Khế ước hai nhà

Chương 35: Khế ước hai nhà

Ông Tiêu Bá Lâm ngồi trên tấm phản gỗ trong gian ngục, lưng thẳng, hai tay đặt trên đầu gối. Cái áo the đen của ông, lần đầu tiên Quyên thấy, có một nếp nhăn dài chạy chéo từ vai xuống.

– Cháu Viên, – ông nói. – Ngục không có trà.

– Cháu mang nước chè xanh, ông ạ. Nấu ở ghe.

Nàng đặt cái ấm đất lên mép phản, cạnh một hũ mắm ruốc tám cân buộc dây lác. Gã cai ngục đứng ở cửa, nhìn hũ mắm, rồi nhìn nàng, rồi quay đi. Gã đã được dặn. Ông hiệp quản Đàm của Bố chánh dặn trước khi theo quan về dinh: người nhà Viên vào thăm ai thì cho vào.

Mùng tám tháng Bảy năm Diên Bình thứ chín. Đoàn ghe Đồng Thuyền lên Vĩnh Ninh giao hàng mùa hạ. Lần này qua Ải Bồng, cây sào lim nhấc lên ngay khi đoàn ghe còn cách mười sải nước. Quyền Tuần sứ đứng trên bậc đá, áo the xanh bạc vai, sổ trên tay, bút sau tai. Anh ta khám mười lấy một, xiên đến đáy, thu thuế ba mươi lấy một, không bớt của ai một đồng. Lái Thìn càu nhàu bảo tưởng lên quan thì dễ tính hơn. Kiên bảo lệ không có chữ dễ tính.

Gian ngục hẹp, tường đá ong, một cửa sổ nhỏ có song gỗ nhìn ra một khoảng sân lát gạch. Ánh sáng lọt vào thành mấy vạch xiên trên nền đất. Gần năm năm trước, cha nàng ngồi trong một gian như thế này. Có khi chính gian này. Nàng không hỏi.

Ông Tiêu rót nước chè vào cái bát đất của ngục. Ông rót chậm, chắt ra, rót lại, như rót trà ở hiên nhà Hàng Buồm.

– Mẹ lão khoẻ không?

– Bà khoẻ. Bà vẫn đan lưới. Cậu Hoằng đưa bà ra bến nghe đọc bản án hôm mùng mười tháng Năm.

Ông Tiêu dừng tay.

Hôm ấy cả bến Cửa Tranh ra đền Bà Cửa Sông. Ông thông lại của phủ xuống tận nơi, đứng trên bậc đền, đọc bản án minh oan cho Tiêu Trọng Văn, giọng sang sảng. Người ta đứng kín sân đền, kín dốc bến, có người trèo lên cả cây đa. Hoằng cõng bà nội từ Hàng Buồm xuống, đặt bà ngồi trên một cái ghế tre ngay dưới gốc đa. Bà cụ ngồi nghe, hai tay đặt trên tấm lưới gấp gọn trên đùi. Đọc xong, cả sân im. Rồi bà Đẫy, đứng ở cổng đền, là người đầu tiên đi đến trước mặt bà cụ, quỳ xuống, lạy một lạy. Bà Đẫy không nói gì. Người bến cá thấy thế, lần lượt đến. Người này một lạy, người kia một cái vái. Có những ông già năm xưa từng đứng trên ván cầu Viên Ký nhìn bà gánh thuê mà không giúp một tay. Bà cụ ngồi đến chiều, không nói gì, chỉ gật đầu với từng người.

Quyên kể lại. Ông Tiêu nghe, mắt nhìn ra khung cửa sổ có song gỗ.

– Lão không được nghe, – ông nói.

– Vâng.

– Mẹ lão chờ bốn mươi bảy năm. Lão chờ bốn mươi bảy năm. Đến hôm người ta đọc thì lão ngồi đây. – Ông cầm bát chè lên, uống một ngụm. – Thế cũng phải.

Quyên ngồi im. Ngoài sân, có tiếng gã cai ngục đi đi lại lại.

– Cháu Viên, – ông Tiêu nói. – Lão hỏi cháu một câu. Hồi tháng Giêng, ở bậc thềm nhà lão, cháu bảo cháu đến vì ông nội cháu, không vì lão. Hôm nay cháu đến vì ai?

Quyên nghĩ một lúc.

