Mẹ của Vạn

Chương 24: Mẹ của Vạn

Bà cụ ho một tràng dài, gập cả người xuống bậc cửa, rồi ngẩng lên lau miệng bằng vạt áo.

– Anh là bạn thằng Toàn à? Nó đi trực trên lăng, mười hôm nửa tháng mới về một lần.

– Dạ, cháu ở dưới huyện – Thiết đáp. – Cháu mang thuốc cho cụ.

Làng Gò Mít nằm ở phía đông huyện lỵ, cách bãi Cỏ Gấu nửa ngày đi bộ, một làng nhỏ toàn nhà tranh vách đất, cây mít mọc trùm cả lối đi. Nhà mẹ Vạn ở cuối làng, sát bờ ao. Ba gian tranh đã cũ, mái xệ một góc, nhưng sân quét sạch, rơm chất gọn, một cây hồng trước ngõ còn treo lủng lẳng mấy quả chín đỏ mà chưa ai hái.

Thiết hỏi ra nhà này nhờ thằng Bính. Bính bảo đội trưởng tháng nào cũng gửi tiền về Gò Mít, gửi qua người buôn trâu, có lần nhờ cả Bính mang hộ. Bính không biết vì sao anh hỏi. Bính chỉ nói thêm một câu: mẹ đội trưởng ho lâu năm lắm, anh ạ, đêm nằm cách hai cái ruộng còn nghe tiếng.

Thiết mang theo một gói thuốc ông Bàng bốc cho: lá hen, vỏ quýt khô, mấy củ gừng già, một lọ mật ong rừng. Ông Bàng bốc xong thì nhìn anh rất lâu, hỏi mang cho ai. Anh bảo cho mẹ một người. Ông già không hỏi nữa.

Bà cụ mở gói thuốc, đưa lên mũi ngửi, rồi gật gù.

– Thuốc tốt. Thằng Toàn cũng mua cho tao, mà nó mua toàn thuốc đắt ở phủ, uống đắng lè lưỡi chẳng đỡ gì. – Bà cười, cái miệng móm. – Anh vào nhà uống bát nước. Con Thắm đâu, rót nước cho khách.

Một người đàn bà chừng ba mươi, mặt buồn, chít khăn tang đã bạc màu, bưng ra bát nước vối. Đó là em gái Vạn, chồng chết hai năm trước vì ngã giàn ở lăng, để lại một thằng con sáu tuổi. Thằng bé đang ngồi xổm ở góc sân, chơi một mình với mấy hòn sỏi và một miếng gỗ.

Thiết uống nước. Anh nghe bà cụ kể về thằng Toàn. Thằng Toàn hồi nhỏ hiền như cục đất, đi chăn trâu bị trâu húc còn không dám đánh trâu. Thằng Toàn đi lính năm mười tám, mười năm mới về một lần, về thì to như hộ pháp, mặt sẹo, nói thì hét như sấm, nhưng về đến nhà vẫn ngồi xổm dưới bếp thổi lửa cho mẹ. Thằng Toàn năm ngoái bảo mẹ để nó đi làm lăng vua, lương to, mua được thuốc tốt, mai kia lăng xong thì về dựng lại cái nhà.

– Nó thương tao – bà cụ nói. – Cả làng này bảo nó dữ. Nó dữ với người ta. Nó không dữ với tao.

Thiết ngồi nghe, không nói gì. Anh nhìn ra sân, nhìn thằng bé đang chơi. Thằng bé dựng hai hòn sỏi đứng cạnh nhau, rồi đặt miếng gỗ lên trên làm mái, rồi thổi phù một cái cho đổ, rồi cười khanh khách, rồi lại dựng.

Miếng gỗ ấy màu vàng như nghệ.

Thiết đặt bát nước xuống, đứng dậy, ra sân. Anh ngồi xổm xuống bên thằng bé.

– Cháu chơi gì thế?

Thằng bé nhìn anh, rụt rè, rồi chìa miếng gỗ ra khoe.

– Cái này cậu Toàn cho. Đẹp không?

Thiết cầm lấy. Gỗ mít, thớ mịn, vàng như nghệ, gọt nhẵn. To hơn những miếng trong ống giường nhà họ Lư một chút, vuông vức hơn, mặt nào cũng phẳng. Một đầu vát xiên. Anh lật mặt dưới lên. Ở góc, có một nét khắc nhỏ, nông, bằng mũi dao. Một nét cong dang ra như cánh chim.

Anh ngồi im rất lâu, miếng gỗ nằm trong lòng bàn tay.

Ông Tảo đã đẽo miếng chốt. Rồi ông khắc lên nó dấu của người đã đục cái chốt thật. Dấu của bạn ông.

Có tiếng chân ở ngõ. Nặng, chắc, nện xuống đất như tiếng chày. Thiết ngẩng lên.

