Tấm ảnh trên bậc hiên

Chương 12: Tấm ảnh trên bậc hiên

Cái gối tì tay Thao khâu cho Thước to bằng bàn tay, hình chữ nhật, vỏ bằng lụa vụn nâu hồng còn thừa từ áo bà Ổn. Ruột nhồi trấu rang và một nắm cát sông Đào cô đem về từ hôm đi làng nhuộm. Cô khâu bốn đường viền bằng tay, mũi chỉ dày, rồi mang ra hiên sáng thứ Hai, đặt lên tấm nỉ xanh cạnh hộp đồ nghề.

– Gì đây? – Thước hỏi.

– Gối. Để tì cổ tay. Nặng thì nó không trượt, mềm thì cổ tay không đau. – Thao nói, không nhìn anh. – Thợ may có gối cắm kim. Thợ đồng hồ có gối tì tay. Hợp lý.

Thước cầm cái gối lên, nâng thử trong lòng bàn tay, rồi đặt xuống mặt kính, đặt cổ tay phải lên. Cái gối lún xuống, ôm lấy xương cổ tay anh.

– Nhồi gì vậy?

– Trấu với cát.

– Cát ở đâu?

– Cát sông Đào. – Cô quay vào. – Anh đừng hỏi nữa.

Anh không hỏi nữa. Nhưng cả buổi sáng hôm ấy, mỗi lần Thao nhìn ra qua tấm gương đặt chéo, cô đều thấy cổ tay anh đặt trên cái gối nâu hồng.

Thứ Ba, Thao lục album.

Cô cần ảnh. Ý tưởng cho "Gió lụa" đã có cảnh mở màn, có cái khăn thắt nút tai thỏ, có con thoi gỗ của bà Cả Nhung. Nhưng còn thiếu dáng người. Cô cần nhìn những cái áo bà may ở những năm khác nhau, cái cổ cao dần rồi thấp dần, cái eo chiết rồi thả, cái tà dài rồi ngắn, để hiểu áo dài thay đổi theo người ra sao. Bà không vẽ mẫu bao giờ. Bà chỉ chụp ảnh. Khách nào may áo đẹp, bà xin chụp một tấm ở bậc hiên, rồi dán vào album.

Bà có mười một cuốn album, xếp trong cái tủ gỗ ở tầng hai, bìa nhựa đủ màu, cuốn cũ nhất bìa bằng giấy bồi đã mủn. Thao mang cả xuống bàn cắt, lật từng trang.

Năm sáu mươi tám: một cô giáo dạy văn, cổ cao, tay raglan, đứng thẳng như cây cau. Năm bảy hai: hai chị em con một nhà buôn vải, áo màu sẫm, ống tay chật. Năm tám lăm: một cô dâu áo đỏ, cổ thấp hơn, chiết eo sâu. Năm chín mươi: một nhóm nữ sinh áo trắng, cười lộ răng, tà áo bay. Thao chụp lại từng tấm bằng điện thoại, ghi năm vào sổ vẽ.

Đến cuốn album thứ chín, bìa nhựa xanh lá, thì có một tấm ảnh không phải của khách.

Ảnh màu, loại ảnh in giấy bóng của tiệm chụp ảnh những năm chín mươi, màu đã ngả đỏ. Một cô gái chừng hai mươi tuổi ngồi trên bậc hiên tiệm may, chính cái bậc hiên Thao ngồi mỗi tối. Cô mặc áo phông trắng, quần bò, tóc buộc đuôi ngựa, chân đi dép nhựa. Không phải áo dài. Cô gái chìa cổ tay trái ra phía trước. Trên cổ tay cô có một chiếc đồng hồ nhỏ, mặt tròn, dây da.

Ngồi cạnh cô, trên cái ghế đẩu của quầy đồng hồ, là một chàng trai gầy, tóc bổ ngôi giữa, mặc áo sơ mi trắng xắn tay. Anh ta đeo cái kính lúp một mắt lên mắt phải, cúi sát vào cổ tay cô gái, như đang xem cái đồng hồ. Nhưng miệng anh ta thì cười, cười to, như cô gái vừa nói một câu gì đó buồn cười lắm. Cô gái cũng cười. Cười nghiêng đầu.

Thao biết cô gái ấy. Cô đã nhìn khuôn mặt ấy hai mươi sáu năm, chỉ là chưa bao giờ thấy nó cười như thế.

Mẹ.

