Dãy nhà Lúa

Chương 2: Dãy nhà Lúa

Con đỉa thứ ba bám vào bắp chân Cốc đúng lúc cậu đang vác tảng đá thứ mười lên bờ.

Cậu không đặt đá xuống. Ở ruộng nhà, đỉa bám thì kệ nó, làm xong mới gỡ, vì gỡ giữa chừng là bùn lở, bờ đắp lại từ đầu. Cậu nhấc tảng đá đặt khít vào chỗ khuyết trên bờ tầng một, lấy bùn trét kín khe, nện ba cái bằng mu bàn tay, rồi mới cúi xuống nhìn chân.

Đỉa ruộng linh mễ to gấp rưỡi đỉa ruộng làng, lưng có sọc xanh. Nó bám chặt, căng tròn.

– Đừng giật. – Một giọng con gái nói từ bờ trên. – Giật là nó để lại cái mồm trong thịt, mưng mủ ba ngày.

Một đứa con gái ngồi xổm trên bờ đá, nón lá đội lệch, ống quần xắn tới gối. Nó gầy, da ngăm, hai gò má hơi cao, mắt một mí, cười thì lộ một cái răng khểnh. Nó với tay xuống, chìa cho Cốc một nhúm gì trắng trắng.

– Muối. Rắc lên lưng nó.

Cốc rắc. Con đỉa co lại, nhả ra, rơi tõm xuống nước.

– Cảm ơn.

– Không có gì. – Nó lấy lại nhúm muối còn thừa trong tay cậu, gói vào một miếng lá chuối, nhét vào túi. – Muối ở Bếp Lớn tính tiền đấy, đừng phí. Tớ là Mận, dãy Hai, giường ba, đầu bên kia tấm phên. Cậu là thằng đá xám.

– Tớ tên Cốc.

– Thì Cốc đá xám. – Mận nói, như thể chuyện đó đã được quyết rồi. – Ba ngày nữa thôi, có đứa nào sáng màu kỳ hơn là người ta quên cậu.

Nó đứng dậy, phủi đít, đi dọc bờ. Cốc nhìn theo, thấy nó cứ đi được chục bước lại ho một tràng ngắn, khô, như người ta ho vì hít phải bụi trấu.

Đó là ngày thứ ba Cốc ở dãy nhà Lúa.

Việc của tạp dịch tầng một bắt đầu từ lúc gà gáy lần hai. Ra đắp lại những chỗ bờ bị nước tháng Chạp xói. Vớt bèo tấm trên mặt ruộng, vì ruộng linh mễ không ưa bèo. Bắt ốc bươu, bắt cua đồng, đập dập bỏ vào thùng cho Bếp Lớn làm mắm. Chiều thì gánh phân chuồng trộn tro từ chuồng trâu sau núi lên ủ ở góc ruộng chờ vụ cấy. Không ai cầm kiếm. Không ai bay. Cốc làm những việc đó từ năm lên tám, chỉ khác là bùn ở đây lạnh hơn và lúa ở đây xanh hơn.

Người dạy cậu đắp bờ kiểu tông môn là chú Ba Trấu.

Chú Ba Trấu năm mươi tám tuổi, làm tạp dịch bốn mươi mốt năm, lâu nhất trong ba dãy nhà Lúa. Chú gầy như cái cán cuốc, lưng hơi còng, tay chân chỗ nào cũng chai. Chú ngủ ở giường cuối dãy Hai, sát vách, và cái tiếng ho khan Cốc nghe đêm đầu tiên chính là của chú.

– Bờ tầng một phải xếp đá cài răng lược. – Chú nói, giọng khàn như ống bễ thủng. – Đá to dưới chân, đá nhỏ nêm khe, mặt nghiêng vào trong một chút. Mưa giông tháng Bảy xuống là nước dồn từ sáu tầng trên xuống tầng này. Bờ yếu là sụt.

Cốc đặt tảng đá trong tay xuống, hỏi khẽ:

– Bờ chỗ nào hay sụt nhất hả chú?

Chú Ba Trấu nhìn cậu một lúc. Rồi chú chỉ tay về phía đầu dốc, chỗ bờ đá cao nhất, chỗ con đường lát đá từ cổng sơn môn đi lên.

– Chỗ ấy. Hai năm trước có một người làm thuê ngã ở đấy. Người làng mày phải không?

– Cha cháu.

Chú Ba Trấu không nói gì thêm. Chú vỗ một cái vào lưng Cốc, cái vỗ nhẹ như vỗ trâu, rồi lại cúi xuống xếp đá.

Hai ngày một buổi, chiều tà, tạp dịch được lên Truyền Công đường học Dẫn Khí Thiên.

