Dấu ở chân cột đồng

Chương 19: Dấu ở chân cột đồng

Cái dấu vẫn lạnh, dù cả bàn tay Cốc đang nóng như vừa rút ra khỏi bếp.

Cậu quỳ ở chân cây cột đồng, giữa Quan Tinh Đài, lúc trời còn chưa hửng. Trăng hai mươi mốt treo lệch về phía nam, khuyết một mảng, đủ sáng để thấy mặt thước đá ướt sương và cái vòng tròn nhỏ ở sát chân đế. Cậu đặt ngón tay cái lên nó. Năm cái khía. Sắc, đều, như năm cánh hoa chưa nở. Bốn tháng nay sáng nào cậu cũng lau quanh nó bằng giẻ khô.

Đêm qua, ra khỏi Hang Mạ, cậu thấy Bổng ngồi co ro sau chồng nong nia ở cửa bếp lò thứ ba, mắt đỏ như thỏ. Bổng chỉ hỏi: "Mày thấy ai?" Cậu nói: "Thấy rồi." Rồi cậu đi thẳng lên chín trăm bậc, không đuốc, tay bám vào rêu.

Cửa nhà gỗ kẹt mở. Ánh đèn dầu hắt ra một vệt vàng.

– Mày lên giờ này làm gì? – Bà Yên đứng ở bậc cửa, khoác cái áo xám, tóc chưa búi, xõa trắng xuống vai. – Chưa tới giờ quét.

Cốc không đứng dậy. Cậu vẫn để tay trên cái dấu.

– Dấu thằng thợ đúc. – Cậu nói. – Đứa thợ nào chẳng khắc dấu lên đồ nó làm.

Bà Yên đứng im. Cốc không nhìn thấy mặt bà, vì đèn ở sau lưng bà. Cậu chỉ thấy cái bóng nhỏ, lưng hơi khòm, một tay vịn vào khung cửa.

– Con vừa thấy nó ở chỗ khác. – Cậu nói tiếp. – Trên vách đá, trong Hang Mạ, ngay trên chỗ đặt lõi. Không có rỉ. Không mòn. Bác Hiền chỉ cho con.

Một lúc lâu bà không nói gì. Rồi bà đi xuống bậc cửa, khập khiễng, đi tới gốc chè, ngồi xuống cái rễ to nổi lên mặt đất, chỗ sáng nào Cốc cũng ngồi dẫn khí. Bà đặt cây gậy ngang đùi.

– Lại đây.

Cốc không lại.

– Mày không lại thì đứng đấy mà nghe. – Bà nói. – Tao chỉ kể một lần.

– Năm ba trăm năm mươi mốt, xứ Lũng Hạ không có mưa. Cả năm. Năm sau cũng không. Năm sau nữa cũng không. Sông Lũng cạn tới mức lội qua chỗ sâu nhất nước chưa tới gối. Ruộng nẻ to tới mức trâu sụt chân. Thiên Hành Cung gửi thư: nộp không đủ thì họ sang. Năm ấy tao một trăm hai mươi hai tuổi, vừa Kết Đan, là người vẽ trận giỏi nhất cái núi này. Thằng Thạch Uyên, chưởng môn bây giờ, hồi ấy mới lên ghế, nó trèo lên tận đây, quỳ ở chỗ mày đang đứng.

Cốc nhìn xuống chân mình.

– Tao vẽ mất bốn mươi đêm. Tao biết nó uống cái gì. Tao biết rõ hơn ai hết. Tao bảo thằng Uyên: ba năm. Hết hạn thì tắt. Tao còn cẩn thận, tao đặt bốn cái chốt ở bốn góc dãy nhà, mỗi cái chốt là một cái dấu của tao. Hết ba năm, tao xuống, đục bốn cái chốt ấy đi, trận tự rã như con đê bị tháo cọc. Việc thay lõi đêm Hạ chí, đêm Đông chí, tao giao cho thằng Phí Đại Thông, quản điền hồi ấy. Tao tưởng không tự tay làm thì nhẹ tội hơn.

Bà ngừng lại, cúi xuống nhặt một chiếc lá chè khô, vò nát trong tay.

