Đêm Hạ chí ở Hang Mạ

Chương 18: Đêm Hạ chí ở Hang Mạ

– Tao chỉ đưa mày tới vách mạ thôi đấy. – Bổng thì thầm lần thứ tư. – Tới vách mạ là tao quay ra.

– Ừ.

– Mày đừng có chết trong ấy.

– Ừ.

Lối chở mạ bắt đầu từ một cái cửa gỗ thấp sau bếp lò thứ ba của Bếp Lớn, cái cửa mà ngày thường bị che bởi một chồng nong nia. Bổng dọn chồng nong nia sang bên từ lúc giờ Hợi, khi bếp chính đã đi ngủ. Sau cửa là một đường hầm đất, cao vừa đầu người cúi khom, rộng vừa một cái xe cút kít chở khay mạ. Nền đất in hằn hai vệt bánh xe sâu.

Bổng đi trước, cầm một cây nến mỡ che bằng lòng bàn tay. Cốc đi sau. Trong túi áo trái cậu là con quay. Trong túi áo phải là hòn than Xích Dương bọc da, ấm như một con mèo con nằm áp bụng. Bổng đeo ở hông một túi vải đựng hai nắm cơm muối vừng và một bầu nước.

Đường hầm dốc xuống. Đi chừng hai trăm bước thì không khí đổi. Lạnh hơn, ẩm hơn, và có mùi. Mùi thóc giống ngâm nước, mùi rơm ủ, mùi đất sét ướt, cái mùi Cốc đã ngửi thấy từ thuở bé mỗi lần u ủ mạ trong cái chum sành sau bếp. Rồi đường hầm mở ra.

Hang Mạ rộng như một cái đình làng, trần đá cao mờ mịt, chỗ thấp nhất cũng gấp ba đầu người. Dọc hai bên vách là những giàn tre nhiều tầng, trên mỗi tầng xếp kín những khay gỗ nông. Trong khay là mạ. Mạ linh mễ cho vụ mùa, gieo từ tuần trước, giờ đã nhú lên chừng hai đốt ngón tay, xanh non, mềm, dày như lông chó con. Hàng nghìn khay. Hơi ấm từ những khay mạ ủ bốc lên, mờ mờ.

Và trên nền hang, giữa hai dãy giàn tre, là những đường khắc.

Chúng không còn mảnh như sợi chỉ nữa. Ở đây chúng to bằng ngón tay, chạy về từ phía con dốc trên kia, phía ba dãy nhà Lúa, chạy song song, đan vào nhau, sáng mờ xanh lợt như dưới sàn dãy Hai, nhưng dày hơn, rõ hơn. Chúng chạy dọc giữa hang, về phía cuối, nơi vách đá có một cánh cửa đá phẳng lì, cao hơn người, không có tay nắm. Những đường khắc chui vào khe dưới chân cánh cửa ấy. Từ những khe ấy, ánh sáng hắt ra, xanh trắng.

Bổng đứng sững, nến trong tay run run.

– Mẹ ơi. – Nó nói, không ra hơi.

– Về đi. – Cốc nói. – Ra cửa bếp đợi tao.

– Gà gáy mày không ra thì tao đi gọi ông Mông.

– Ừ.

Bổng dúi túi cơm vào tay cậu, quay đi. Ánh nến của nó lắc lư, nhỏ dần trong đường hầm, rồi mất.

Cốc đứng một mình trong bóng tối. Không hẳn là bóng tối. Những đường khắc trên nền hang tỏa ra một thứ ánh sáng mờ, đủ để thấy chân mình, đủ để thấy hình những giàn tre. Cậu đi tới chỗ trưởng lão Mông đã đánh dấu trên bản đồ: giàn tre thứ ba tính từ cửa đá, bên trái, có một khoảng trống giữa giàn và vách, vừa một người ngồi co chân.

Cậu chui vào. Cậu ngồi xuống đất, lưng áp vào vách đá lạnh buốt, đầu gối co lên ngực. Từ chỗ ấy, qua những kẽ hở giữa các khay mạ, cậu nhìn thấy cánh cửa đá, cách chừng mười bước.

