Kiên bị kiện

Chương 27: Kiên bị kiện

Cao Bỉnh cười trước khi nói, như mọi lần, nhưng lần này ông ta cười lâu hơn, như để cho người nghe có đủ thời gian nhìn thấy.

– Cô Viên ở đây mát mẻ quá. Gió biển, ruộng muối. Người trấn mà về làng thì khoẻ ra.

Quyên đứng ở cửa gian nhà rạ, tay còn cầm cái chổi rơm. Sáng mười bốn tháng Mười một. Gió bấc thổi rát mặt. Ông quản Cao đứng ở đầu ngõ, áo the lam sẫm, khoác thêm cái áo bông, quạt giấy gập lại cầm trong tay như cầm cái thước. Một mình. Ông ta đi bộ chín dặm từ trấn xuống, giày vải lấm cát.

Khải ngồi trong nhà, cạnh bếp. Nó đã nghe tiếng ông ta từ ngoài ngõ. Nó không ra. Quyên thấy lưng nó cứng lại.

– Ông quản xuống có việc gì?

– Việc nhỏ thôi. – Cao Bỉnh không đợi mời, ngồi xuống cái ghế đẩu kê ở hiên. – Cô có nghe chuyện Phó Phùng chưa?

– Nghe rồi.

– Tội bỏ trạm thì rõ rồi. Hai mươi hai ngày, đi không xin, về không trình. Lệ bỏ trạm thì cách chức, nặng thì đánh đòn. – Ông ta mở quạt, phe phẩy dù trời lạnh. – Tội nhận lễ thì khó nói hơn. Một hũ mắm. Có lính trạm thấy cô đặt, thấy Phó Phùng cầm vào. Nhỏ thôi. Nhưng một hũ mắm của người vừa kiện ty Diêm chính thắng, đặt lên bậc trạm ngay sau hôm xử, mà người cầm vào lại là người có chữ giống hệt chữ tờ chép lệ trong đơn kiện. – Ông ta cười. – Quan phủ mà đặt hai cái ấy cạnh nhau thì cũng khó nghĩ.

Quyên đứng im.

– Tuần sứ Lư là người dễ tính, – Cao Bỉnh nói. – Lính trạm thì hay nhớ nhầm. Nhầm hũ mắm với hũ tương, nhầm người đặt, nhầm người cầm. Nhầm được thì đơn rút được.

– Đổi lại cái gì?

Ông ta gập quạt lại, gõ nhẹ vào lòng bàn tay.

– Cô Viên nói chuyện nhanh. Tôi thích. – Ông ta nghiêng người về phía trước. – Một năm. Hội Đồng Thuyền không lên Bản Quế. Hàng của hội bán ở Vĩnh Ninh, ở Lạc Trì, ở đâu tuỳ cô. Bản Quế thì để phường. Một năm thôi. Sang năm cô muốn đi thì đi.

Quyên nhìn ông ta. Một năm không lên Bản Quế. Bà cụ đội khăn chàm. Những gùi quế cuộn tròn như ống sáo. Một nửa số lời của hội.

– Ông quản về đi, – nàng nói. – Tôi nghĩ đã.

– Cô cứ nghĩ. – Cao Bỉnh đứng dậy. – Phủ hẹn xét sau Tết. Còn hai tháng. Hai tháng thì đủ cho người ta nghĩ. – Ông ta ngừng ở đầu ngõ, ngoái lại, nhìn vào trong nhà, chỗ Khải ngồi cạnh bếp. – Thằng bé lớn nhanh nhỉ.

Ông ta đi. Khải vẫn ngồi im cạnh bếp. Khi Quyên vào, nó mới nói, không quay lại:

– Đúng giọng ấy, chị ạ. Cười trước khi nói.

Sáng hôm sau Quyên lên trấn, đến nhà thầy Lương ở xóm Đình. Thầy đang ngồi chấm bài cho học trò bên cửa sổ, cặp kính trễ xuống chóp mũi. Nàng kể. Thầy nghe, đặt bút xuống.

– Lệ cấm quan nhận lễ của người có việc ở chỗ mình, – thầy nói. – Không kể lễ to lễ nhỏ. Một con gà cũng là lễ. Một hũ mắm cũng là lễ.

– Hũ mắm con đặt sau khi xử xong, thầy ạ. Không xin gì.

– Sau khi xử xong. – Thầy Lương tháo kính, lau vào vạt áo. – Thế thì người ta không bảo là hối lộ trước. Người ta bảo là trả ơn sau. Mà trả ơn về cái gì? Thì quan sẽ hỏi. Hỏi đến tờ chép lệ. Hỏi ai chép. – Thầy nhìn nàng. – Con hiểu chưa? Cái hũ mắm không nặng. Cái nặng là cái nó kéo theo.

