Lễ cấy ở tầng bảy

Chương 5: Lễ cấy ở tầng bảy

Nước ruộng tầng bảy lạnh tới mức hai bàn chân Cốc mất cảm giác ngay từ lúc lội xuống bước thứ ba.

Đó là sáng mười tám tháng Hai, ngày Xuân phân. Đêm qua trên Đỉnh Gió, bà Yên nói với cậu một câu duy nhất cả buổi tối: "Mai ngày dài bằng đêm." Rồi bà đi ngủ. Cốc hiểu ra câu ấy khi xuống tới tầng bảy lúc gà gáy, nhìn mặt trời lên đúng giữa hai đỉnh núi phía đông, nơi người ta dựng sẵn hai cây cột gỗ sơn đỏ làm mốc.

Vụ xuân năm nào cũng cấy từ dưới lên. Tầng một cấy ngay sau Lập Xuân, rồi tầng hai, tầng ba, mỗi tầng cách nhau năm bảy ngày, và tầng bảy, tầng cao nhất, ngay dưới chân Đại điện, cấy sau cùng, đúng ngày Xuân phân, có làm lễ. Sáu mươi tạp dịch đứng dưới ruộng thành hai hàng ngang, mỗi đứa ôm một bó mạ linh mễ mới nhổ từ Hang Mạ lên, rễ còn bám đất ủ màu đen. Trên bờ, các trưởng lão đứng một hàng. Đệ tử nội môn đứng một hàng. Đệ tử ngoại môn đứng một hàng nữa, dài hơn. Chưởng môn không ra. Người ta bảo chưởng môn bế quan đã mười một năm.

Kiều Vọng làm lễ lửa ấm ruộng.

Hắn mặc áo đỏ, tay cầm thanh kiếm thép xanh, đi chầm chậm dọc bờ ruộng từ đầu này sang đầu kia. Mỗi bước, hắn đâm mũi kiếm xuống mặt nước sát bờ. Chỗ mũi kiếm chạm vào, nước sủi lên một vòng bọt nhỏ, hơi nước bốc lên trắng như khói rơm. Hắn đi hết một vòng bờ, cả tầng ruộng bảy bốc hơi mờ mờ, như nồi cơm vừa mở vung. Nước dưới chân Cốc ấm lên một chút. Chỉ một chút.

Người đứng trên bờ vỗ tay. Ông Bá Hiền vỗ to nhất, cười to nhất.

– Giỏi lắm! Năm nay ruộng ấm sớm, mạ bén rễ nhanh!

Kiều Vọng thu kiếm, đứng nghiêm ở đầu bờ, chờ trưởng lão Mông gật đầu. Trưởng lão Mông gật một cái rất nhỏ. Vọng quay đi, lúc đi qua chỗ hàng tạp dịch đứng dưới ruộng, hắn dừng lại đúng chỗ Cốc.

– Ruộng ấm rồi đấy. – Hắn nói, nhìn xuống. – Cấy cho thẳng hàng. Lúa này nuôi cả núi. Mà ai nuôi lúa, ngươi biết không?

– Dạ, người cấy.

Vọng cười, không phải cười vui.

– Ừ. Người cấy.

Hắn đi lên bờ.

Tiếng chiêng nổi lên ba hồi. Sáu mươi tạp dịch cúi xuống.

Cấy linh mễ không khác cấy lúa làng bao nhiêu, chỉ khác là phải cấy thưa hơn, mỗi khóm ba dảnh chứ không phải năm, và phải cấy theo dây căng. Cốc tách mạ bằng ngón cái, cắm xuống bùn, lùi một bước, lại tách, lại cắm. Tay cậu quen tới mức cậu không cần nhìn. Cậu nghe tiếng bùn lép nhép dưới chân cả hàng, tiếng ai đó hắt hơi, tiếng Bổng ở bên trái thở phì phò như trâu kéo cày.

Con bé đứng bên phải Cốc là Ớt.

Nó tên thật là Lò Thị Ớt, mười ba tuổi, người bản phía bắc, cùng quê với Mận. Nó lên núi từ rằm tháng Giêng năm ngoái, ngủ ở dãy Ba. Cốc mới nói chuyện với nó đúng hai lần, lần nào nó cũng chỉ cười, lộ hai cái răng cửa to. Nó cấy nhanh, nhanh hơn cả Cốc, hai tay thoăn thoắt như mổ thóc.

Cấy được gần nửa ruộng, Cốc thấy tay con bé chậm lại.

Rồi nó dừng hẳn. Nó đứng thẳng lên, tay vẫn cầm bó mạ, mắt nhìn về phía trước nhưng không nhìn vào đâu cả. Mặt nó tái, rồi xám. Môi nó mấp máy như muốn gọi ai.

– Ớt?

Con bé đổ sấp xuống ruộng.

