Thổ cuối thu

Chương 28: Thổ cuối thu

Bà Yên ngã ở cách cây cột đồng đúng một bước chân, và Cốc đỡ được bà trước khi cái hông chạm đất.

Trưa hai mươi mốt tháng Chín, ngày đầu của mười tám ngày Thổ cuối thu. Bà đã không cho cậu đỡ ra cột. Sáng ấy bà gắt, bảo hôm nay chân bà khá, bà tự đi được, mày đi gánh nước đi. Cậu gánh nước. Cậu đổ đôi thùng thứ năm vào chum thì nghe tiếng gậy tre rơi xuống mặt đá.

Cậu vứt đôi thùng, chạy tới. Bà đang nghiêng đi, một tay quờ vào không khí. Cậu đỡ lấy nách bà.

– Sư phụ.

Bà Yên đứng im trong tay cậu. Người bà nhẹ như một bó rơm. Cậu nghe tiếng bà thở, ngắn, rít qua kẽ răng vì đau.

– Mày gọi gì? – Bà hỏi, không ngẩng lên.

– Sư phụ.

Một lúc lâu bà không nói. Cái bóng của cây cột đồng nằm trên thước đá, mảnh, ngắn, đầu bóng gần chạm vạch trưa.

– Ừ. – Bà nói.

Đó là lần đầu tiên bà đáp.

Cậu đỡ bà cúi xuống. Bà cầm mẩu than, chấm lên vạch trưa. Tay bà run, chấm than lệch ra ngoài vạch một sợi tóc. Bà nhìn chấm than lệch ấy, rồi chấm thêm một chấm nữa, đúng chỗ.

Mười tám ngày Thổ, bà dạy cậu phần cuối của Tuế Luân.

Bà không dạy ở thước đá, không dạy dưới gốc chè. Bà bắt cậu bế bà ra mép đài, chỗ đất đỏ nện chặt, đặt bà ngồi xuống đất, cởi dép cho bà. Hai thầy trò ngồi cạnh nhau, bốn bàn tay úp xuống đất, nắng thu xiên xiên rọi lên lưng.

– Mày còn nhớ mỗi ngày Lập mày yếu thế nào không?

– Dạ nhớ. Như mặt ao đóng băng. Có nước mà không múc lên được.

– Vì sao?

Cốc nghĩ. Bà chưa từng giảng điều này. Bà chỉ bảo ngày Lập thì đừng đánh nhau.

– Vì khí đổi chiều. Hành cũ lui, hành mới tới.

– Lui đi đâu? Tới từ đâu?

Cậu không biết.

– Lui về giữa. – Bà nói. – Tới từ giữa. Ngày Lập, mọi thứ khí mày có đổ dồn về đan điền, chen chúc ở đấy, xoay chiều ở đấy, như nước ở cửa sông lúc triều đổi. Tay chân mày không còn khí là vì thế. Khí không mất. Nó về nhà hết.

Bà ngừng lại, nhặt một cục đất đỏ, bóp vụn trong tay.

– Ruộng muốn đắp lại bờ thì phải tháo nước. Đất muốn nặn thì phải cày lật cho tơi. Lúc ấy là lúc ruộng yếu nhất, xấu nhất, nhìn như ruộng bỏ hoang. Mà cũng là lúc duy nhất nặn được nó. – Bà thả nắm đất vụn xuống. – Ngày Lập nào cũng chỉ có một hành mới về. Nhưng có một ngày Lập không giống những ngày khác. Ngày cuối của mười tám ngày Thổ cuối đông, sang Lập Xuân. Hết một vòng năm. Ngày ấy cả năm hành cùng đổ về giữa. Cả năm. Không phải để đánh nhau. Để xếp hàng. Ngày ấy mày dựng nền.

– Lúc con yếu nhất.

– Lúc mày mềm nhất. – Bà nói. – Thằng Cẩn hồi ấy dựng nền vào đêm Đông chí, vì tao bảo. Tao tưởng chỗ sâu nhất của mùa Thủy là chỗ sâu nhất của năm. Tao sai. Đêm Đông chí chỉ có Thủy về giữa. Bốn hành kia vẫn ở ngoài. Nó dựng một cái nền chỉ có một cạnh. Mà đêm ấy cái trận lại uống. – Bà nhìn xuống hai bàn tay mình úp trên đất đỏ. – Lần này tao không sai nữa.