– Cha cháu nằm ở chỗ này bốn tháng, – nàng nói. – Cháu lên thăm được hai lần. Lần thứ hai cha cháu bảo, con về lo cho em, mùa xuân cha về. – Nàng nhìn ông. – Không ai đến thăm cha cháu lần thứ ba. Cháu không muốn ai ngồi ở chỗ này mà không có ai đến lần thứ ba.

Ông Tiêu không nói gì. Lâu lắm. Ông đặt bát chè xuống mép phản.

– Ông nội cháu, – ông nói, – lão ghét bốn mươi năm. Cha cháu, lão hại. Cháu, lão định làm cho cháu ngồi mãi ở lối đi chợ. – Ông dừng lại. – Lão không xin lỗi cháu. Lão đã nói rồi, lão không đến nhà cháu xin lỗi được. Lời xin lỗi không trả được một đời người.

– Cháu biết.

– Nhưng lão nói với cháu một điều. – Ông nhìn nàng. Cái nhìn ấy không có móc. Lần đầu tiên câu nói của ông không có móc. – Thằng Hoằng nó sẽ mang chín chiếc ghe đến đền Bà. Nó không hỏi lão. Lão cũng không cấm. Nó làm gì thì cháu cứ nhìn nó mà xét. Đừng nhìn lão.

Lúc nàng đứng dậy, ông Tiêu cầm cái hũ mắm lên, sờ sợi dây lác buộc ngang miệng hũ. Sờ cái nút. Hai càng ôm nhau.

– Cha lão buộc nút này đẹp hơn cháu, – ông nói. – Cháu kéo vòng sau chặt quá.

Rằm tháng Bảy. Lễ Vu lan. Ngày xá tội vong nhân.

Ba năm. Năm đầu năm chủ ghe và một thằng bé ngồi uống chè dưới gốc đa. Năm thứ hai hai mươi chủ ghe điểm chỉ vào giấy lập thương hội. Năm nay sân đền Bà Cửa Sông không đủ chỗ ngồi. Người ta trải chiếu tràn ra cả bến cá.

Quyên đã về ở ngõ Cá Đối từ tháng Năm. Hôm Ngũ Rái bị giải về kinh, bà Đẫy đứng ở cửa nhà, chống nạnh, bảo người con hứa với nó nằm trong cũi rồi, con về được rồi đấy, không thì u xuống Diêm Phổ khiêng con về. Khải về học lại thầy Lương. Thằng bé mười ba tuổi rưỡi, đã cao hơn chị, và lần đầu tiên thầy Lương bảo nó dạy lại bàn tính cho lũ học trò nhỏ.

Chiều rằm, mâm cúng cô hồn bày kín sân. Trẻ con giành bỏng, giành bánh đa, la hét om sòm. Thằng Bin của cô Lài mười bốn tuổi rồi, không giành nữa, đứng cạnh mẹ cầm nắm hương, ra dáng người lớn. Thằng Rơm giành được ba cái bánh đa, chạy về đưa cả cho bà Đẫy.

Khi trăng rằm lên từ phía biển, tròn và vàng như cái mâm đồng, chín chiếc ghe cập bến cá.

Chín chiếc thuyền buồm của Thịnh Xương. Buồm nâu viền xanh, buồm đã hạ. Không có lá cờ nào trên cột. Trên chiếc đầu, Tiêu Hoằng đứng ở mũi, áo cánh nâu, đầu trần. Sau lưng hắn là các lái ghe của phường, người nào cũng mặc áo đẹp nhất, đứng lóng ngóng như người đi ăn cỗ nhà lạ.

Sân đền im bặt. Lái Thìn đặt bát chè xuống.

Hoằng lên bến. Hắn đi qua những dãy chiếu, đi qua những chủ ghe Đồng Thuyền đang ngồi nhìn hắn, đi đến gốc đa, chỗ Quyên ngồi cạnh thầy Lương, ông Tước, bà Đẫy. Hắn đứng lại. Hắn không ngồi.

– Phường Thịnh Xương còn chín chiếc ghe, – hắn nói, đủ to cho cả sân nghe. – Không có bến. Không có kho. Kho bến cũ quan đã cho làm kho chung, ghe nào neo cũng được. Hàng muối Diêm Phổ, diêm dân bán cho ai họ muốn. Bản Quế, người nguồn đổi với ai cân bằng cân của họ. – Hắn dừng lại. – Chín chiếc ghe này xin vào thương hội Đồng Thuyền. Theo luật của hội. Góp theo khoang, chia theo khoang, mất chung chịu chung.