Cốc buông bó mạ, nhào sang, lật nó lên. Nước bùn tràn vào mũi miệng con bé, cậu lấy tay vuốt cho sạch. Nó không sặc. Nó thở, nhưng thở rất mỏng, như sợi chỉ. Người nó nhẹ bẫng. Cốc bế nó lên, lội về phía bờ.

Lúc cậu áp con bé vào ngực, tay cậu đặt lên lưng nó, cậu cảm thấy một thứ.

Mấy tuần nay, sáng nào cũng ngồi dưới gốc chè, cậu đã quen với cái cảm giác của giọt khí mát trôi trong người mình. Giờ cậu cảm thấy khí trong người con bé Ớt. Nó ít, ít tới mức gần như không còn. Và cái chút ít ấy không nằm yên ở đâu cả. Nó trôi xuống. Như nước ruộng đang được ai tháo ở dưới, nó trôi về phía hai bàn chân con bé, về phía bùn, chậm, lạnh, như hơi bùn bốc ngược lên lúc chiều tối.

Cốc rùng mình. Cậu đặt con bé lên bờ cỏ.

– Tránh ra! Tránh ra nào!

Ông Bá Hiền chạy tới. Cái bụng tròn của ông lắc lư, áo bào nâu vén lên ngang gối, chân không giày. Ông quỳ xuống bên con bé, nâng đầu nó lên đùi mình, lấy tay áo lau mặt cho nó. Tay ông run.

– Ớt ơi. Ớt. Bác đây. Cháu nghe bác không?

Con bé hé mắt, gật đầu một cái rất nhẹ.

– Nó đói. – Ông Bá Hiền nói, ngẩng lên nhìn quanh, giọng như sắp khóc. – Hay nó ngủ không đủ. Bác dặn mãi mà tụi nhỏ không nghe, thức khuya rồi ra ruộng sớm. Ai đi lấy cho bác bát nước đường. Nhanh lên.

Có người chạy đi. Ông Bá Hiền xốc con bé lên tay, bế như bế đứa cháu nội, đi nhanh về phía con đường xuống Bếp Lớn, vừa đi vừa nói khẽ với nó cái gì đó Cốc không nghe rõ.

Trưởng lão Mông đứng trên bờ, hai tay chắp sau lưng. Lúc Ông Bá Hiền đi qua, trưởng lão Mông nói, không to:

– Năm nay là đứa thứ mấy rồi?

Ông Bá Hiền khựng lại nửa bước.

– Đứa thứ hai, thưa trưởng lão. – Ông nói, không quay đầu. – Rét đầu mùa ấy mà. Năm nào chả thế.

Rồi ông đi tiếp.

Trưởng lão Mông nhìn theo cho tới khi ông khuất sau dãy nhà Lúa. Rồi ông nhìn xuống ruộng, nơi sáu mươi tạp dịch, giờ là năm mươi chín, vẫn đứng sững cầm bó mạ. Ông nhìn qua từng mặt, chậm, và dừng lại ở Cốc lâu hơn một chút.

– Còn nửa ruộng. – Ông nói. – Cấy tiếp.

Tiếng chiêng lại nổi.

Cốc cấy hết nửa ruộng còn lại mà không nhớ mình đã cấy thế nào. Tay cậu vẫn làm, nhưng đầu cậu cứ nghĩ tới cái cảm giác lạnh dưới lòng bàn tay mình. Khí trôi xuống. Về phía chân. Về phía bùn.

Cậu đã cảm thấy cái lạnh ấy ở đâu rồi. Cậu chắc thế. Nhưng cậu không nhớ ở đâu.

Cấy xong, cả bọn xuống con mương dưới chân tầng bảy rửa chân tay. Mận lội tới ngồi cạnh Cốc trên một hòn đá, chân ngâm trong nước, mặt lo hơn Cốc từng thấy.

– Ớt cùng bản với tớ. – Nó nói. – Năm ngoái tớ dắt nó lên đây. Mẹ nó gửi tớ. Nó mà làm sao, tớ biết ăn nói thế nào.

– Nó ốm từ trước à?

– Không. Nó khỏe như vâm. Nó còn ngủ ngoan nhất dãy Ba, đặt lưng xuống là ngủ, sấm cũng không dậy. – Mận vặn vặn vạt áo ướt. – Mấy tháng nay nó cứ ngủ dậy là mệt. Tớ tưởng tại nó lớn.

Bổng ngồi xuống phía bên kia, đưa cho mỗi đứa một củ khoai luộc còn ấm, chẳng biết giấu ở đâu suốt buổi lễ.

– Bác Hiền bế nó đi rồi. Bác Hiền chăm thì khỏi nhanh. – Nó nói chắc nịch. – Năm ngoái thằng Tũn dãy Một cũng ngất ngoài ruộng, bác Hiền chăm có ba hôm là đi cấy lại được.

