Lạch Bần Tía

Chương 29: Lạch Bần Tía

Mái chèo quệt vào vỏ cây bần đôi ở đầu lạch, đúng chỗ thằng Nhái tả, và ông Tước nghe cái tiếng sột soạt ấy như nghe một người gọi tên mình từ bốn mươi bảy năm trước.

Ông ngồi ở mũi chiếc xuồng nan của anh Cối, quấn chăn, cái gậy tre gác ngang đùi. Sẻ chèo ở lái. Cô Hai ngồi giữa, không nói gì từ lúc rời bến. Xuồng đi từ cửa sông vòng sang bờ nam, men theo rìa rừng bần, rồi chui vào giữa hai thân cây mọc chéo nhau như hai cánh tay bắt chéo trước ngực.

Bên trong, lạch hẹp lại, chỉ vừa một chiếc thuyền. Hai bên là bần, rễ thở nhọn hoắt nhô lên khỏi bùn như những mũi chông. Tán bần khép lại trên đầu. Ánh sáng mùng sáu Tết lọt xuống từng đốm, xanh xao. Nước đen, lặng, mùi bùn và mùi lá mục.

Ông Tước nhắm mắt lại.

Năm ấy ông mười sáu tuổi. Bố ông ốm nằm từ đầu năm, con Le Le nằm bến vì không ai chèo. Nhà hết gạo từ tháng Tám. Ông đi bến xin chèo thuê, ai thuê gì làm nấy. Một buổi chiều, có một người đàn ông chừng ba lăm tuổi, đi nhanh, đặt gót trước, dừng lại trước mặt ông, nhìn hai cánh tay ông, rồi hỏi mày chèo ghe biển được không. Ông bảo được. Người ấy bảo mai đi một chuyến muối quan, trả trước nửa tháng gạo. Người ấy tên Viên Đức Thuần.

Ghe muối quan là của ông chủ Tiêu. Ghe biển, hai cột buồm, chở được hai trăm bao. Ông chủ Tiêu sốt rét nằm nhà. Ông Thuần áp tải thay. Hai người lái một chiếc ghe hai trăm bao, mùa biển êm, gió nồm, đi dọc bờ cát từ Diêm Phổ về Cửa Tranh nửa ngày là tới.

Ghe rời Diêm Phổ lúc xế chiều. Ông nhớ những bao muối quan xếp kín khoang, bao cói mắt cáo, buộc dây lác, mỗi miệng bao một cái nút lạ ông chưa thấy bao giờ, hai vòng chéo như hai cái càng cua ôm nhau. Ông nhớ ông Thuần ngồi ở lái, cầm chèo lái, không nói gì suốt nửa đường.

Đến chỗ cửa sông thì trời chạng vạng. Ông Thuần không lái vào cửa. Ông Thuần bẻ lái sang trái, về phía bờ nam, về phía rừng bần.

– Ông chủ ơi, đường này đâu phải đường về.

– Mày chèo đi.

Ông chèo. Ông mười sáu tuổi, người lớn bảo chèo thì ông chèo.

Lạch tối dần. Rồi tối hẳn. Đom đóm bay đầy trong rừng bần, chớp tắt như sao rơi xuống thấp. Đi chừng nửa canh giờ thì thấy đèn. Năm sáu chiếc thuyền nhỏ neo dưới gốc bần, đèn treo ở mũi. Mấy chục người đứng chờ. Họ nói giọng lạ, không phải giọng Cửa Tranh.

Ông Thuần cho ghe áp vào. Ông Thuần nói chuyện với một người đàn ông béo đứng ở thuyền đầu. Ông Tước không nghe được họ nói gì. Rồi ông Thuần quay lại, bảo:

– Mở bao. Đổ muối sang thuyền người ta.

Ông Tước nhớ mãi cái đêm ấy, bốn mươi bảy năm, vì một điều. Cái nút. Ông cầm miệng bao đầu tiên lên, không biết mở thế nào. Ông Thuần cúi xuống, rút một đầu dây. Cả cái nút bung ra trong một nhịp thở. Miệng bao mở toang.

– Kéo đầu này, – ông Thuần nói. – Nhanh lên.

Ông kéo. Bao thứ hai, bung. Bao thứ ba, bung. Mấy chục người cùng mở, cùng đổ, cùng xúc. Muối trắng chảy từ bao này sang bao kia dưới ánh đèn như nước. Cái nút ông chủ Tiêu nghĩ ra để quan khám cho nhanh, đêm ấy mở cho người ta lấy trộm nhanh hơn bất cứ cái nút nào. Ông cứ kéo, cứ mở, mồ hôi chảy ròng ròng, mà trong đầu chỉ có một câu: mở nhanh lắm, ông chủ ơi, mở nhanh lắm.