Cốc ngồi im. Gió từ phía tây thổi qua, mang theo mùi rơm rạ đốt từ những thửa ruộng làng dưới chân núi.

– Cái nền ấy gọi là đài năm cạnh. – Bà Yên nói. – Năm hành đứng năm phía, như năm cái cột của một cái chòi canh ruộng. Mỗi hành mày tu được bao nhiêu trong năm nay, cạnh ấy dài bấy nhiêu. Cạnh nào cũng đủ thì cái đài vuông vắn, đứng vững hơn nền của bất cứ đứa thiên linh căn nào. Thằng họ Kiều Trúc Cơ bằng một hành, nền nó như cái cọc. Cọc thì cao, nhưng gió to là nghiêng. Đài năm cạnh thì không nghiêng.

– Trừ khi có một cạnh ngắn.

Bà Yên quay sang nhìn cậu.

– Ừ. Trừ khi có một cạnh ngắn.

Cậu bấm đốt ngón tay. Mồng ba tháng Giêng tới hai mươi tám tháng Giêng.

– Hai mươi lăm ngày Mộc. – Cậu nói.

– Hai mươi lăm ngày. – Bà nhắc lại. – Cạnh Mộc của mày ngắn hơn bốn cạnh kia. Không nhiều. Như con quay có một múi nặng hơn bốn múi kia một hạt gạo. Quay chậm thì không thấy. Quay nhanh thì nó lắc. Lắc thì đổ. Lúc mày dựng nền là lúc mày quay nhanh nhất đời mày.

– Bù bằng cách nào ạ?

Bà Yên im lặng. Cậu đợi. Bà nhìn ra phía đông, phía bảy tầng ruộng đã gặt trơ gốc rạ, phía dãy nhà Lúa, phía Hang Mạ khuất dưới dốc.

– Mùa đông thì không có Mộc. – Bà nói, chậm. – Mộc là cái đang lớn. Mùa đông cây ngủ, hạt ngủ. Tao tìm suốt từ tháng Hai tới giờ. Đan dược không được, nó một hành, nó làm lệch. Mượn khí người khác không được, nó không phải của mày, nó không nằm yên. – Bà lắc đầu. – Tao không biết. Cái tao không biết chắc thì tao không nói.

Đó là câu bà đã nói hồi tháng Ba, ở thước đá, khi cậu hỏi vì sao ngủ dưới dãy nhà Lúa thì khí vơi. Lần ấy bà biết mà không nói. Lần này cậu nhìn mặt bà, và cậu biết bà không biết thật.

Những ngày Thổ trôi qua. Mỗi sáng cậu bế bà ra mép đài, ngồi trên đất. Mỗi trưa cậu đỡ bà ra cột. Mỗi chiều cậu xuống khe gánh nước. Khí vàng dâng lên từ lòng bàn tay, dày, chậm, gặp khí Kim đã đầy ở đỉnh tầng tám, không đẩy nó lên, chỉ đỡ nó, như đất đỡ một hòn đá. Cậu không lên tầng. Cậu không cần lên. Bà bảo thu lên nhanh thì đông khó giữ, mười tám ngày này là để giữ.

Ngày hai mươi tám tháng Chín, Bổng leo lên đài, sau lưng là con Mơ. Bổng xách một nồi cháo gà ác, bảo bếp chính nghe nói trưởng lão Quan Tinh Đài đau hông thì gửi lên. Con Mơ xách một cái bầu khô to bằng cái nồi, vỏ vàng sậm, cổ thắt lại, miệng đã khoét, quai buộc bằng dây gai.

– Bầu của giàn nhà cháu. – Nó nói với bà Yên, không chào, không sợ. – Để già mới hái. U cháu hái hồi tháng Bảy, phơi trên gác bếp, gửi ông Cai Lộc mang lên. Đựng nước thì nước mát. Anh cháu bảo bà phải gánh nước ở khe, mỗi lần một đôi thùng nặng lắm. Bà để cái này đầu giường mà uống.

Bà Yên nhìn con bé một lúc lâu. Rồi bà cầm cái bầu, lật đi lật lại trong tay khô như rễ cây.

– Hạt này ai cho mày?

– Ông Không. Ông bán hạt ở chợ. Ông cho không. – Con Mơ ngồi xổm xuống trước ghế tre, nhìn bà chằm chằm. – Bà có phải bà tiên không? Anh cháu bảo bà làm ra lịch.

– Tao làm ra lịch. – Bà Yên nói. – Tiên thì không.