– Rồi sao?

– Rồi nó xuống núi. – Bổng cắn củ khoai. – Tháng Mười. Nó bảo nó mệt.

Mận không ăn củ khoai của mình. Nó cầm nó trong tay cho tới khi nguội.

Trưa hôm ấy, Cốc leo lên Đỉnh Gió sớm hơn mọi ngày. Bà Yên đang ngồi trên bậc cửa nhà gỗ, chén trà vỏ quýt bên cạnh, nhai trầu.

– Lễ xong rồi à? Thằng nhỏ họ Kiều lại đốt nước cho cả đám xem chứ gì.

Cốc ngồi xuống bậc đá dưới chân bà, kể. Cậu kể từ đầu. Con bé Ớt cấy nhanh, rồi chậm, rồi đổ. Cậu bế nó lên. Cái khí trong người nó trôi xuống chân, lạnh như hơi bùn. Ông Bá Hiền chạy tới. Trưởng lão Mông hỏi "đứa thứ mấy". Ông Bá Hiền nói "đứa thứ hai".

Bà Yên nghe, không ngắt lời. Lúc cậu kể tới đoạn khí trôi xuống, bà ngừng nhai trầu.

– Mày nói lại. – Bà bảo. – Trôi xuống thế nào?

– Như nước ruộng bị tháo cống ở dưới ạ. Không phải tan. Không phải bay đi. Nó chảy. Chậm. Về phía chân.

– Lạnh hay ấm?

– Lạnh ạ. Như hơi bùn lúc chiều.

– Mày cảm thấy được, bằng cái gì?

– Bằng... – Cốc nhìn hai bàn tay mình. – Bằng cái khí xanh trong người con. Mấy hôm nay con thấy nó rõ lắm. Nó như cái lưỡi, đặt vào đâu là nếm được.

Bà Yên không hỏi gì nữa. Bà đặt chén trà xuống bậc cửa. Bà nhìn ra phía đông, nơi những tầng ruộng linh mễ trải xuống tới tận chân núi, nhỏ xíu, xanh mướt dưới nắng trưa.

Bà ngồi như thế lâu lắm. Bóng cây cột đồng giữa đài ngắn dần, ngắn dần, chạm tới vạch trưa trên thước đá, rồi bắt đầu dài ra về phía bên kia. Cốc nhìn cái bóng ấy, rồi nhìn bà. Ba tuần nay, chưa trưa nào bà bỏ không đo bóng. Hôm mưa bà còn đội nón đứng ra đó, đợi mây hở.

Hôm nay bà ngồi im, cái bóng trôi qua vạch trưa, và bà không đứng dậy.

Chiều ấy Cốc xuống làm ruộng như thường lệ. Cậu ghé gian thuốc cạnh Bếp Lớn. Con bé Ớt đã tỉnh, nằm trên phản, uống cháo, mặt còn xanh nhưng đã cười được. Ông Bá Hiền ngồi bên cạnh, cầm cái quạt nan quạt cho nó.

– Nó không sao rồi. – Ông nói với Cốc, mắt đỏ hoe. – Cháu bế nó lên kịp, bác cảm ơn cháu. Mấy hôm nữa cho nó nghỉ ruộng, ngủ cho đẫy giấc là khỏe.

Tối, Cốc leo lên đài. Bà Yên đang chờ cậu ở đầu bậc thang cuối cùng, chống gậy, đứng trong bóng tối, đèn trong nhà gỗ hắt ra sau lưng bà một vệt vàng.

– Lại đây.

Cốc lại gần.

– Mày muốn học không? – Bà hỏi. – Cái thứ mày đang mò mẫm dưới gốc chè ấy.

Cậu không trả lời ngay. Cậu nhớ tới cái gõ gậy vào lưng sáng hôm mười bốn, tới cái mặt trắng bệch của bà, tới câu "thằng trước".

– Bà dạy con ạ?

– Tao hỏi mày có muốn không.

– Con muốn.

Bà Yên gật đầu, như người ta gật đầu lúc chốt giá một con trâu.

– Ba điều. Một, không nói với ai. Không với thằng béo, không với con bé răng khểnh, không với thằng Mông, không với thằng Hiền. Không với ai cả. Hai, đêm nào cũng ngủ trên này. Hết phạt cũng ngủ trên này. Tao không cần biết mày nói dối dưới kia thế nào. Ba. – Bà ngừng lại. – Không được hỏi tao thằng trước là ai.

– Vì sao không được ngủ dưới dãy nhà Lúa ạ?

Bà Yên nhìn cậu. Trong ánh đèn hắt từ sau lưng, Cốc không thấy rõ mắt bà.

– Đấy là câu hỏi thứ tư rồi. – Bà nói, rồi quay vào. – Mai, gà gáy, ra gốc chè.

— Hết chương 5 —