Chén trà nhà họ Tiêu

Chương 11: Chén trà nhà họ Tiêu

Ông Tiêu Bá Lâm rót nước sôi vào cái ấm đất nhỏ bằng nắm tay, chắt ra, rót lại, chắt ra lần nữa, rồi mới bỏ trà, và suốt lúc ấy ông không nói một lời, cũng không nhìn khách.

Quyên ngồi đối diện ông, hai tay đặt trên đùi. Giữa hai người là cái khay gỗ trắc, bốn cái chén men lam nhỏ như chén mắt trâu. Ngoài cửa, nắng giờ Thân đổ xiên vào sân gạch. Giàn mướp phủ kín một góc sân, hoa vàng lấm tấm. Dưới giàn mướp có một bà cụ tóc bạc trắng ngồi trên chiếc chõng tre thấp, đan một tấm lưới. Tay bà đưa đi đưa lại chậm rãi, con suốt gỗ luồn qua mắt lưới, rút, thắt. Bà không ngẩng lên khi Quyên đi qua.

Nhà họ Tiêu ở phố Hàng Buồm, ba gian gỗ lim, cột to hai người ôm, mái ngói vảy cá. Không có gì phô trương. Không có câu đối sơn son, không có bình phong khảm xà cừ. Trên vách chỉ treo một tấm bản đồ sông Bạch Lãng vẽ tay trên giấy dó, đã ố vàng, những bến bãi, ghềnh thác đánh dấu bằng mực son. Quyên nhìn tấm bản đồ, nhận ra nét vẽ những khúc quanh mà nàng vừa đi qua hai lần.

Ông Tiêu rót trà ra chén. Nước trà màu hổ phách, hương bay lên dịu.

– Mời cháu.

– Cháu cảm ơn ông.

Nàng cầm chén lên uống. Trà ngon. Nàng không biết loại gì, chỉ biết nó ngon hơn mọi thứ nàng từng uống.

Ông Tiêu năm mươi sáu tuổi, người gầy, tóc bạc gần hết, búi gọn sau gáy. Mặt ông dài, má hóp, cái mũi cao hơi khoằm. Ông mặc áo the đen, không một vết nhăn. Ông nói chậm, giọng thấp, như người đã quen được người khác im lặng chờ mình nói hết câu.

– Cháu Viên. Lão gọi cháu đến không phải để doạ cháu. Cháu cứ yên tâm.

– Vâng.

– Lão gọi cháu đến để bàn một việc buôn bán. – Ông rót thêm trà vào chén nàng. – Cháu làm mắm khéo. Chuyến đầu lên Bản Quế, cháu bán hết một trăm lẻ sáu hũ. Thằng Hoằng nhà lão bỏ tám mươi quan ra mà không giữ được khách. Nó về kể với lão, lão cười cả buổi.

Quyên không nói gì.

– Rồi cháu đi chuyến hai. Rồi cháu lập hội. Năm chiếc ghe. – Ông gật gù. – Cháu làm việc nhanh. Ông nội cháu ngày trước cũng nhanh.

– Ông biết ông nội cháu?

– Cửa Tranh ai mà không biết ông Viên Đức Thuần. – Ông cầm chén trà lên, xoay xoay. – Lão biết từ hồi lão bé bằng thằng em cháu bây giờ.

Ông uống một ngụm, đặt chén xuống.

– Thế này, cháu Viên. Lão trả cháu năm mươi quan. Cháu giải cái hội ấy đi. Năm chiếc ghe về với lão, lão thuê theo chuyến, giá công bằng, không ai phải nằm bến. Cháu về Diêm Phổ trông coi việc làm mắm cho phường, mỗi tháng ba quan như thằng Hoằng đã nói. Thằng em cháu, nếu nó muốn, thì vào kho phường học tính sổ. Lão nghe nói nó đếm nhanh hơn cả thư lại trạm.

Năm mươi quan. Quyên nghĩ đến chiếc chõng tre ở lối đi chợ. Nghĩ đến sáu khoảng đất trống có in bốn lỗ chân chõng.