Cô lật mặt sau tấm ảnh. Chữ viết bằng bút bi xanh, nét tròn, nghiêng, nét chữ mẹ hồi còn trẻ, trước khi nó trở thành nét chữ ký séc cứng như que:

Vân – Quân. Hè 97.

Thao ngồi nhìn tấm ảnh rất lâu. Cái đồng hồ quả lắc trên tường điểm mười giờ, sớm bảy phút. Bà đang nằm nghỉ trên gác. Ngoài hiên, Thước đang thay pin cho một bà bán rau.

Cô cầm tấm ảnh ra hiên.

Thước nhìn tấm ảnh khi cô đặt nó lên mặt kính. Anh nhìn chàng trai trong ảnh, cái kính lúp một mắt, cái áo sơ mi xắn tay, cái kiểu ngồi nghiêng người sang trái khi nghe người khác nói.

Anh không cần lật mặt sau.

– Ba tôi. – anh nói.

– Mẹ em. – Thao nói.

Hai người im. Bà bán rau đứng chờ lấy đồng hồ, nhìn hai người, nhìn tấm ảnh, rồi nhìn sang chỗ khác, cái kiểu người lớn tuổi biết khi nào mình nên nhìn sang chỗ khác.

Chiều thứ Tư, Thao sang ngõ Kim một mình.

Ông Hàm ngồi trên phản như mọi lần, radio bật nhỏ. Cô ngồi xuống, đặt tấm ảnh vào tay ông. Ông không nhìn được. Ông lần ngón tay trên mép ảnh, trên mặt giấy bóng.

– Ảnh gì đấy?

– Ảnh mẹ cháu với chú Quân, ông ạ. Hè năm chín bảy. Chụp ở hiên.

Ông Hàm cầm tấm ảnh lâu hơn cần. Rồi ông nâng nó lên, đưa nó lệch sang bên trái mặt mình, cái góc ông bảo vẫn còn nhìn thấy viền.

– Thằng Quân đeo kính lúp. – ông nói. – Cái kính ấy ông mua cho nó năm nó mười lăm tuổi.

– Ông ơi, mẹ cháu với chú Quân…

– Thương nhau. – ông nói, gọn, như người ta đọc tên một loại máy. – Ba năm. Từ năm chín sáu đến năm chín tám. Cả phố biết. Cô Vân đi học đại học ở Hà Nội, cuối tuần nào cũng về. Về là ngồi ở bậc hiên. Thằng Quân sửa đồng hồ, cô Vân ngồi đọc sách. Có hôm ngồi đến khuya, cô Vóc phải ra đuổi vào.

– Rồi sao ạ?

– Rồi thằng Quân vào Nam.

– Sao chú ấy vào Nam?

– Nó muốn vào. Ở đây sửa đồng hồ thì cả đời ngồi hiên nhà người ta. Vào Nam có tiệm lớn, có việc lớn. – Ông đặt tấm ảnh xuống đùi. – Có thế thôi.

Thao biết là không có thế thôi. Ông Hàm nói "có thế thôi" bằng cái giọng ông nói "ông hứa rồi" hôm thứ Hai tuần trước. Nhưng cô không hỏi tiếp. Cô đã học được rằng với ông, hỏi tiếp chỉ làm ông khóc chứ không làm ông nói.

– Cái đồng hồ trên tay mẹ cháu là đồng hồ gì ạ?

Ông Hàm lần ngón tay lên tấm ảnh, đến đúng chỗ cổ tay cô gái, như thể ông vẫn thấy.

– Đồng hồ của ông Khoan. – ông nói. – Ông ngoại mày. Ông Khoan đeo nó hai mươi năm, đến lúc nó hỏng thì cất. Năm cô Vân hai mươi tuổi, thằng Quân xin ông Khoan cái đồng hồ ấy, sửa lại, thay dây mới, tặng cô Vân. Cô Vân đeo suốt.

Ông đặt tấm ảnh lại vào tay Thao.

– Từ khi thằng Quân đi, cô Vân không đeo đồng hồ nữa. Đến bây giờ.

Thao nhớ đến cái điện thoại mẹ rút ra xem giờ mỗi lần đứng dậy. Nhớ đến câu bà nói đã cả nghìn lần: chị đeo cái đồng hồ vào thì đỡ phải móc máy. Nhớ đến cái quai túi da mẹ kéo lên vai, ở bậc hiên, khi mẹ nhìn thấy Thước lần đầu tiên.

Cậu giống bố cậu quá.

Tối hôm ấy Thao ngồi với Thước ở hiên, tấm ảnh đặt giữa hai người trên mặt kính.