Truyền Công đường là một gian nhà lớn lát gạch đỏ, cột sơn son, trên tường treo bức họa người ngồi xếp bằng với những đường kẻ chạy trong thân như sông ngòi trên bản đồ. Buổi học cho tạp dịch là buổi cuối ngày, sau khi đệ tử ngoại môn học xong và ra về. Ông chấp sự dạy họ là một người trung niên tên Đường, giọng đều đều như người tụng sớ, mắt thì luôn nhìn ra cửa sổ.

– Ngồi xếp bằng. Lưng thẳng. Hai tay đặt lên gối, lòng bàn tay ngửa. Ba hơi vào, một hơi ra. Khi hít vào, ý dẫn khí từ đỉnh đầu, huyệt Bách Hội, đi xuống, qua giữa ngực, xuống dưới rốn ba đốt ngón tay, ấy là đan điền. Khi thở ra, giữ khí lại, chỉ thả hơi.

Sáu mươi tạp dịch ngồi trên chiếu ở cuối gian, xếp bằng, nhắm mắt. Phần lớn ngồi như ngồi chợ. Có đứa ngủ gật. Chú Ba Trấu ngồi ở góc, mắt nhắm, môi mấp máy theo nhịp thở, như đã thở đúng nhịp ấy bốn mươi năm nay.

Cốc làm đúng như ông chấp sự nói. Ba hơi vào. Một hơi ra.

Hơi thứ ba thì cậu cảm thấy nó.

Có thứ gì đó mát lạnh chạm vào đỉnh đầu cậu, như giọt sương rơi từ lá chuối. Rồi một giọt nữa, ấm hơn. Rồi một giọt nữa nặng như hạt cát. Chúng không phải một. Chúng là năm, và năm thứ ấy cùng lúc trôi xuống, len qua ngực cậu, mỗi thứ một nhịp, một thứ khoan, một thứ gắt. Khi tới chỗ dưới rốn, chúng chạm nhau.

Cậu thấy như có người cầm một nắm sỏi lắc trong bụng mình. Mặt nóng ran. Tai ù. Đầu mười ngón tay tê như bị kiến cắn.

Cốc mở mắt, lấy tay bịt miệng, đứng dậy, bước qua chân mấy đứa ngồi gần, chạy ra cửa. Cậu chạy hết hiên, ra tới bờ đá ngoài sân, cúi người qua mép bờ, và nôn hết bữa cơm độn khoai xuống bụi cỏ tranh bên dưới.

Phía sau có tiếng cười khúc khích. Có tiếng Bổng gọi "Cốc ơi". Có tiếng ông chấp sự Đường nói, vẫn đều đều, không có gì là ngạc nhiên:

– Khí loạn. Tạp căn ai cũng thế. Lần sau thở chậm lại. Ai ra thì ra, đừng làm bẩn chiếu.

Cốc ngồi bệt trên bờ đá cho tới khi cơn buồn nôn rút. Gió từ trên núi thổi xuống mang theo mùi hương trầm của Đại điện. Bên dưới, ruộng tầng một lặng như gương, phản chiếu một dải trời màu cánh vịt.

Một lúc sau, Mận ra ngồi cạnh cậu. Nó đưa cho cậu một cái lá ổi.

– Nhai đi. Đỡ đắng miệng.

– Lần nào cũng thế à?

– Năm đầu thì thế. – Mận nói. – Năm thứ hai đỡ. Năm thứ ba thì quen. Tớ tầng ba rồi đấy.

Nó nói "tầng ba" như người ta nói "tớ có ba sào ruộng".

– Rồi sau tầng ba?

Mận nhìn cậu như nhìn một đứa hỏi vì sao nước chảy xuống chứ không chảy lên.

– Sau tầng ba thì thôi. Tạp căn tới đấy là trần. Chú Ba Trấu tầng ba bốn mươi năm rồi. Cô Hoa dãy Một tầng ba mười hai năm. Ai cũng thế. Năm khí nó đánh nhau, đánh tới tầng ba thì nó đánh hòa, không lên nữa, không xuống nữa. Người ta gọi là trần tầng ba.

– Không ai lên được à?

– Có. – Mận ngẫm nghĩ. – Sáu năm trước có một anh dãy Ba lên tầng bốn, được dự Đài thí. Thua. Ba tháng sau tụt về tầng ba. Anh ấy xuống núi rồi.

Cốc nhai lá ổi. Lá chát, xít cả lợi.

– Thế lên đây làm gì?

– Làm gì à? – Mận cười, cái răng khểnh lộ ra. – Ăn cơm trắng mỗi ngày. Ba viên linh thạch một tháng, đổi ra được sáu lượng bạc ở chợ Gò Mạ, nhà tớ ở bản trên núi kia cả năm không thấy nổi sáu lượng. Bà ngoại tớ ho, tiền thuốc tháng nào cũng có. Tầng ba thì sống được tới trăm tuổi đấy, cậu biết không? Tớ còn bán được vỏ trấu linh mễ cho người làng làm gối, ngủ êm như nằm trên mây.

Nó nói một hơi. Rồi nó ho, lần này lâu hơn.