Quyên ngồi im. Thầy Lương đeo kính lại, cầm bút lên, rồi lại đặt xuống.

– Thầy dạy chữ bốn mươi năm, – thầy nói. – Thầy thấy chữ cứu người ít hơn thầy tưởng. Nhưng thầy cũng chưa thấy cái gì cứu người nhiều hơn chữ.

Thư của Kiên đến trước Kiên ba ngày. Rất ngắn.

Anh ta bị gọi về phủ đầu tháng Mười một. Quan Tri phủ Mai đọc đơn của Tuần sứ Lư, hỏi anh ta có bỏ trạm không. Anh ta bảo có. Hỏi có nhận hũ mắm không. Anh ta bảo có. Hỏi vì sao. Anh ta bảo vì một đứa trẻ bị giặc bắt, vì hũ mắm đặt trên bậc đá thì ai cũng cầm vào được, anh ta cầm vào. Quan Tri phủ nhìn anh ta rất lâu, rồi bảo tạm đình chức, chờ xét sau Tết. Trong lúc chờ, không được về trạm, không được làm việc quan.

"Tôi không còn việc gì làm," anh ta viết. "Tôi xuống Cửa Tranh."

Hai mươi tháng Mười một, chiều, trời đổ mưa.

Không phải mưa rào. Mưa cuối mùa, dai dẳng, lạnh, kéo theo gió bấc thổi từ biển vào. Đàn bà Diêm Phổ đã đậy hết hũ mắm, chèn đá lên nắp từ sáng. Quyên đang ở kho lá của làng ở đầu bãi, đếm lại số bao muối hội gửi, thì nghe có người gọi tên mình ngoài cửa.

Kiên đứng dưới mưa, đội cái nón lá thủng một lỗ, áo the xám ướt đẫm đến tận thắt lưng. Anh ta đi bộ từ trấn xuống. Chín dặm theo bờ cát, trong mưa.

– Anh đi bộ xuống đây?

– Cô không lên trấn ngủ được, – anh ta nói. – Thì tôi xuống.

Họ ngồi trong kho lá, trên mấy bao muối xếp chồng. Mưa gõ lộp độp trên mái lá dừa. Ngoài bãi, sóng vỗ vào bờ từng nhịp dài, đục. Quyên thắp ngọn đèn dầu, treo lên cột kho. Nàng đưa cho anh ta cái khăn khô. Anh ta lau mặt, lau tóc, rồi ngồi cầm cái khăn, không biết để đâu.

Nàng kể chuyện Cao Bỉnh. Kể chuyện một năm không lên Bản Quế.

Kiên nghe, không ngắt lời. Đến khi nàng thôi, anh ta mới hỏi:

– Cô định thế nào?

– Hội không lên Bản Quế một năm thì mất một nửa lời. – Nàng nói chậm, như đang tính. – Nhưng hội vẫn sống. Hàng vẫn bán được ở Lạc Trì, ở Vĩnh Ninh. Bà lái buôn béo đặt năm sau sáu trăm hũ. Còn anh…

– Không.

Anh ta nói chữ ấy không to. Nhưng nó cắt ngang câu của nàng như cái chày của Hoằng nện xuống cái đấu.

– Anh chưa nghe hết.

– Tôi nghe đủ rồi. – Kiên đặt cái khăn xuống bao muối. – Cô đổi một năm Bản Quế để người ta rút đơn kiện tôi nhận lễ. Thế thì tôi thành người nhận lễ thật. Lần trước là một hũ mắm. Lần này là một năm lời của hai mươi ghe.

– Anh không nhận gì cả. Em… tôi đổi.

– Người ta không thấy cô đổi. Người ta thấy đơn rút. Người ta thấy hội Đồng Thuyền tự dưng không lên nguồn nữa. Rồi người ta đoán. – Anh ta nhìn nàng. – Ông quản Cao không cần cái một năm ấy. Ông ấy cần cô đổi. Cô đổi một lần thì lần sau ông ấy lại có cái để đòi. Lần sau là gì? Thằng Khải? Ông Tước? Bà Đẫy?

Quyên không nói được gì.

– Tôi bỏ trạm, – Kiên nói. – Đúng. Lệ phạt bỏ trạm thì tôi chịu. Tôi cầm hũ mắm. Đúng. Lệ cấm nhận lễ để làm sai lệ cho người ta. Tôi chưa làm sai lệ cho ai. Tờ chép lệ là nguyên văn lệ triều, ai đọc cũng thế. Quan xét thế nào thì tôi chịu thế. – Anh ta dừng lại. – Nhưng tôi không chịu được nếu cô đổi cái gì cho tôi.

Mưa nặng hạt hơn. Một giọt nước lọt qua mái lá, rơi xuống ngọn đèn, kêu xèo một tiếng nhỏ.