– Anh có biết không? – cô hỏi.

– Hông. – Thước nói. – Ba tôi hông bao giờ kể chuyện ngoài này. Hỏi chuyện ông nội thì kể. Hỏi chuyện Nam Định thì kể chuyện chợ Rồng, chuyện bánh nhãn, chuyện cái cây gạo bên đường. Hỏi chuyện hồi trẻ thì ba cười, nói hồi trẻ ba sửa đồng hồ, hết.

– Mẹ anh có biết không?

– Mẹ tôi mất năm hai nghìn mười tám. – Anh nói, không thay đổi giọng. – Tôi hông biết mẹ có biết hông.

Thao nhìn tấm ảnh. Mẹ cô hai mươi mốt tuổi, cười nghiêng đầu. Bố anh hai mươi bốn tuổi, kính lúp một mắt, cười to.

– Thế là mẹ em không ghét anh. – cô nói. – Mẹ em ghét cái mặt anh.

– Cái mặt tôi giống ba tôi.

– Ừ.

– Cũng hông khác nhau mấy. – Thước nói, rồi tự cười, cái cười không vui. – Xin lỗi. Tôi… anh hông biết nói gì.

Cô cũng không biết. Họ ngồi đó, giữa hai người là tấm ảnh màu đỏ ngả, và sau lưng họ, trên cây đinh thứ ba, chiếc đồng hồ của một người khác, một chuyện khác, chạy chậm mười hai giây mỗi ngày.

Sáng thứ Năm, Thước kể cho Thao là đêm qua anh đã gọi cho bố.

Anh không hỏi thẳng. Anh hỏi ba có khoẻ không, tiệm có đông không, chuyện mặt bằng tới đâu rồi. Rồi anh hỏi, như hỏi tiện: hồi ở Nam Định ba có quen ai tên Vân không, nhà may áo dài, ngay cái hiên ông nội ngồi.

– Ba anh nói gì?

– Ba im. Lâu lắm. Anh tưởng mất sóng. – Thước xoay cái gối tì tay trên mặt kính. – Rồi ba nói: con ra ngoài đó giữ ông nội, đừng hỏi chuyện người lớn. Rồi ba cúp máy.

– Chú ấy giận à?

– Ba anh hông biết giận. – Thước nói. – Ba anh chỉ biết cúp máy.

Một lúc sau anh nhận được tin nhắn của bố, chỉ một dòng, không dấu chấm: con nhớ nhắc ông nhỏ thuốc mắt

Thao nhìn dòng tin nhắn ấy trên màn hình điện thoại anh rất lâu. Nó giống những câu mẹ cô vẫn nhắn sau mỗi lần hai mẹ con cãi nhau: con nhớ ăn sáng. Như thể có những người cả đời chỉ biết nói thương bằng cách nhắc người khác ăn uống thuốc thang.

Thứ Năm, tám giờ tối, Thao gọi cho mẹ.

Cô đã nghĩ suốt hai ngày xem nên nói thế nào. Cô định hỏi vòng, hỏi chuyện giỗ ông thứ Hai tới mẹ có về không, rồi mới hỏi sang. Nhưng khi mẹ nhấc máy, giọng mẹ mệt, đằng sau có tiếng bàn phím lách cách, mẹ vẫn còn ở công ty, thì cô nói thẳng.

– Mẹ ơi, con tìm thấy ảnh mẹ với chú Quân.

Tiếng bàn phím dừng lại.

– Ảnh gì?

– Ảnh ở hiên. Hè năm chín bảy. Trong album của bà.

Im lặng. Lâu. Thao nghe thấy tiếng điều hoà chạy rì rì bên kia, tiếng ai đó gọi chị Vân ơi em về trước nhé, tiếng mẹ đáp ừ em về đi, rồi im lặng tiếp.

– Ai cho con lục album? – mẹ hỏi.

– Con tìm ảnh áo dài cho vở diễn. Con không cố ý.

– Con không cố ý. – Mẹ nhắc lại. – Nhà này ai cũng không cố ý.

– Mẹ. Ông Hàm bảo mẹ với chú ấy thương nhau ba năm.

– Ông Hàm bảo. – Giọng mẹ cứng lại. – Ông Hàm có bảo con chú ấy đi như thế nào không?

– Ông bảo chú ấy vào Nam.

Có một tiếng động bên kia đầu dây, như tiếng bàn tay đập xuống mặt bàn, không mạnh, nhưng gọn.

– Ông ta bỏ mẹ ở sân ga. – mẹ nói.

— Hết chương 12 —