Cậu lấy hòn than Xích Dương ra, ủ trong hai lòng bàn tay, thả một sợi khí đỏ vào nó như Kiều Vọng dặn. Nó ấm lên. Hơi ấm lan qua hai bàn tay, lên cánh tay, vào ngực.

Rồi cậu đợi.

Đêm hai mươi tháng Năm. Hạ chí. Ngày dài nhất năm, đêm ngắn nhất năm. Bà Yên đã dạy cậu như thế ở thước đá, chỉ cho cậu vạch Hạ chí, cái vạch mà bóng cây cột đồng giữa trưa ngắn nhất, ngắn tới mức chỉ thò ra khỏi chân cột một chút. Cậu nghĩ tới việc cậu đã không kể cho bà nghe gì cả. Cậu không biết vì sao. Có lẽ vì bà đã giấu cậu nhiều quá, và cậu muốn có một thứ của riêng mình.

Thời gian trôi chậm. Cậu ăn một nắm cơm. Muối vừng mặn, cơm nguội dẻo. Cậu nghe tiếng nước nhỏ giọt từ trần hang xuống đâu đó, đều đều. Cậu nghe tiếng mạ lớn. Không phải nghe bằng tai. Cái khí xanh của mùa xuân vẫn còn trong người cậu, và nó cảm thấy những mầm mạ quanh đây đang vươn lên, từng chút, trong hơi ấm của hang.

Có một khe nứt trên trần hang, ở phía đông. Quá canh hai, một vệt sáng trắng bạc lọt qua khe ấy, rơi xuống nền hang. Trăng hai mươi, lên muộn, giờ mới qua khỏi đỉnh núi.

Gần canh ba, cậu nghe tiếng guốc gỗ.

Tiếng ấy tới từ phía đường hầm, chậm, đều, quen thuộc tới mức cậu nhắm mắt cũng nhận ra. Rồi ánh đèn lồng giấy dầu, vàng và tròn, lắc lư tiến vào hang. Rồi tiếng ngân nga, khe khẽ, ấm áp, không thành lời.

Cốc nín thở.

Ông Bá Hiền đi vào giữa hai dãy giàn tre. Ông mặc áo bào nâu cũ, cái áo có vệt bùn ở cổ tay. Trên vai ông đeo một cái tay nải vải. Ông đi chậm, dừng lại ở từng giàn mạ, giơ đèn soi, đưa tay vuốt nhẹ lên ngọn mạ như vuốt đầu đứa trẻ. Ông cười một mình. Ông lẩm bẩm gì đó với mạ.

Ông đi tới trước cánh cửa đá.

Ông đặt cái đèn lồng xuống đất. Ông đặt lòng bàn tay phải lên giữa cánh cửa, và nói một câu gì đó rất khẽ mà Cốc không nghe rõ. Cánh cửa đá không mở ra. Nó lùi vào trong vách, chậm, không một tiếng động, như người ta rút cái nút bấc khỏi miệng hũ, rồi trượt sang bên.

Ánh sáng xanh trắng tràn ra.

Bên trong là một gian đá nhỏ, tròn, như cái lòng giếng. Tất cả những đường khắc trên nền hang chạy vào đó, gom lại, leo lên một cái bệ đá ở giữa gian, quấn quanh bệ như rễ cây quấn quanh hòn đá. Trên bệ đặt một khối đá to cỡ quả bưởi, màu như sữa đã để lâu, đục, xám. Ánh sáng từ những đường khắc chạy vào nó, nhưng nó không sáng lên. Nó nuốt ánh sáng ấy, như cát khô nuốt nước.

Ông Bá Hiền cởi tay nải. Ông lấy ra một miếng vải lụa dày, quấn quanh hai bàn tay. Ông nâng khối đá xám lên khỏi bệ, chậm, cẩn thận, như nâng một cái bát sứ quý. Ông đặt nó xuống đất, cạnh chân mình.

Rồi ông lấy từ trong tay nải ra một khối đá khác. Cùng cỡ. Nhưng trắng. Trắng như sữa mới vắt, trong, sáng mờ từ bên trong như một ngọn đèn bọc giấy.