– Vì sao? – nàng hỏi.

Kiên không trả lời ngay. Anh ta nhìn ngọn đèn. Lâu lắm. Ngón trỏ của anh ta vẫn dính mực, dù đã mấy tuần không cầm bút việc quan.

– Cô biết vì sao tôi xuống trạm tuần Cửa Tranh đối sổ cuối năm, đúng hôm giỗ cha cô không? – anh ta nói. – Không phải phủ sai. Tôi xin. Tôi xin đi đối sổ từ tháng Mười, để được xuống đúng hôm ấy.

Nàng nhìn anh ta.

– Cô biết vì sao tôi bỏ trạm không? Không phải vì lệ. Lệ không bảo tôi bỏ trạm. – Anh ta quay sang nàng. Dưới ánh đèn, mặt anh ta không cứng như gỗ, không mệt như cái đêm ở bậc đá. Nó chỉ thật. – Từ cái đêm mưa ở Ải Bồng, cô cầm tay tôi dạy cái nút. Từ đêm ấy tôi biết tôi thương cô. Tôi là người đếm bao muối của cha cô. Tôi biết tôi không có quyền. Nên tôi không nói. Bây giờ tôi nói, vì cô định đổi cái gì đó cho tôi, mà tôi không muốn cô đổi khi cô chưa biết tôi là gì của cô.

Quyên ngồi im. Ngoài kia, sóng vẫn vỗ. Mưa vẫn gõ trên mái lá. Nàng nghe tim mình đập, không nặng như cái đêm ở trạm tuần, mà nhanh, như người vừa chạy.

Nàng đã biết. Nàng biết từ cái hũ mắm trên bậc đá, từ câu tôi ăn hết rồi, từ cái lưng áo xám khuất trong ngõ hôm giỗ. Nàng biết từ chữ Kiên ký cuối thư, không thêm một chữ nào. Nàng chỉ chưa để mình biết. Như nàng đã chưa để mình biết cái nút đơn tay trái.

– Em biết, – nàng nói.

Đấy là lần đầu tiên nàng xưng em với anh ta mà không sửa lại.

Kiên nhìn nàng. Rồi anh ta cúi xuống, nhìn đôi bàn tay mình đặt trên đầu gối.

– Quyên, – anh ta nói. Cũng là lần đầu tiên. – Đừng đổi gì cho anh.

Nàng đưa tay ra, đặt lên bàn tay anh ta. Bàn tay anh ta lạnh vì mưa, ngón trỏ dính mực. Anh ta lật bàn tay lại, nắm lấy tay nàng.

Họ ngồi như thế, trong kho lá, giữa những bao muối buộc dây lác, nút chân cua, cho đến khi ngọn đèn dầu cạn.

– Em không đổi, – nàng nói, rất lâu sau. – Nhưng em cũng không để họ xử anh một mình.

– Em làm gì được?

– Em chưa biết. – Nàng nhìn ra cửa kho. Ngoài kia trời tối đen, chỉ có tiếng sóng. – Họ có lính trạm làm chứng em đặt hũ mắm. Em sẽ lên phủ làm chứng em đặt hũ mắm. Đặt như người ta đặt lễ ở đền Bà, không xin gì, không ai hứa gì. Em sẽ mang theo biên lai thuế mọi chuyến hàng em qua Ải Bồng. Chuyến nào cũng đủ thuế, có chữ anh ký. Không chuyến nào được bớt một đồng.

Kiên khẽ cười. Lần đầu tiên nàng nghe anh ta cười thành tiếng.

– Biên lai, – anh ta nói. – Em giống anh.

Gần sáng, mưa tạnh. Kiên ngủ lại ở nhà ông Hến, ông Hến không hỏi gì, chỉ bảo vợ nấu thêm cháo. Quyên về gian nhà rạ của mình, nằm xuống chõng, không ngủ.

Trước khi họ chia tay ở đầu ngõ, Kiên nói một câu, như nói ra một điều anh ta đã giữ lâu.

– Ông Tước. Lần đầu anh gặp ông ấy ở Ải Bồng, ông ấy sụp nón suốt. Anh tưởng vì ông ấy nhận ra anh là người đếm bao năm ấy. – Anh ta ngập ngừng. – Nhưng hôm em đặt ghe Le Le cho giặc, anh đứng trong lác, anh thấy ông ấy đặt tay lên mắt ghe. Anh không biết vì sao, nhưng anh thấy người ta không đặt tay như thế chỉ vì một chiếc ghe.

Quyên đứng im ở đầu ngõ.

Cái câu bị đè xuống dưới mọi câu khác, như cái phao dìm dưới nước, lại trồi lên. Cho ông nội cô hơn hai mươi năm, từ năm mười sáu tuổi.

– Mai em hỏi ông Tước, – nàng nói.

— Hết chương 27 —