– Năm ba trăm năm mươi tư, trời mưa lại. Mùa ấy được mùa to. Tao xuống núi để đục chốt. Mày biết tao thấy gì không?

Cốc nhớ ra bốn vết tròn nhòe ở bốn góc tờ giấy bản. Nhớ cái ngón tay cái của bà miết lên đó, miết hai lần, như người mù sờ chữ.

– Có người đục rồi.

– Có người đục rồi. – Bà nhắc lại. – Thằng Phí đục trước tao một tháng. Nhưng nó đục không phải để tắt. Nó đục cho tao không tắt được nữa. Nó đục cụt cả cái đường khí mà chốt nối vào. Trận không còn đường rã. Chỉ còn một cái nút giữ nó, là cái dấu trên vách đá mày thấy đêm qua. Đập cái nút ấy thì trận không rã từ từ nữa. Nó bung ra một lượt. Khí nó đang ngậm dội ngược lên sáu mươi cái giường. Đứa nào đang ngủ thì vỡ kinh mạch. – Bà ném nắm lá vụn xuống đất. – Tao đi tìm thằng Uyên. Thằng Uyên bảo tông môn còn nợ Thiên Hành Cung hai năm hạn hán, để thêm vài năm. Tao bảo tao sẽ nói cho cả núi biết. Đêm ấy nó đóng ấn lên trận. Ấn của chưởng môn. Từ đấy không ai dò thấy trận nữa, kể cả tao. Tao đi lên đỉnh này. Rồi tao không xuống nữa.

– Vì sao sư... – Cốc nói, rồi cắn môi lại. – Vì sao bà không xuống?

– Xuống thì phải nhìn. – Bà nói. – Ở trên này thì chỉ phải nhìn cái bóng.

Phía đông đã ửng hồng. Bóng cây cột đồng bắt đầu hiện trên mặt thước đá, mờ, dài, chỉ về phía tây.

– Còn thằng trước? – Cốc hỏi.

Bà Yên nhắm mắt lại.

– Nó tên là Tôn Hoài Cẩn. – Bà nói. Cái tên rơi ra chậm, từng chữ, như ba hòn sỏi thả xuống giếng. – Tạp dịch dãy Hai, hai mươi mốt tuổi. Năm ba trăm năm mươi sáu nó bị phạt lên đây quét đài, ngồi dưới gốc chè này, quay mặt về hướng đông. Tao gõ gậy vào lưng nó. Rồi tao dạy nó. Hồi ấy tao còn mò mẫm, cái đường năm mùa ấy tao mới nghĩ ra được một nửa. Tao tưởng nền phải dựng vào đêm Đông chí, chỗ sâu nhất của mùa Thủy. Tao sai. Tao sai ở chỗ ấy.

– Rồi sao?

– Đông chí năm ba trăm năm mươi bảy, thằng Phí ra lệnh điểm danh cuối năm. Tạp dịch nào không có mặt ở dãy nhà Lúa đêm ấy thì gạch tên, cắt gạo. Mẹ thằng Cẩn ở dưới làng sống bằng cái gạo ấy. Nó xuống. Tao để nó xuống. Tao nghĩ một đêm thì có hề gì. – Bà mở mắt, nhìn thẳng vào cây cột đồng. – Đêm ấy là đêm thay lõi. Lõi mới đặt vào thì trận uống khỏe nhất, như trâu đói thả ra bãi cỏ non. Mà thằng Cẩn đang dựng nền dở, như cái bờ đang đắp, đất còn tơi. Trận uống một đêm, uống cả cái bờ. Sáng ra kinh mạch nó vỡ hết. Nó sống được qua mùa đông, như người ta sống với một cái chân gãy. Đầu năm ba trăm năm mươi tám, một buổi sáng nó đi về phía Vực Sương. Người ta tìm thấy dấu chân nó ở mép vực. Có thế thôi.

Cốc đứng im. Cậu nghĩ tới tấm bảng gỗ ở hiên dãy Hai, đóng dấu đỏ của Chấp Pháp đường. Điểm danh canh hai. Vắng một lần, giữ lương. Cậu nghĩ tới ba viên linh thạch cậu đặt vào tay u ở hiên nhà, cái lưng gầy nhô từng đốt xương.