Ông đặt nó lên bệ.

Những đường khắc quấn quanh bệ bừng sáng. Ánh sáng chạy vào khối đá trắng, và lần này khối đá nhận lấy nó, sáng lên, sáng dần, rồi tỏa ngược trở lại theo những đường khắc. Nó chạy ra khỏi gian đá, chạy dọc nền hang, chạy ngược lên đường hầm, về phía con dốc, về phía ba dãy nhà Lúa. Cả Hang Mạ sáng lên một lượt. Những khay mạ trên giàn tre xanh rực lên như được tưới nắng.

Ông Bá Hiền đặt lòng bàn tay lên khối đá trắng. Ông nhắm mắt.

– Ngủ ngon thì lúa tốt. – Ông nói, rất khẽ.

Rồi ông ngồi xuống bậc đá ở cửa gian, thở ra một hơi dài, như người vừa gánh xong một gánh nặng từ ruộng về. Ông lấy trong tay nải ra một cái bánh giầy gói lá chuối, bóc ra, cắn một miếng. Ông nhai chậm. Ông nhìn khối đá xám dưới chân mình.

– Nửa năm nữa. – Ông nói với nó, như nói với người.

Cốc ngồi trong khe giàn tre, hai tay ôm chặt hòn than. Cậu đã thấy. Thấy mặt. Thấy tay đặt lên lõi. Bây giờ chỉ cần ngồi im cho tới khi ông đi, rồi ra cửa bếp, rồi lên Chấp Pháp đường.

– Cháu ra đây đi, Cốc.

Ông Bá Hiền nói câu ấy không to, không quay đầu lại. Ông vẫn ngồi trên bậc đá, vẫn cầm cái bánh giầy.

– Than Xích Dương ấm thì ấm thật. – Ông nói tiếp, giọng hiền như mọi khi. – Nhưng mấy khay mạ quanh chỗ cháu ngồi, từ chập tối tới giờ, nó ngả hết về một phía, lại lên nhanh hơn mạ chỗ khác cả nửa đốt tay. Bác coi mạ sáu mươi năm rồi, cháu ạ. Mạ nó nói cho bác biết.

Cốc ngồi im một lúc. Rồi cậu đứng dậy, chui ra khỏi khe giàn tre, đứng giữa nền hang, trong ánh sáng xanh trắng của những đường khắc.

Ông Bá Hiền quay lại nhìn cậu. Ông không giận. Mặt ông tròn, hiền, mệt.

– Ăn bánh không cháu?

– Không ạ.

– Ừ. – Ông đặt cái bánh xuống. – Thằng Mông bảo cháu tới phải không? Nó đợi đêm nay cả hai mươi năm rồi.

Cốc không trả lời.

– Bác không trách cháu. – Ông Bá Hiền nói. – Bác cũng không trách nó. Nó thương em nó. Bác cũng thương con Lan. Con bé hát hay lắm.

– Bác biết. – Cốc nói. Giọng cậu run, cậu ghét cái giọng ấy. – Bác biết cái trận này uống người ta. Bác biết cô Lan, cô Sen, chú Ba Trấu. Bác biết con bé Ớt. Bác biết mà bác vẫn đắp chăn cho từng đứa. Bác biết mà bác vẫn khóc ở mộ chú Ba Trấu.

– Ừ. – Ông Bá Hiền nói. – Bác biết.

Ông đứng dậy, chậm, tay chống lên đầu gối.

– Cháu nghe bác nói một lần thôi. – Ông nói. – Không có trận này, ruộng bảy tầng hụt bốn phần mười. Năm nay tông môn phải nộp bốn nghìn năm trăm thạch. Có trận còn thiếu ba trăm. Không có trận thì thiếu hơn một nghìn rưỡi. Thiếu một nghìn rưỡi thạch, Thiên Hành Cung sẽ cử người tới. Họ không giết ai. Họ chỉ ngồi vào ghế chưởng môn. Rồi họ chọn đệ tử nội môn mang đi. Ngoại môn giải tán. Còn sáu mươi đứa tạp dịch, sắp tới là một trăm hai mươi đứa, về đâu? Về làng làm thuê. Không thuốc. Không gạo. Đói thì chết sớm hơn ở đây. Làng Gò Mạ của cháu, mười một đứa sắp lên, về lại cũng thế. Cả xứ Lũng Hạ mất cái tông môn chắn lũ, chắn thú núi. Năm sau lũ về, ai đắp đê?

