không đứng xem. Kể đêm mùng mười, ông cho một bổ đầu huyện đọc to tờ giấy vàng, vì ông muốn nghe nó từ miệng một người không phải người đã đọc cho ông.

– Lão nô giết hai người – ông nói. – Lão nô không có cái lệnh nào để giết. Lão nô xin chết.

Hoàng thượng nhìn ông già đang quỳ. Nhìn rất lâu.

– Ngươi hầu ta năm mươi hai năm – ông nói. – Ngươi không hỏi ta lấy một câu. Đáng lẽ lần này ngươi phải hỏi.

– Dạ.

– Ta không cho ngươi chết. Chết thì dễ quá. – Ông ngừng. – Ngươi bỏ áo Giám lăng. Ngươi ở lại núi này. Quét lăng. Quét cả bãi tha ma thợ. Mười lăm người trong chùa dưới chân núi, thêm cả ông Kim Thọ nữa. Ngày giỗ ai thì ngươi thắp hương người ấy. Đến khi ngươi chết thì ngươi nằm ở bãi ấy, không phải ở chùa.

Phùng Thuận dập đầu ba lần. Lần thứ ba, ông không ngẩng lên nữa. Vai ông run.

Vạn Hữu Toàn được gọi lên. Hắn quỳ, nói ngắn, như đọc sổ. Đẩy ông Tảo. Đè ông Kim Thọ. Ăn tiền cho đá vôi qua cửa tiện đạo. Bắt Cốm trên đèo. Rồi hắn nói thêm, cũng ngắn như thế, rằng đêm qua hắn xuống rãnh.

– Ta giao ngươi cho bộ Hình – Hoàng thượng nói. – Ghi cả việc dưới rãnh. Ghi đúng. Không thêm không bớt.

Vạn dập đầu. Lúc người ta dẫn hắn đi ngang qua chỗ Nghiên quỳ, hắn dừng lại một nhịp. Hắn không nói gì. Nghiên cũng không ngẩng lên.

Thị lang Bành bị cách chức, phải đền tiền mật ăn bớt gấp ba. Ông ta khóc to đến mức thị vệ phải dìu ra. Bạch Văn Dụng bị phạt đánh roi, rồi tha, vì đã khai thật hai lần và vì đêm qua đã nằm dưới đuôi chốt. Thợ cả còn lại mỗi người được thưởng năm quan. Lý Cốm được thêm hai quan cho những ngày bị giam. Hoàng thượng hỏi tên đứa con sắp sinh của Cốm. Cốm lắp bắp bảo trai tên Bền, gái tên Mít. Ông già cười, lần đầu tiên trong buổi chiều ấy, rồi ho.

Rồi ông nhìn Thiết.

– Bổ đầu huyện Thạch Bích. Ngươi muốn gì?

Thiết bước lên, quỳ xuống trước sập. Anh đã nghĩ câu trả lời từ lúc ngồi trong bóng tối dưới huyền cung, đếm những tiếng gõ dưới nền.

– Bẩm bệ hạ. Trước khi xin, thần xin nhận một tội.

– Tội gì?

– Sáng hai mươi sáu tháng Mười, thần thấy trên mặt cầu Hàn Khê, nửa bờ tây, hai vệt kéo lê từ chân cột mốc mười bảy ra giữa cầu. Thần thấy chiếc dép thứ hai của ông Tảo mắc ở kẽ đá chân cột mốc. Ông Tảo bị đánh trên đất lăng, rồi mới bị kéo ra cầu. Theo luật, huyện không có quyền xét. – Thiết nói chậm. – Thần giấu. Thần giấu với Tri huyện, giấu ở phiên xét, giấu đến hôm nay. Mọi việc thần làm từ hôm ấy là làm trên một cái án huyện không được xét.

Tri huyện Nhữ quỳ sau lưng anh khẽ hít vào một hơi. Thiết không quay lại.

Hoàng thượng nhìn anh.

– Nếu ngươi không giấu thì sao?

– Thì chiều hôm ấy xác ông Tảo đã được khiêng sang lăng. Đã ghi ngã cầu.

– Thì sáng nay ta đã nằm dưới đống đá kia. – Ông già nói, không lên giọng. – Tội ngươi ta ghi. Ghi rồi ta tha. Bây giờ ngươi xin đi.

Thiết cúi đầu.

– Bẩm, thần xin một điều. Lần sau bệ hạ duyệt lăng, hay duyệt bất cứ cái gì thợ làm. Xin cho thợ được đứng mà trả lời.

Gian chính lặng đi. Một vị quan già đứng bên trái sập khẽ đằng hắng như định nói gì.

Hoàng thượng nhìn sang hàng thợ quỳ dưới thềm. Ông Lương. Cốm. Ông Tống. Ông Mười Rổ trên cái cáng tre.

– Đứng dậy – ông nói.

Không ai đứng. Họ không hiểu.

– Các ngươi đứng dậy. – Ông già lặp lại. – Ta hỏi về đường đá. Ta muốn nhìn mặt người trả lời.

Ông Lương đứng dậy trước. Chậm, hai tay buông thõng, lưng thẳng. Rồi Cốm. Rồi ông Tống, nhìn quanh, thấy mọi người đứng thì đứng theo. Ông Mười Rổ chống tay lên thành cáng, nhổm người lên, mặt nhăn lại vì đau.

– Thợ cả Lương – Hoàng thượng nói. – Nửa vòm phía trong, xây lại được không?

Ông Lương nhìn ông.

– Bẩm, được. Một năm.

– Thế thì đừng xây. – Ông già nói. – Ta không cần cái nhà to thế để nằm. Để nguyên đấy. Các ngươi về nhà.

Ra khỏi hành cung thì trời đã tối. Trăng mười bảy chưa lên. Trên núi Bàn Long, đuốc thị vệ vẫn cháy dọc tường lăng. Ông Lương đi bên cạnh con trai, bước chậm. Đến cổng tam quan thì ông dừng lại.

– Tháng Ba – ông nói. – Đào nở thì mày lên lán tao. Tao có cái này.

— Hết chương 35 —