– Bà biết. – Cậu nói. Giọng cậu khàn đi. – Ngay từ hôm con đưa tờ giấy bản lên, bà đã biết. Không phải từ hôm ấy. Từ hôm con kể chuyện con bé Ớt. Từ hôm bà bỏ không đo bóng trưa.

– Ừ.

– Bà bảo con không biết chắc thì không nói. Bà biết chắc.

– Ừ.

– Mười ngày tháng Ba con nằm trên cái trận của bà. Bà ngồi trên này, bảo con nằm mà thức.

Bà Yên không cãi. Cậu muốn bà cãi, muốn bà gắt lên mày hỏi nhiều quá. Bà chỉ ngồi đó, hai bàn tay khô đặt lên cây gậy.

– Cái chiếu đất. – Cậu nói. – Bà vẽ một mạch không nhấc tay. Vì bà vẽ chính cái đường ấy.

– Đường ấy là cái đường trận dùng để biết đâu là ruộng. – Bà nói. – Tao vẽ nó lên chiếu thì trận tưởng chiếu là ruộng. Chỉ người vẽ ra trận mới biết cách lừa nó.

– Sao bà không nói với con?

Lần này bà ngẩng lên nhìn cậu.

– Vì mày ngồi dưới gốc chè y như nó. – Bà nói. – Tao tưởng lần này tao làm đúng được một việc.

Mặt trời nhô lên khỏi dãy núi phía đông. Ánh nắng đầu tiên đổ xuống mặt đài, rọi lên mái tóc trắng xõa của bà, rọi lên cái dấu năm khía ở chân cột, làm nó sáng màu đồng đỏ.

Cốc thò tay vào túi áo trái, sờ con quay. Rồi cậu rút tay ra, không lấy nó.

– Con xuống làm việc, thưa trưởng lão. – Cậu nói.

Cậu cúi đầu chào như đệ tử ngoại môn chào một trưởng lão lạ, rồi quay lưng đi về phía đầu bậc thang. Sau lưng cậu không có tiếng gậy, không có tiếng gọi. Đi tới bậc thứ mười, cậu nghe một tiếng than nhỏ cạ lên đá. Bà đang đánh dấu cái bóng của buổi sáng hôm ấy, như mọi buổi sáng.

Giờ Thìn, Cốc đứng ở Chấp Pháp đường.

Lần này cậu tự tới gõ cửa. Trưởng lão Mông bước ra, không mặc áo ngoài, tay còn cầm cây bút lông chưa chấm mực.

– Không cho ai vào. – Ông nói với người đệ tử gác cửa.

Cửa đóng. Trưởng lão Mông không ngồi xuống án thư. Ông đứng giữa gian nhà, chỗ vệt sáng mảnh từ cửa sổ cao rơi xuống sàn đá.

– Ngươi thấy mặt.

– Dạ.

– Ai?

– Bác Hiền. Trưởng lão Quản Điền.

Trưởng lão Mông không nhúc nhích. Cái bút lông trong tay ông không run. Nhưng cậu thấy ngón tay cái của ông miết dọc cán bút, chậm, một lần, như người ta vuốt sống dao.

– Kể.

Cốc kể. Tiếng guốc gỗ. Ánh đèn lồng giấy dầu. Bàn tay đặt lên cửa đá, một câu nói khẽ, cánh cửa lùi vào vách. Gian đá tròn như lòng giếng. Cái lõi cũ xám đục, nuốt ánh sáng. Cái lõi mới trắng như sữa. Ngủ ngon thì lúa tốt. Nửa năm nữa. Cái bánh giầy cắn dở.

Cậu kể cả những gì Ông Bá Hiền nói. Thằng Mông bảo cháu tới phải không, nó đợi đêm nay cả hai mươi năm rồi.

Cậu không kể cái dấu năm khía.

Trưởng lão Mông nghe tới đó thì quay mặt đi, nhìn lên cái cửa sổ cao.

– Hai mươi năm. – Ông nói, như nói một mình. – Nó đếm còn đúng hơn ta.