Ông đi lại gần cậu một bước.

– Bác thương tụi nhỏ. – Ông nói. – Thật đấy. Cháu biết bác không nói dối. Nhưng bác phải thương cả núi. Thương cả xứ. Có lúc người ta phải chọn thương cái gì nhiều hơn.

– Bác chọn cho người ta. – Cốc nói. – Không ai hỏi chú Ba Trấu.

– Ừ. Không ai hỏi. – Ông Bá Hiền gật đầu, như thừa nhận một điều hiển nhiên. – Hỏi thì nó sẽ chọn ở lại. Như con Sen. Như con Mận. Cháu có biết vì sao con Mận bỏ cái chiếu cháu đan cho nó không?

Cốc đứng sững.

– Thôi. – Ông Bá Hiền xua tay. – Chuyện ấy để sau. Bác hỏi cháu. Em gái cháu, con Mơ, mồng một tháng Sáu lên. Bác sẽ cho nó nằm giường sát vách cuối dãy Một, chỗ xa cột nhất, xa nhất ba dãy nhà. Bác hứa. Nó sẽ khỏe như con nghé. Còn cháu lên ngoại môn rồi, cháu tu cái đường của cháu, cháu đi xa. Đừng quay lại cái hang này nữa.

Cốc nhìn ông. Cái bụng tròn, cái áo bào nâu có vệt bùn, đôi bàn tay to và ấm đã đặt lên trán cậu đêm đầu tiên ở dãy nhà Lúa.

– Không. – Cậu nói. – Cháu sẽ nói. Cháu sẽ nói với trưởng lão Chấp Pháp, với cả các trưởng lão. Cháu đã thấy mặt bác.

Ông Bá Hiền nhìn cậu rất lâu. Rồi ông thở dài, một hơi rất dài, và trong tiếng thở dài ấy không có giận dữ, chỉ có một thứ gì đó giống như thương hại.

– Ừ. Thế thì cháu đi mà nói. – Ông nói. – Nhưng nói cho đủ.

Ông quay người lại, giơ tay chỉ vào trong gian đá. Không chỉ vào khối đá trắng trên bệ. Ông chỉ lên vách, ngay phía trên cái bệ, chỗ những đường khắc leo lên rồi dừng lại.

Ở đó, khắc sâu vào đá, nét sắc như mới khắc hôm qua, không mòn, không rỉ, không bị ai đục, là một cái dấu nhỏ. To bằng đồng xu. Một vòng tròn. Mép vòng có năm cái khía đều nhau, như năm cánh của một bông hoa chưa nở.

Cốc nhìn cái dấu ấy.

Cậu đã chà nó sạch rỉ đồng bằng một miếng giẻ khô vào sáng hai mươi bảy tháng Giêng, ở chân cây cột đồng trên Quan Tinh Đài. Cậu đã lau quanh nó mỗi sáng suốt bốn tháng. Dấu thằng thợ đúc, bà bảo. Đứa thợ nào chẳng khắc dấu lên đồ nó làm.

Và cậu nhớ ra cái thứ đã lướt qua đầu cậu như con cá vụt qua chỗ nước đục. Đó là cái buổi sáng bà Yên ngồi xổm bên cái chiếu đất, vẽ một đường bằng đất sét lên mép chiếu, một mạch, không nhấc tay, như đã vẽ đường ấy cả trăm lần. Cái đường lượn như đường mòn trên đồi, có chỗ gãy khúc, có chỗ thắt lại, có chỗ vòng ngược về.

Cái đường ấy giống hệt những đường khắc đang sáng dưới chân cậu.

– Người vẽ trận này, sáu mươi mốt năm trước, – Ông Bá Hiền nói, giọng nhẹ như hát ru, – là sư phụ cháu.

— Hết chương 18 —