Con Mơ nghĩ một lúc, rồi đòi bà quay con quay cho nó xem. Bà quay. Bà quay giỏi hơn cha, con Mơ bảo thế, nó chạy quanh thước đá đuổi theo con quay, cười khanh khách. Bà Yên ngồi trên ghế nhìn nó chạy. Cốc đứng ở gốc chè, và cậu thấy mặt bà, lần đầu tiên từ khi cậu biết bà, không có cái gì để giấu.

Chiều hôm ấy, khi Bổng dắt con Mơ xuống rồi, bà treo cái bầu khô lên đầu giường.

– Năm sau tao xuống dưới ấy ở. – Bà nói, không nhìn cậu. – Cạnh ruộng. Trên này cao quá rồi.

Một tối, ăn cơm xong, ngồi bên ngọn đèn dầu, Cốc hỏi bà cái điều cậu đã định hỏi từ cuối tháng Tám.

– Hôm anh Bình lên báo tin sứ giả mới, sư phụ làm đổ trà.

Bà Yên đang nhai trầu. Bà ngừng nhai.

– Mày để ý những cái không đâu.

– Cha con dạy.

Bà nhổ bã trầu vào cái ống tre cạnh chân. Một lúc lâu bà không nói gì.

– Ngày xưa có một đứa hỏi tao. – Bà nói. – Nó hỏi có đường tu nào không phải chờ mùa không. Nó bảo nó không chờ được. Mẹ nó ở dưới làng ốm. Nó bảo nếu có, nó sẽ gọi đường ấy là đường vô niên. Đường không có năm tháng. – Bà nhìn ngọn đèn. – Tao bảo nó không có đâu. Mày ngồi đấy mà đợi.

– Rồi sao ạ?

– Nó chết rồi. – Bà nói. – Mùa đông năm ấy.

Bà thổi tắt đèn. Cốc ngồi lại trong bóng tối, nghe tiếng bà lần sờ đi về phía giường.

Tối mồng tám tháng Mười, ngày cuối của mười tám ngày Thổ, Cốc đi ngủ sớm.

Mai là Lập Đông. Mai cậu sẽ yếu như người thường từ giờ Tý tới giờ Tỵ. Mai sứ đoàn Thiên Hành Cung tới. Cậu nằm trong gian chứa củi, đắp cái chăn dạ cũ có mùi long não, nghe gió đầu đông rít qua khe vách gỗ, lạnh hơn mọi đêm. Cậu ngủ được một giấc ngắn.

Cậu thức dậy vì có người lay vai.

Bà Yên đứng ở cửa gian củi. Bà không chống gậy. Bà vịn vào khung cửa, cái áo xám khoác trên vai, tóc xõa. Trăng mồng tám đã ngả về phía tây, sắp lặn, một nửa vầng sáng lạnh treo trên rặng núi.

– Ra đây. – Bà nói, rất khẽ. – Đừng gây tiếng động.

Cốc ra. Cậu đỡ bà. Hai người đứng ở góc nhà gỗ, trong bóng tối của mái hiên, nhìn ra mặt đài.

Có một người đứng ở chân cây cột đồng.

Người ấy cao, lưng thẳng, mặc một cái áo dài màu sáng mà dưới ánh trăng không rõ là màu gì. Tóc trắng, buông xuống vai. Người ấy đứng quay lưng lại phía nhà gỗ, cúi đầu nhìn xuống thước đá. Bóng của cây cột đồng dưới trăng nằm dài trên những vạch khắc. Bóng của người ấy cũng nằm dài trên đó, song song, mảnh.

Người ấy đứng rất lâu. Rồi người ấy cúi xuống, như người ta cúi xuống nhặt một cái gì, chạm tay vào chân cây cột đồng, chỗ có cái dấu nhỏ năm khía.

Cốc thấy bàn tay bà Yên trên cánh tay cậu siết chặt lại.

– Có ai đi lên bậc đá không? – Bà hỏi, giọng nhỏ tới mức gần như không có hơi.

Cốc nghĩ. Gian chứa củi nằm sát đầu bậc thang. Bậc đá lên đài cậu leo cả nghìn lần, có ba bậc cuối lỏng chân, ai bước lên cũng kêu cạch. Cả đêm cậu không nghe tiếng cạch nào.

– Không ạ.

Một đám mây trôi qua mặt trăng. Mặt đài tối lại.

Khi đám mây trôi đi, chân cây cột đồng không còn ai.

— Hết chương 28 —