Ông đi lại án thư, đặt cây bút xuống, rồi ngồi. Hai bàn tay ông đặt trên mặt án.

– Ngươi giấu ta một chỗ nữa. – Ông nói. – Không phải chỗ cũ. Chỗ mới.

Cốc đứng im.

– Thằng Hiền là người giữ trận. – Trưởng lão Mông nói. – Người giữ không phải người vẽ. Ta đã thấy mấy đường khắc ở dãy Hai qua lời thằng Vọng, qua tờ thác của ngươi. Trận ấy to như thế, khéo như thế, sáu mươi năm trước, trên núi này chỉ có một người vẽ được. – Ông ngẩng lên, nhìn qua đầu Cốc, nhìn về phía cửa sổ cao hướng tây. Từ chỗ ấy chỉ thấy một mảnh trời xanh và một góc đỉnh núi phía xa. – Ngươi không nói thì ta không hỏi. Ngươi là đệ tử của ai, ta đã đoán từ hôm ngươi thắng đúng giờ Ngọ.

Cốc cúi đầu. Cậu không biết mình đang nhận hay đang chối.

– Giờ trưởng lão bắt bác ấy được chưa ạ?

– Chưa. – Trưởng lão Mông nói. – Một đứa ngoại môn tầng năm thấy một trưởng lão Kết Đan đặt tay lên một hòn đá trong hang ủ mạ. Đủ để ta tin. Chưa đủ để hội đồng tin. Thằng Hiền sẽ đứng giữa Đại điện mà nói: trận ấy có ấn chưởng môn, các vị ăn gạo của nó sáu mươi năm. – Ông nhìn xuống hai bàn tay mình. – Mà nó nói đúng.

– Mồng một tháng Sáu sáu mươi đứa trẻ lên. – Cốc nói. – Em con trong đó.

– Ta biết.

– Trưởng lão không làm gì được ạ?

Trưởng lão Mông không trả lời câu ấy. Ông ngồi im tới khi vệt sáng trên sàn đá nhích qua được một viên gạch. Rồi ông đứng dậy, đi ra cửa, kéo then.

– Đi theo ta.

Hai người đi qua sân Truyền Công đường, qua giếng gốc khế, xuống tới dãy nhà Lúa. Ruộng tầng một vừa gặt còn trơ gốc rạ, tạp dịch đang cày lật cho kịp vụ mùa. Mùi bùn ải bốc lên.

Trưởng lão Mông dừng ở hiên dãy Hai, trước cây cột hiên có treo tấm bảng gỗ. Kể từ đêm nay, mồng một tháng Ba, tạp dịch ba dãy nhà Lúa phải có mặt trên giường mình khi điểm danh canh hai. Cuối dòng là tên ông, nét chữ cứng, dấu đỏ.

Ông đứng nhìn tấm bảng ấy một lúc. Rồi ông giơ tay, gỡ nó xuống. Cái đinh treo bật ra khỏi cột kêu một tiếng khô. Ông cầm tấm bảng bằng hai tay, như người ta cầm một cái mâm.

Mấy đứa tạp dịch dưới ruộng đứng thẳng lên nhìn.

– Từ đêm nay không điểm danh nữa. – Trưởng lão Mông nói, không to, nhưng tiếng ông đi xa trên mặt ruộng trống. – Ai muốn ngủ ở đâu thì ngủ.

Ông bẻ đôi tấm bảng trên đầu gối. Gỗ mít khô gãy gọn. Ông đưa hai nửa cho Cốc.

– Mang xuống Bếp Lớn. Bảo thằng béo đốt bếp.

Cốc cầm lấy, ngẩng lên định hỏi gì đó, thì thấy trưởng lão Mông không nhìn cậu nữa. Ông nhìn qua vai cậu, về phía đầu hồi dãy Một.

Ở đó, dưới bóng mái hiên, Ông Bá Hiền đang đứng. Ông cầm cái gậy tre đi thăm đồng, chân không, bùn bám tới bắp chân, nhìn hai nửa tấm bảng trong tay Cốc.

Rồi ông khẽ gật đầu một cái, như người ta gật đầu chào hàng xóm qua bờ rào, và quay đi về phía ruộng.

— Hết chương 19 —