Vạn Hữu Toàn đứng ở cổng, vai vác một bao gạo. Hắn không mặc áo đỏ. Hắn mặc một cái áo nâu cũ, quần xắn, chân đi dép, trông như một người làm ruộng to xác. Hắn nhìn Thiết đang ngồi xổm trong sân nhà mình, cầm miếng gỗ của cháu mình, và cả người hắn cứng lại.

– Toàn về đấy à con – bà cụ gọi vọng ra. – Có bạn con dưới huyện mang thuốc cho mẹ này.

Vạn đặt bao gạo xuống. Hắn bước vào sân, chậm, từng bước. Hắn đứng trước mặt Thiết, cao hơn anh cả cái đầu khi anh còn ngồi.

– Ra ao – hắn nói, rất khẽ.

Bờ ao sau nhà có mấy cây chuối, một cái cầu ao bằng ván gỗ, nước ao đục, mặt ao lác đác bèo tây. Vạn đứng quay lưng về phía nhà, như để mẹ hắn không nhìn thấy mặt hắn.

– Ngươi đến nhà mẹ ta.

– Tôi đến đưa thuốc.

– Ngươi đến để làm gì? – Hai bàn tay hắn nắm lại. – Để ta biết là ngươi biết mẹ ta ở đâu à?

– Tôi đến vì tôi muốn hỏi đội trưởng mấy câu ở chỗ không có lính. – Thiết nói, giọng chậm lại. – Mẹ đội trưởng không có tội gì. Tôi không động vào ai không có tội.

Vạn nhìn anh. Hắn nhìn rất lâu. Rồi vai hắn hạ xuống một chút.

– Hỏi đi.

Thiết mở bàn tay. Miếng gỗ mít nằm trong đó.

– Đội trưởng lấy cái này ở đâu?

Vạn liếc xuống. Mặt hắn không đổi.

– Ở trong túi lão Tảo.

– Đội trưởng cắt dây túi.

– Ừ. Lão giãy, túi vướng tay, ta cắt cho nhanh. – Hắn nói như kể chuyện bổ củi. – Trong túi có bùi nhùi, mấy đồng lẻ, cái miếng gỗ ấy, với một mẩu đá quét đen. Thằng đen của nhà trên núi bảo ta đưa hết những gì lấy được trên người lão. Ta đưa nó mẩu đá. Còn cái miếng gỗ thì ta tưởng đồ chơi, ta giữ lại cho thằng cu. Bố nó chết rồi, nó chẳng có cái gì chơi.

– Thằng đen của nhà trên núi là ai?

Vạn không đáp ngay. Hắn nhìn ra mặt ao.

– Cái thằng câm không câm. Chân đất, vai to. Cả núi này biết nó hầu ai.

– Đội trưởng biết nó hầu ai.

– Biết. – Vạn nói. – Nhưng tiền nó đưa ta, nó bảo là tiền của người bên bộ Công. Bảo là có quan to bên bộ Công muốn ăn chênh tiền đá. Ta nghĩ thằng hầu nhà quan này đi đưa tiền hộ quan kia thì cũng thường. Quan với quan quen nhau cả.

– Tiền đá là tiền gì?

– Tiền cho ta nhắm mắt. Đá thằng Dụng đục ở hang Rùa, lính ta khiêng vào huyền cung lẫn với đá thật, qua cửa tiện đạo. Ta tưởng chỉ là đá rẻ. Tưởng người ta ăn chênh. – Vạn nhổ nước bọt xuống ao. – Ăn chênh thì ai chẳng ăn. Thị lang Bành ăn mật, thư lại Kiểu ăn vò. Lính ta ăn mấy lạng bạc nhắm mắt thì có làm sao.

Thiết im lặng một lúc. Rồi anh hỏi câu mà anh đã định hỏi từ lúc bước chân vào làng.

– Đêm qua đèo. Ai báo cho đội trưởng đường muối?

Vạn quay lại nhìn anh.

– Thằng đen. Chiều mười chín, ở bến nước. Nó bảo lính ta: đêm hai mươi, bốn thợ cả đi đường muối qua Dốc Gió. Nó bảo: người trên dặn, giấy trong ống vàng chưa thu lại, việc chưa xong.

Thiết nhìn hắn.

– Nó nói giấy trong ống vàng.

– Ừ.

– Giấy trong ống vàng thì ai biết?

Vạn mở miệng. Rồi hắn ngậm lại. Lần đầu tiên từ ngày Thiết biết hắn, Thiết thấy trên khuôn mặt sẹo ấy một cái gì đó giống như người đang đi trên mặt cầu thì thấy một phiến đá dưới chân lung lay.

– Công công biết – Vạn nói chậm. – Ta biết, vì công công nói miệng với ta đầu tháng Mười. Ngươi biết, vì công công cho ngươi đọc. Thế thôi. Công công bảo thế thôi.

– Thế một thằng gia nhân của nhà trên núi biết từ đâu?

Vạn không trả lời.

