Lập Xuân

Chương 36: Lập Xuân

– Mạ.

Ông Bá Hiền nói chữ ấy từ trên tấm phên tre, nằm ngửa, hai tay ôm mạng sườn quấn vải, mắt nhìn lên trời đêm. Không ai hiểu ngay.

Đêm mồng mười tháng Giêng năm bốn trăm mười ba, ngày cuối của mười tám ngày Thổ cuối đông. Cốc ngồi trên bờ đá phía đông ruộng tầng một, dưới đầu hồi dãy Tư, chỗ bờ cao nhất, chỗ con đường lát đá từ cổng sơn môn đi lên. Chỗ cha cậu đã ngã. Đêm giao thừa cậu đã dồn Thổ vào cái hang rỗng dưới khúc bờ này. Giờ nó đặc, chắc, lạnh dưới mông cậu như một hòn đá liền.

Năm hôm trước, mồng năm, ngay chiều cái vòng sáng tắt, cậu ngồi ở đây và cảm thấy năm hành trong người mình đầy tới miệng, không cái nào tràn, không cái nào vơi. Viên mãn. Bà Yên bảo thế, không cần lá.

Quanh cậu, trên bờ, người ta ngồi đông. Bà Yên ngồi trên ghế tre Kiều Vọng khiêng xuống, áo bông trùm tới tai. Trưởng lão Mông đứng chắp tay sau lưng. Bổng ngồi xổm bên một nồi cháo đặt trên ba hòn đá, lửa liu riu. Mận, con Mơ, con Ớt, con Riềng, thằng Tẹo, cả dãy Tư. Ở cuối bờ, cách mười bước, bên mấy luống cải, một cái lưng áo nâu còng xuống, ngồi bất động.

– Mạ. – Ông Bá Hiền nói lại. – Sư cô bảo Mộc là cái đang lớn. Mùa đông không có cái gì lớn. Có đấy. Mạ vụ xuân trong Hang Mạ. Đêm giao thừa, cái gió ấm của ông Vô Niên thổi qua, nó nứt hạt hết cả rồi. Mười hôm nay nó lên hai đốt tay. – Ông nghiêng đầu nhìn Cốc. – Mà mạ nó biết thằng này. Đêm Hạ chí nó ngả cả về phía thằng này.

Bà Yên im lặng rất lâu.

– Mượn khí người khác thì nó không nằm yên. – Bà nói, chậm. – Mạ không phải người. Mạ của ruộng này. Thằng này ăn gạo ruộng này từ tháng Giêng năm ngoái. – Bà ngẩng lên. – Thử.

Họ đi từ đầu canh hai. Trưởng lão Mông đi trước. Rồi Kiều Vọng. Rồi Bổng, Mận, rồi cả dãy Một, dãy Hai, dãy Ba, dãy Tư. Một trăm mười bảy tạp dịch đi xuống con dốc, vào cửa lớn Hang Mạ, mỗi đứa ra với một khay gỗ nông trên tay. Không ai cầm đuốc. Những khay mạ non xanh mờ trong bóng tối như những tấm vải nhuộm chàm còn ướt.

Chúng đặt khay xuống quanh Cốc. Đặt trên bờ đá, đặt dưới chân bờ, đặt thành từng hàng như cấy, hàng nọ cách hàng kia một gang tay. Con Mơ đặt khay của nó sát đầu gối anh, rồi ngồi xuống cạnh đó, khoanh tay. Thằng Cún đặt lệch, con Nhót kéo cho thẳng lại. Bổng đi chuyến cuối, hai tay bê hai khay chồng lên nhau, đi bằng mũi trong đường hầm tối như đêm giao thừa, ra tới bờ thì thở như cái bễ. Ông Bá Hiền nằm trên tấm phên, nghiêng đầu nhìn từng khay được đặt xuống, môi mấp máy. Cốc biết ông đang đếm.

Tôn Hoài Cẩn đứng dậy khỏi luống cải, chậm, tay chống lên đầu gối như Ông Bá Hiền. Ông đi tới, dừng lại ngoài hàng khay mạ cuối cùng, không bước qua.

– Lúc nó lắc thì đừng giữ. – Ông nói với Cốc. Giọng ông khàn. – Ông giữ. Ông vỡ vì ông giữ. Cái gì muốn nghiêng thì để nó nghiêng một chút, rồi nó tự tìm chỗ đứng.

– Mày dạy nó à? – Bà Yên hỏi từ trên ghế tre.

– Con chỉ kể. – Tôn nói. – Cái con biết chắc thì con nói.