Gần sáng, khoang ghe trống. Người béo đưa cho ông Thuần một cái túi. Túi nặng, kêu loảng xoảng. Mấy chiếc thuyền nhỏ đi sâu vào lạch, về phía thượng nguồn. Ông Thuần quay ghe ra biển.

Đến sau cồn Ông Vọ, ông Thuần thả neo. Ông Thuần lấy cái rìu ở khoang lái, đi xuống khoang, chặt ba nhát vào một tấm ván đáy. Nước phụt lên. Ông Thuần trèo lên, bảo:

– Xuống nước. Lội vào cồn.

Hai người lội vào cồn. Ngồi trên cát ướt, nhìn chiếc ghe của ông chủ Tiêu chìm dần, cột buồm chúi xuống, rồi mất. Trời hửng. Ông Thuần ngồi cạnh ông, nói từng câu, chậm, rõ, như người ta dạy trẻ con học thuộc lòng:

– Đêm qua giặc bể đánh. Ba thuyền buồm đen. Chúng cướp muối, đục ghe. Mày nhớ chưa?

– Nhớ.

– Ông chủ Tiêu dặn đi đường sau cồn, không đi đường ngoài. Mày nhớ chưa?

– Ông chủ Tiêu có dặn thế đâu.

Ông Thuần quay sang nhìn ông. Cái nhìn ấy ông Tước nhớ đến bây giờ. Không giận. Không doạ. Chỉ nặng.

– Mày nhớ chưa, Tước?

– Nhớ.

Sáng ấy người chài Vũng Mòi thấy hai người trên cồn. Mười ngày sau, ở công đường phủ Vĩnh Ninh, ông Tước mười sáu tuổi đứng dưới cái cột sơn son, chân run, nói đúng từng chữ đã học. Ba thuyền buồm đen. Ông chủ Tiêu dặn đi đường cồn. Ông không dám nhìn sang phía có một người đàn bà trẻ dắt một thằng bé mười một tuổi, đứng ở cửa công đường.

Mùa xuân năm sau, ông Thuần đóng một chiếc ghe gỗ sao. Ông Thuần đến nhà ông, bảo: mày chèo cho tao. Bố ông vừa mất. Ông chèo.

Ông chèo hai mươi lăm năm. Bao muối nào của Viên Ký cũng buộc dây lác, nút chân cua. Mỗi lần ghe đi qua cồn Ông Vọ, ông Thuần quay mặt vào bờ. Ông Tước thì nhìn. Ông nhìn cái cồn cát, nhớ chiếc ghe hai cột buồm chìm sau lưng nó.

Năm ông Thuần mất, ông ngồi ở đầu giường. Ông Thuần cầm tay ông, nói một câu, câu cuối cùng ông Tước nghe ông ấy nói: bao nhà Viên, đời nào cũng phải buộc cái nút ấy, mày nhớ chưa, Tước. Ông bảo nhớ. Ông không hiểu. Ông chỉ nhớ.

Rồi ông chèo cho ông Khoan. Rồi đến cái đêm mười bốn tháng Tám năm Diên Bình thứ tư, ông nằm trên ghe số Ba, thấy người nhà đứng trông người lạ chất hàng lên ghe giữa đêm. Ông không hỏi. Người nhà sai thì mình làm. Bốn mươi năm trước ông đã học như thế, trên một chiếc ghe khác, trong một cái lạch tối.

Xuồng ra khỏi chỗ hẹp nhất. Ông Tước mở mắt.

Lạch rộng dần. Tán bần thưa ra. Phía trước có ánh sáng, một khoảng sông rộng, lác mọc xanh rì hai bên bờ.

– Cô Hai, – ông nói.

Đấy là lần đầu tiên ông mở miệng từ khi xuồng vào lạch. Quyên ngồi giữa xuồng, quay về phía ông. Nàng đã nghe hết. Ông đã kể hết, từng đoạn, bằng giọng khàn, ngắt quãng, có lúc dừng rất lâu để thở. Nàng không ngắt lời một lần nào.

Bây giờ nàng nhìn ông. Mặt nàng không có nước mắt. Nó chỉ trắng.

– Sao ông kể bây giờ? – nàng hỏi.

Ông Tước nhìn ra khoảng sông phía trước.