– Đội trưởng nghĩ xem – Thiết nói tiếp, rất khẽ. – Một người đưa tiền cho đội trưởng nhắm mắt cho đá giả vào huyền cung. Cũng người ấy biết có tờ giấy bảo giết thợ cả. Cũng người ấy chỉ cho đội trưởng đường thợ cả trốn. Ông Tảo biết đá giả, ông Tảo chết. Ông Thọ biết đá giả, ông Thọ chết. Đội trưởng giết hai người ấy vì tờ giấy. Hay vì cái đá?

– Ta giết vì lệnh vua.

– Nếu lệnh ấy không phải của vua?

Vạn đứng im. Gió thổi qua bờ ao, mấy tàu lá chuối phần phật. Trong nhà, bà cụ lại ho, một tràng dài, khàn đặc.

– Thì ta là thằng giết người – Vạn nói. Giọng hắn không to, không nhỏ. – Ta là thằng giết người từ đầu rồi, bổ đầu. Có lệnh hay không có lệnh. Lão Tảo kêu cha ơi lúc ta túm được lão. Lão năm mươi sáu tuổi đầu mà kêu cha ơi.

Thiết không nói gì. Anh nghĩ tới Nghiên ngâm mình giữa suối lúc canh tư, ôm vai cha. Anh nghĩ tới cái bát sứt.

– Lão Dụng – anh hỏi. – Đêm mười hai ai mang đi?

– Thằng đen. – Vạn nói. – Nó đến chỗ ta giữa canh hai, cầm cái thẻ gỗ có dấu son Giám lăng. Thẻ thật. Nó bảo người trên xin công công đưa thằng Dụng đi chỗ khác cho yên, khỏi làm chứng bậy. Ta không hỏi. Có thẻ Giám lăng thì ta không hỏi.

Cái thẻ gỗ có dấu son Giám lăng. Tư Cối đã cầm một cái thẻ như thế xuống điếm tuần sáng mùng ba, dẫn Thiết đi thăm cha. Mẫn đại nhân xin cho.

– Còn anh Cốm?

– Đang ở chỗ ta. Gian kho nhà lính. – Vạn ngẩng lên. – Ta chưa giao ai. Ta chưa báo công công. Ta chưa biết làm gì với nó.

– Đội trưởng đừng giao nó cho thằng đen.

Vạn nhìn anh một hồi lâu. Hắn không hứa. Hắn chỉ quay người, đi về phía nhà, bước chân nặng như người gánh đá.

Đến bậc cửa, hắn dừng lại, không quay đầu.

– Cái lán lão Tống – hắn nói. – Đêm mùng chín. Không phải lính ta đốt. Ngươi muốn biết thì ta nói cho ngươi biết thế.

Thiết ra về lúc xế chiều. Trước khi đi, anh ngồi xổm xuống bên thằng cu ở góc sân. Anh rút con dao nhỏ ở thắt lưng, nhặt một khúc gỗ xoan khô dưới đống củi, ngồi đẽo. Thằng bé nhìn tay anh không chớp mắt. Lưỡi dao chạy trên gỗ, vụn gỗ cong lên như những cái lông chim. Chưa hết một tuần hương, trong tay anh đã có một con chim nhỏ, đầu tròn, cánh xòe, đuôi chẻ đôi.

Anh đã không đẽo cái gì suốt mười bảy năm. Tay anh vẫn nhớ.

– Đổi cho cháu – anh nói. – Con chim lấy miếng gỗ. Được không?

Thằng bé cầm con chim, xoay đi xoay lại, mắt sáng lên. Nó gật đầu lia lịa.

Tối hai mươi hai, ở gian ông Tảo, Nghiên rút mười hai miếng gỗ mít ra khỏi ống giường. Thiết đặt miếng thứ mười ba vào lòng bàn tay nàng. Nàng nhìn nó, nhìn rất lâu, rồi lật mặt dưới lên, thấy nét khắc cánh én nhỏ xíu ở góc. Nàng không nói gì. Nàng chỉ đưa ngón tay cái miết lên nét khắc ấy, như người ta miết lên dòng chữ trên một lá thư cũ.

Nàng dựng vòm. Miếng chốt bằng gỗ thật vào vừa khít chỗ trống ở chân vòm bên trái, khít hơn mọi lần nặn đất sét. Cái vòm đứng lên. Lần này nó đứng thẳng, không chênh một ly.

– Cha tôi biết từ trước – nàng nói khẽ. – Biết là cái chốt của bác Lương đang đỡ cả vòm. Cha tôi khắc dấu bác vào để giảng cho bác thấy. Mà bác không cho cha tôi giảng.

Thiết chưa kịp nói gì thì nghe tiếng chân chạy ngoài sân. Mậu đẩy cửa, thở hổn hển, tóc dính đầy sương.

– Anh Thiết. Em vừa ở dưới chân núi lên. Nhà đốc công bộ Công đang dọn đồ. Chất lên ba cái xe trâu, phủ chiếu kín mít. Gia nhân bảo nhau là sáng mai quan Thị lang xuống bến sông Bích, đi thuyền về kinh.

— Hết chương 24 —