– Năm chiếc ghe ấy về với ông, – nàng nói, – thì ông thuê giá công bằng được bao lâu?

Ông Tiêu nhìn nàng. Lần đầu tiên ông nhìn thẳng.

– Cháu hỏi hay.

– Ông chưa trả lời.

– Bao lâu cũng được. – Ông cười, cái cười mỏng. – Giá công bằng là giá mà người ta không có chỗ nào khác để đi.

Quyên đặt chén trà xuống khay.

– Cháu không giải hội.

Ông Tiêu không tỏ ra ngạc nhiên. Ông gật đầu, như thể đã biết trước câu trả lời, chỉ cần nghe nó được nói ra.

– Cháu có biết vì sao lão mời cháu đến đây, chứ không sai người đến nhà cháu không? – ông hỏi.

– Không ạ.

– Vì lão muốn cháu nhìn thấy nhà lão. – Ông đưa tay chỉ quanh gian nhà. – Ba gian gỗ lim. Lão dựng năm lão bốn mươi tuổi. Trước đó lão ở nhà thuê, một gian rưỡi, mái lá, ở ngõ sau chợ cá. Ngõ ấy bây giờ người ta gọi là ngõ Cá Đối.

Quyên ngồi im.

– Năm lão mười một tuổi, mẹ lão gánh thuê ở bến. Lão đi nhặt muối rơi trên ván cầu đem bán. Bến ấy là bến của họ Viên. – Ông rót trà vào chén mình, chậm rãi. – Lão không kể để cháu thương lão. Lão kể để cháu biết, lão hiểu cái chõng tre ở lối đi chợ nó thế nào. Lão hiểu hơn cháu nghĩ.

– Thế sao ông lại muốn đá nó đi?

– Lão không đá chõng của ai. Lão chỉ bán muối rẻ. – Ông nhấp trà. – Người ta mua chỗ rẻ, đó là việc của người ta.

Ngoài sân, bà cụ dưới giàn mướp thắt xong một mắt lưới. Có tiếng lách tách khẽ của sợi gai bị kéo căng.

Quyên nhìn ông Tiêu. Nàng đã nghĩ rất nhiều về buổi gặp này từ tối qua. Nàng đã nghĩ ông sẽ doạ, sẽ dụ, sẽ cười khẩy. Nàng không nghĩ ông sẽ kể chuyện gánh thuê.

– Ông Tiêu, – nàng nói. – Cháu hỏi ông một câu.

– Cháu hỏi.

– Ba năm trước, trên ghe số Ba của nhà cháu, có một trăm bao muối không có dẫn. Cha cháu không chất nó lên. Ông có biết ai chất không?

Ông Tiêu không chớp mắt. Không đổi sắc. Ông đặt chén trà xuống, đúng vào cái vòng nước nó để lại trên khay lúc nãy.

– Cháu hỏi lão như hỏi người đặt nó lên. – Giọng ông vẫn đều. – Lão buôn muối bốn mươi năm. Lão biết một trăm bao muối nặng bao nhiêu, cần mấy người khiêng, mất bao lâu. Lão không biết ai khiêng. Lão chỉ biết sau đó quan bán đấu giá cái kho bến của nhà cháu, lão trả giá cao nhất, có giấy quan đóng dấu. Thế thôi.

– Ông mua cái kho ấy bao nhiêu?

– Tám trăm quan. – Ông nhìn nàng. – Đắt hơn giá thật. Cháu có biết vì sao lão trả đắt không?

– Không.

– Vì lão muốn mua nó từ năm lão mười một tuổi.

Hai người ngồi im. Trà trong ấm nguội dần.

– Cháu Viên, – ông Tiêu nói, lần này giọng nhẹ hơn. – Lão sống ở Cửa Tranh năm mươi sáu năm. Lão chưa từng phải nói dối ai. Người phải nói dối là người sợ. Lão không sợ.

Ông đứng dậy, nghĩa là buổi gặp đã xong. Quyên cũng đứng dậy.