Không ai nói gì một lúc lâu. Rồi Lái Thìn đứng dậy.

– Ghe phường to, – ông ta nói. – Ghe phường chở gấp ba ghe hội. Vào hội thì chia lời gấp ba.

– Góp gấp ba, – Hoằng nói. – Quỹ chìm cũng góp gấp ba.

– Ghe phường mà chìm thì quỹ chìm đền gấp ba.

– Ghe phường mấy năm nay chưa chìm chiếc nào. – Hoằng nhìn ông ta. – Cũng chưa bị cướp chiếc nào. Chú biết vì sao rồi đấy.

Có tiếng ai phì cười. Rồi tiếng cười lan ra. Lái Thìn trừng mắt nhìn quanh, rồi chính ông ta cũng cười, cái cười to, tục, rung cả bộ râu quai nón.

– Thằng ranh, – ông ta nói. – Mày nói chuyện như con bé Viên.

Cô Lài đứng dậy, chỉ tay vào một người lái già của phường cũ đang ngồi rụt rè ở mép chiếu.

– Ông kia, – cô nói. – Năm ngoái ở cồn Ông Vọ, giặc trói người của hội vứt lên cồn. Thuyền ông đi ngang cách hai trăm sải, cột giữa treo cờ đuôi nheo. Ông không dừng.

Người lái già cúi đầu.

– Phường không cho dừng, – ông ta nói khẽ.

– Bây giờ hội cho dừng, – cô Lài nói. – Hội bắt dừng. Ông nhớ lấy.

Người lái già ngẩng lên, nhìn cô, rồi gật đầu. Cô Lài ngồi xuống, mặt vẫn đỏ, nhưng không nói gì thêm. Anh Cối rót cho người lái già một bát chè.

Họ bàn đến khuya, như năm nào cũng bàn. Ai đứng tên, ai giữ sổ, ai cầm chìa hòm quỹ. Hội trưởng vẫn là Lái Thìn, nay thêm hai người phó, một người của hội cũ, một người của phường cũ. Khải giữ sổ. Hoằng giữ việc với các lái buôn phủ thành. Quyên giữ việc như cũ, và lần đầu tiên, giấy tờ của thương hội có thể ghi tên nàng, vì nhà họ Viên không còn mang án.

Thầy Lương viết khế ước. Hai bản. Một bản lưu ở kho chung bến Cửa Tranh. Một bản lưu ở đền Bà. Hai mươi chín chủ ghe điểm chỉ. Hoằng ký tên. Quyên ký tên.

Rồi khi hai bản khế đã cuộn lại, Hoằng quay về phía cổng đền.

Ở đấy, trên chiếc ghế tre Hoằng mang từ Hàng Buồm xuống từ chiều, bà cụ Tiêu ngồi. Bà ngồi đó từ lúc trăng lên, không ai để ý, quấn cái khăn len màu cháo lòng, tấm lưới gấp gọn trên đùi. Tám mươi tuổi. Đôi mắt đục như nước vo gạo.

– Bà ơi, – Hoằng nói.

Bà cụ gật đầu.

Quyên cầm hai cuộn khế ước, đi đến trước mặt bà cụ, quỳ xuống. Nàng đặt hai cuộn giấy chồng lên nhau trong lòng bà. Rồi nàng rút trong túi áo ra một sợi dây lác, đặt vào bàn tay bà.

Bà cụ không cần nhìn. Ngón tay bà gầy, khô, run run vì tuổi, sờ hai cuộn giấy, sờ sợi dây. Rồi ngón tay ấy vòng dây một vòng sang trái. Một vòng sang phải. Luồn vòng sau xuống dưới vòng trước. Hai đầu dây chĩa ra như hai cái càng ôm lấy nhau.

Bà kéo một đầu. Cái nút thít chặt, ôm hai cuộn khế vào nhau.

– Đây, – bà cụ nói. – Đi đường thì chặt.

Bà đưa bó khế cho Quyên. Rồi bà nói thêm, khẽ, như nói với người nằm cạnh:

– Khi nào cần mở thì kéo đầu kia. Đứa nào cũng phải biết đầu nào là đầu nào.

Trăng rằm lên cao, chiếu xuống sân đền trắng như rắc muối. Ông Tước ngồi dưới gốc đa, nhai trầu, không nói gì. Mắt ông nhìn bà cụ Tiêu. Lần này bà cụ quay về phía ông, và gật đầu.

— Hết chương 35 —