– Cậu ho nhiều thế.

– Tạp dịch ai chả ho. – Mận đứng dậy. – Bụi trấu mà. À, mẹo này cho cậu, miễn phí. Muốn khí đỡ loạn thì ngủ cho nhiều. Ngủ say, sáng dậy người nhẹ tênh. Bác Hiền bảo thế, chú Ba Trấu cũng bảo thế. Ngủ là tốt nhất.

Tối ấy, Bổng mang về cho Cốc một bát cháo hành, giấu dưới vạt áo, còn nóng.

– Bếp dư. – Nó nói, rồi ngồi xem Cốc ăn, nuốt nước bọt. – Lần đầu tao cũng nôn. Nôn ngay trên chiếu, bị phạt giặt chiếu cả dãy. Mày còn kịp chạy ra ngoài, giỏi đấy.

– Mày tầng mấy?

– Tầng hai. – Bổng thở dài. – Tầng hai năm rưỡi rồi. Tao không tham tầng ba. Tao chỉ mong được làm bếp chính. Bếp chính được nếm.

Cốc ăn hết bát cháo. Cậu hỏi Bổng chỗ múc nước, chỗ phơi quần áo, giờ nào Bếp Lớn phát cơm, ai là người phát lương linh thạch. Bổng trả lời tất cả, cái gì cũng kèm một món ăn. Chỗ múc nước là cái giếng cạnh gốc khế, khế chua lắm. Giờ phát cơm thì nghe tiếng mõ, tiếng mõ chiều có canh cá. Lương thì bác Hiền phát tay, mồng năm hằng tháng, bác còn cho thêm mỗi đứa một cái bánh giầy.

– Bác Hiền tốt lắm. – Bổng nói. – Năm ngoái tao sốt, bác thức hai đêm nấu nước lá cho tao xông.

Đêm ấy Cốc nằm thẳng trên giường thứ mười bốn, nhìn lên mái ngói đen.

Cậu chưa ngủ thì nghe tiếng guốc gỗ.

Ánh đèn lồng giấy dầu hắt vào cửa dãy Hai, vàng và tròn. Ông Bá Hiền đi vào, xách đèn ngang hông, bước chậm. Ông đi dọc hàng giường. Đứa nào đạp chăn ra thì ông kéo chăn đắp lại. Đứa nào nằm co ro thì ông lấy cái áo vắt trên đầu giường đắp thêm lên chân. Tới giường Bổng, thằng béo đang ngáy, ông khẽ cười, kéo cái gối cho thẳng lại dưới đầu nó.

Cốc nhắm mắt.

Ông Bá Hiền dừng lại ở giường cậu. Cậu cảm thấy ánh đèn trên mí mắt mình, và cái chăn bông cũ được kéo lên tới cằm. Một bàn tay to, ấm, đặt lên trán cậu một lúc, như u vẫn làm khi cậu sốt.

– Ngủ ngon thì lúa tốt. – Ông nói rất khẽ, như hát ru.

Rồi ông đi tới cây cột cái. Cốc hé mắt. Ông Bá Hiền đứng đó, quay lưng về phía cậu, một tay xách đèn, một tay đặt lên thân cột như người ta xoa lưng trâu. Ông đứng chừng mười hơi thở. Rồi ông đi tiếp, sang đầu bên kia tấm phên, rồi ra cửa. Tiếng guốc gỗ xa dần.

Cốc nằm im trong bóng tối.

Dưới lưng cậu, tấm phản gỗ lim ấm dần lên. Không nóng, chỉ ấm, như hơi đất trong ổ rơm ủ mạ. Cái ấm ấy dễ chịu. Nó kéo mí mắt cậu xuống, làm tay chân cậu nặng, làm tiếng ếch nhái ngoài ruộng xa đi. Cốc nghĩ tới lời Mận, ngủ cho nhiều, sáng dậy người nhẹ tênh. Cậu để mình chìm xuống.

Sáng hôm sau, gà gáy lần hai, Cốc ngồi dậy, và người cậu nhẹ thật.

Nhẹ như cái vỏ trấu. Nhẹ mà rỗng. Cậu thử ngồi xếp bằng thở ba hơi như ông chấp sự dạy. Không còn năm giọt nào chạm vào đỉnh đầu nữa. Chỗ dưới rốn trống không, lạnh, như cái nồi đã cạo sạch cơm cháy.

Bổng đang ngáp bên cạnh. Ở cuối dãy, chú Ba Trấu ngồi trên mép giường ho từng tràng dài.

Cốc nhìn xuống tấm ván sàn dưới chân mình, chỗ đêm đầu tiên con quay đã trượt qua, về phía cây cột cái. Trên mặt gỗ lim đen bóng, ánh sáng ban mai vừa lọt qua khe cửa, nằm thành một vệt dài, thẳng, chỉ đúng về phía cây cột.

— Hết chương 2 —