– Họ Viên các cháu, – ông nói khi tiễn nàng ra đến bậc thềm, – giỏi nhất là chữ tín. Ông nội cháu cũng thế. Ông ấy giữ chữ tín với ai thì người ấy được nhờ cả đời. – Ông dừng lại một nhịp. – Ông nội cháu có bao giờ kể cho cháu nghe chuyện cồn Ông Vọ không?

– Ông cháu mất trước khi cháu sinh ra.

– Thế à. – Ông Tiêu gật đầu. – Tiếc.

Ông không nói gì thêm. Ông chắp tay sau lưng, đứng trên bậc thềm nhìn nàng đi xuống sân.

Nàng đi qua giàn mướp. Bà cụ đan lưới vẫn cúi đầu, tay vẫn đưa. Nàng chào bà, bà khẽ gật, không ngẩng lên. Ánh nắng xuyên qua lá mướp rơi xuống tấm lưới trên đùi bà thành những đốm vàng.

Ra đến cổng thì có người đi song song bên cạnh nàng.

– Cha tôi mời ai uống trà thì người ấy nhớ lâu, – Tiêu Hoằng nói. Hắn không mặc áo lụa, chỉ mặc áo cánh nâu như người làm, tay áo xắn, như vừa ở kho về.

– Cậu nghe hết à?

– Tôi đứng ở buồng bên. – Hắn không chối. – Năm mươi quan là cha tôi tự đặt. Tôi bảo cha tôi cô sẽ không nhận.

– Sao cậu biết?

– Vì cô không nhận ba quan một tháng ở Bản Quế. – Hắn nhìn ra phố. – Người không nhận ba quan một tháng thì cũng không nhận năm mươi quan một lần. Cô tính dài.

– Cậu cũng tính dài.

– Tôi tính dài. – Hắn dừng chân ở cổng. – Cô Viên. Mùa này nước lũ. Đừng đi lúc này.

Nàng quay lại nhìn hắn. Hắn nói câu ấy không như lời doạ, cũng không như lời khuyên. Như một con số.

– Lũ đầu mùa thì ghềnh ngập, – nàng nói. – Đi được.

– Lũ đầu mùa thì đi được. Lũ giữa mùa thì không. Cô không biết lũ nào là lũ nào.

– Ông Tước biết.

Tiêu Hoằng không nói gì nữa. Hắn đứng ở cổng, nhìn theo nàng đi xuống phố.

Họ xuất bến rạng sáng mùng hai tháng Tám.

Hai tuần chuẩn bị. Đàn bà Diêm Phổ làm thêm được sáu mươi hũ mắm cá cơm từ đầu hè, giờ đã chín. Vũng Mòi gom được tám mươi bó cá khô. Bà Đẫy góp hai chục hũ mắm tép. Lò gốm Gò Đỏ gửi bốn chục cái nồi đất, gói rơm. Làng Hạ dệt chiếu cói gửi ba mươi tấm. Lái Thìn cãi suốt hai tuần về chuyện xếp hàng, về chuyện ghe nào đi đầu, ghe nào đi cuối, cãi xong thì làm đúng như Quyên đề nghị. Khải ngồi trên bến cá suốt những ngày ấy, ghi từng món hàng, của ai, ghe nào chở, khoang nào. Cuốn sổ của hội dày lên từng trang.

Ông Tước nhìn trời, nhìn nước, nhìn mây trên núi phía nguồn mỗi sáng. Sáng mùng một, ông bảo đi được.

– Lũ đầu mùa, – ông nói với cả đoàn trên bến. – Nước chưa to. Ghềnh Trâu Nằm ngập dưới hai sải nước, khỏi phải kéo. Gió nồm còn thổi được mươi hôm nữa. Đi nhanh, về nhanh, trước rằm tháng Chín.

– Lũ giữa mùa thì sao? – Lái Thìn hỏi.

– Lũ giữa mùa thì mình đã ở trên Bản Quế rồi. Ngồi đó mà chờ.