Bà Yên không đáp. Tôn quay về luống cải, ngồi xuống.

Giờ Tý.

Khí trong người Cốc rút về giữa. Không như mọi ngày Lập, khi một hành lui và một hành tới. Lần này cả năm. Thủy lạnh từ phía bắc, Kim sắc từ phía tây, Hỏa ủ từ phía nam, Thổ nặng từ dưới chân, cùng lúc đổ về đan điền, chen chúc, xoay. Tay chân cậu rỗng. Ngón tay cậu lạnh ngắt. Cậu là người thường. Cậu là người yếu nhất trên cái bờ này.

Và cậu cảm thấy nó xếp hàng. Năm phía. Năm cái cọc của một cái chòi canh ruộng. Bốn cái cọc chắc. Cái thứ năm, phía đông, ngắn.

Cái đài nghiêng.

Không nhiều. Một chút. Như con quay có một múi nặng hơn bốn múi kia một hạt gạo. Nhưng giờ là lúc nó quay nhanh nhất đời cậu, và cậu cảm thấy cái lắc. Lắc một lần. Lắc hai lần. Mỗi lần lắc, cái đang dựng trong người cậu lại xô về một phía, như bờ đất mới đắp bị nước xô.

Cậu nhớ lời ông già bên luống cải. Đừng giữ. Cậu để nó lắc, như để con quay chao một vòng trên mặt đất nện. Cậu không gọi Mộc. Bà dặn: đừng kéo. Kéo thì nó không nằm yên.

Cậu chỉ mở cửa phía đông. Một tấc. Như mở cống.

Từ hàng trăm khay mạ quanh cậu, có cái gì đó tới. Không rơi từ trên đầu như giọt sương đầu xuân. Không mạnh. Mỏng. Hàng trăm cái mỏng. Hơi thở của hàng vạn dảnh mạ non đang vươn lên trong đêm lạnh, mỗi dảnh một chút, xanh, mát, như nhựa của một cái chồi mới bẻ. Nó không đi vào đan điền. Nó đi thẳng tới cái cọc ngắn phía đông, quấn quanh nó, như rễ mạ quấn quanh một hòn đất.

Ông Bá Hiền nằm trên tấm phên, thì thào. Cốc nghe ông thì thào mà không mở mắt.

– Mạ ngả rồi. Ngả cả về phía nó.

Cái lắc dừng lại.

Rồi trời hửng.

Ở phía đông, chân trời chuyển từ đen sang xanh lơ nhạt, rồi hồng. Cốc ngồi quay mặt về phía ấy. Cậu không nghĩ gì. Cậu chỉ thở. Ba hơi vào. Lưỡi chạm vòm miệng.

Năm hành đứng dậy. Không cùng lúc. Lần lượt. Mộc trước, vì là Lập Xuân, vì mặt trời đang lên ở phía đông. Rồi Hỏa. Rồi Thổ. Rồi Kim. Rồi Thủy. Rồi lại Mộc. Nhanh dần. Nhanh tới mức cậu không còn phân biệt được hành nào đang đứng trước. Nhanh tới mức chúng nhòa vào nhau.

Không đỏ. Không xanh. Không vàng, trắng, đen. Một màu xám nhạt, như khói rơm.

Nó đứng yên.

Cốc mở mắt. Nắng đầu tiên của năm bốn trăm mười ba rọi qua rặng núi phía đông, rơi lên hai bàn tay cậu đang úp trên mặt bờ đá. Lần này hai bàn tay ấy không run.

Hàng trăm khay mạ quanh cậu, những dảnh mạ đã ngả cả về phía cậu suốt đêm, từ từ đứng thẳng lên, như người ta đứng dậy sau khi cúi chào.

Không có ai reo. Bà Yên bảo trước rồi, đừng đứa nào reo. Con Mơ ngồi cạnh đầu gối cậu, hai tay bịt miệng, mắt mở tròn. Bổng đứng dậy, múc một bát cháo, mang tới đặt xuống trước mặt cậu, rồi quay đi lau mắt bằng vạt áo cháy xém.

Bà Yên ngồi trên ghế tre. Bà không nói gì. Bà nhổ bã trầu xuống chân bờ.

Trưa hôm ấy, Lập Xuân, trời quang.

Ở cuối bờ, bên mấy luống cải, Tôn Hoài Cẩn vẫn ngồi đó. Ông đã ngồi đó cả đêm. Giữa trưa, mặt trời tháng Giêng lên cao nhất, bóng người nào cũng co lại dưới chân.