– Vì cô đi hỏi bà cụ nhà Tiêu cái nút. – Ông nói chậm. – Bà ấy biết tôi. Gần năm mươi năm nay. Những năm bà ấy gánh thuê ở bến Viên Ký, tôi khiêng bao xuống ghe, bà ấy gánh bao lên kho. Ngày nào cũng đi ngang nhau trên ván cầu. Bà ấy chưa bao giờ nói với tôi một câu. Bà ấy chỉ nhìn tôi. – Ông dừng lại. – Cô Hai đi hỏi bà ấy thì sớm muộn bà ấy cũng nói. Tôi không muốn cô nghe chuyện của tôi từ miệng người khác.

– Không phải thế.

Ông Tước quay sang nàng.

– Ông kể vì ông không muốn cháu phải hỏi ông trước mộ ai, – Quyên nói. – Như cháu hỏi chú Lộc.

Ông Tước không đáp. Ông cúi xuống, nhìn đôi bàn tay mình đặt trên cây gậy tre. Lâu lắm.

– Tôi không muốn cô phải buộc một cái nút đơn trước mặt tôi, – ông nói cuối cùng. – Tôi không chịu nổi cái ấy.

Xuồng trôi ra khỏi miệng lạch. Phía trước, bên kia một khúc sông rộng, là một bãi lác xanh rì, dài, phẳng. Đầu bãi có một cây bần già, cành chĩa ra mặt nước. Quyên nhìn cây bần ấy. Nàng đã ngồi dưới gốc nó hai đêm, trên chiếc Le Le, ba ngọn đèn treo trên cành.

Bãi Lác Xanh.

– Lạch này thông lên đây, – ông Tước nói. – Giặc bây giờ đi đúng đường này. Thằng Nhái bảo thế. Thằng Khải cũng vẽ thế.

– Ông nội cháu mở đường này.

– Ông nội cô không mở. Ngày xưa nó đã có. Người buôn lậu muối đi từ đời nào không ai biết. – Ông Tước nhổ bã trầu xuống nước. – Ông nội cô chỉ biết nó. Như ông quản Cao bây giờ biết nó.

Sẻ ngồi ở lái, mái chèo gác ngang đùi, không chèo. Thằng bé đã nghe hết. Mặt nó trắng bệch. Nó nhìn ông nó như nhìn một người lạ.

– Ông ơi, – nó nói khẽ. – Ông nói dối ở công đường à?

Ông Tước không nhìn cháu.

– Ừ, – ông nói. – Năm ông còn bé hơn mày bây giờ.

Sẻ cúi xuống. Nó không nói gì nữa.

Quyên ngồi im trên xuồng, nhìn cây bần đầu bãi Lác. Trong đầu nàng, những con số tự xếp lại, như chúng vẫn làm mỗi khi nàng không biết làm gì khác. Năm Cảnh An thứ sáu. Hai trăm bao muối quan. Một cái túi bạc. Một chiếc ghe gỗ sao năm sau. Viên Ký. Kho bến. Cái cầu ván dài nhất Cửa Tranh. Ghe số Ba. Năm Diên Bình thứ tư. Một trăm bao muối buộc dây đay. Một người đàn ông chết trong ngục phủ Vĩnh Ninh. Cùng cái ngục ấy, có lẽ, mấy chục năm trước nữa, giam một người đàn ông khác trước khi giải đi đồn biên.

Cha nàng chết vì một trăm bao muối không phải của ông. Ông Tiêu Trọng Văn chết vì hai trăm bao muối không phải của ông. Hai trăm bao ấy đã đóng chiếc ghe đầu tiên của nhà nàng.

Và cái nút. Cái nút nàng buộc từ năm bảy tuổi, cái nút cha bảo người buôn phải biết đầu nào là đầu nào. Ông nội nàng đã kéo đúng đầu, trong cái lạch này, dưới ánh đom đóm, để mở hai trăm cái bao cho nhanh.

Rồi buộc nó lên mọi bao muối nhà mình bốn mươi năm. Như một người không dám nhìn cồn Ông Vọ mà ngày nào cũng phải đi qua.

– Sẻ, – nàng nói. – Chèo về.

Thằng bé chèo. Xuồng quay mũi, đi ngược vào lạch. Bần khép lại trên đầu. Ánh sáng tối dần.

Ông Tước nhắm mắt.

– Cô Hai, – ông nói, mắt vẫn nhắm. – Cái nút cô buộc. Nút của ông chủ Tiêu đấy.

– Cháu biết.

– Nhà Viên dựng lên trên hai trăm bao muối quan. – Giọng ông khàn đặc. – Tôi chèo cái ghe ấy.

— Hết chương 29 —