Rạng sáng mùng hai. Đầu tháng không trăng, trời tối đen, chỉ có sao. Năm chiếc ghe neo thành một hàng ở bến cá. Đèn bão treo ở mũi từng chiếc. Đàn bà Diêm Phổ lên từ hôm trước, Chắt đứng đầu, ôm một bó lá ngải lớn, chia cho mỗi ghe một nhánh treo ở mũi.

Cô Lài thắp hương ở đền Bà, rồi chạy xuống ghe, bế thằng Bin đặt vào khoang. Anh Cối đứng ở lái chiếc Cái Nồi như một bức tượng. Ông Lái Mõ được hai đứa cháu gái đỡ xuống ghe, ông gạt tay chúng ra, tự bước qua mạn. Lái Thìn đã ở trên Ba Cá từ lúc nửa đêm, đi đi lại lại, kiểm tra từng nút dây.

Bà Đẫy đứng trên bến, không vẫy nón như mọi lần. Bà chỉ đứng, khoanh tay, nhai trầu.

Quyên đứng ở mũi Le Le. Nàng nhìn bốn chiếc ghe kia. Nàng nhìn những người trên ấy. Rồi nàng giơ tay lên.

Ông Tước kéo buồm. Rồi Lái Thìn kéo buồm. Rồi từng chiếc một.

Năm cánh buồm nâu, vá chằng vá đụp, phồng lên trong gió nồm, nối đuôi nhau rời bến cá Cửa Tranh. Trên bến chính, cách đó một quãng, mấy chiếc thuyền buồm viền xanh của Thịnh Xương nằm im, đèn chưa thắp.

Nước sông đã đổi màu. Không còn là màu phù sa vàng nhạt của mùa khô nữa, mà đỏ như gạch non, đục ngầu. Dòng chảy mạnh hơn, mặt nước cuộn lên những xoáy nhỏ. Thỉnh thoảng một cành cây trôi qua, lá còn xanh. Gió nồm đẩy từ phía sau, năm chiếc ghe đi ngược dòng nặng nhọc nhưng vững.

Ngày đầu ổn. Ngày thứ hai ổn. Ngày thứ ba mỏi nhừ vai nhưng vẫn ổn. Nước ngược, ghe nặng, đoàn ghe đến Ải Bồng chiều mùng bốn. Phó Phùng khám, đúng lệ. Lần này anh ta khám năm ghe, mất gần một ngày, không bỏ sót ghe nào, cũng không giữ ghe nào. Lái Thìn càu nhàu suốt buổi, nhưng đến lúc nộp thuế, thấy cả đoàn chỉ có một người lên trình giấy, trả một lần, ông ta im. Ông Tuần sứ không ra. Gã lính trạm bảo ông lớn đi ăn giỗ trên phủ.

Quyên đứng trên bến lúc Phó Phùng khám. Nàng không nói với anh ta một câu nào ngoài những câu lệ bắt phải nói. Anh ta cũng thế. Chỉ có một lần, lúc anh ta xuống ghe Le Le, đi qua cạnh nàng, anh ta nói rất khẽ, mắt vẫn nhìn vào sổ:

– Nước trên nguồn đang lên. Hôm qua có ghe xuôi báo thế.

Nàng không trả lời.

Chiều mùng năm, khi đoàn ghe đã qua Ải Bồng một ngày đường, Quyên đứng ở mũi Le Le nhìn xuống nước. Màu nước lại đổi. Từ đỏ gạch non sang nâu sậm, như nước chè đặc. Dòng chảy dồn dập hơn, mặt sông nổi bọt. Một khúc gỗ to bằng thân người trôi qua, xoay tròn.

Ông Tước đứng ở lái, tay nắm chặt cán chèo. Ông nhìn lên phía nguồn, nơi những đám mây đen đang đùn lên trên đỉnh núi, rồi ông nói, giọng trầm hẳn đi:

– Lũ trên nguồn về rồi. Sớm hơn tôi tính.

— Hết chương 11 —