Bóng ông cũng thế. Ngắn và tròn.

Ông nhìn xuống cái bóng ấy rất lâu.

– Bóng con ngắn rồi, thầy. – Ông nói.

Bà Yên chống gậy đứng dậy. Không ai đỡ. Bà đi dọc bờ đá, khập khiễng, từng bước, cái gậy tre gõ lên đá một tiếng, đều như tiếng mõ. Mười bước. Bà ngồi xuống bên cạnh ông, trên bờ, cạnh luống cải.

Cốc không nghe được hai người nói gì. Cậu không đi lại gần. Cậu ngồi chỗ của mình, nhìn hai cái lưng áo, một xám, một nâu, ngồi cạnh nhau trên bờ ruộng tầng một, dưới nắng đầu xuân, như hai ông bà già trong xóm ngồi chờ nước vào ruộng.

Ra Giêng, trưởng lão Mông xử Ông Bá Hiền ở Chấp Pháp đường. Thôi chức quản điền. Xuống làm tạp dịch, coi Hang Mạ, lương ba viên linh thạch một tháng như mọi tạp dịch. Ông Bá Hiền nghe xong thì cúi đầu, cảm ơn. Ông xin được ngủ ở dãy Hai, giường mười bốn, cách cây cột cái ba bước. Trưởng lão Mông cho.

Đêm đầu tiên Ông Bá Hiền ngủ ở dãy Hai, Cốc xuống thăm. Ông nằm trên tấm phản gỗ lim, mạng sườn còn quấn vải, cái đèn lồng giấy dầu đặt dưới gầm giường, không thắp. Bọn trẻ quanh ông ngủ say. Không có tiếng ho.

– Sàn mát. – Ông nói, khi thấy cậu. Ông đặt bàn tay xuống tấm ván cạnh giường, xoa xoa như người ta xoa lưng trâu. – Sáu mươi năm bác đi qua cái sàn này mỗi đêm. Bác chưa nằm lên nó đêm nào.

Cậu ngồi với ông một lúc. Rồi cậu lấy con quay ra, quấn dây, giật trên tấm ván ấy. Nó chạy ở đúng một chỗ, rồi đổ, mũi đinh chĩa vào chân giường. Ông Bá Hiền nhìn nó, rồi nhắm mắt lại. Một lúc sau ông ngáy, tiếng ngáy tròn và ấm như giọng nói của ông.

Mận không đi Quảng Diệu. Cái gùi mới đan nó đem bán cho người gánh hàng, lấy tiền mua kim chỉ. Sợi tóc trắng ở thái dương nó không nhổ. Nó bảo để đấy.

Rằm tháng Giêng, Tôn Hoài Cẩn đi xuống núi, một mình, chậm, lưng còng, bằng con đường đá. Ông không về Quảng Diệu. Thư của ông đã đi từ hôm mồng năm, mười hai người áo trắng đã đi từ hôm mồng bảy. Ông đi về phía Gò Mạ. U viết thư lên bảo phiên chợ nào cũng thấy ông ngồi dưới gốc cây gạo thứ hai, bày mấy túi hạt, ai hỏi cũng cho không. U bảo ông gầy lắm. U bảo u có mời ông về nhà ăn cơm, ông ngồi ở hiên, nhìn giàn bầu khô, ăn được nửa bát.

Chiều Lập Xuân, sau khi bà Yên đã về gian nhà có giàn mướp, mưa xuân bắt đầu rơi.

Thứ mưa bụi mỏng như rây bột, ướt từ từ mà ướt tới xương, như cái buổi chiều tháng Giêng năm ngoái trên Đỉnh Gió. Ruộng tầng một đã cho nước vào, mặt ruộng phẳng như gương, lấm tấm những vòng tròn nhỏ. Mai bắt đầu cấy.

Cốc ngồi trên bờ đá phía đông. Con Mơ ngồi bên cạnh, đội cái nón của Mận.

Cậu lấy con quay ra khỏi túi áo trái, quấn sợi dây gai quanh thân nó, đặt xuống mặt bờ đá ướt, giật.

Nó chạy vo vo, ở đúng một chỗ, không trôi đi đâu cả. Năm màu nhòa vào nhau thành một màu xám nhạt, như khói rơm. Chỉ có một chấm đen chạy vòng vòng chỗ vết cháy trên múi đỏ.

– Năm màu đâu rồi anh? – Con Mơ hỏi.

– Vẫn ở đấy. – Cốc nói.

— Hết —