Giỗ cha

Chương 15: Giỗ cha

Chú Lộc đã uống đến chén thứ năm. Chú rót một chén lên bàn thờ, quỳ xuống, và bắt đầu khóc trước khi kịp vái.

– Anh ơi, – chú nói, giọng vỡ ra. – Anh ơi. Em có lỗi với anh.

Gian nhà một gian rưỡi trong ngõ Cá Đối chật ních người. Hai năm trước, giỗ đầu của cha, chỉ có hai chị em và bà Đẫy, mâm cỗ có đĩa xôi, con gà và bát canh. Năm nay người đến đông đến mức phải kê thêm chiếu ra hiên. Ông Tước và Sẻ. Ông Hến và Chắt từ Diêm Phổ lên từ hôm qua. Lái Thìn, mặc áo dài thâm cũ, cổ áo cứng như mo cau, ngồi thẳng lưng như đi ăn cỗ đình. Cô Lài với thằng Bin. Anh Cối mang đến một con gà trống thiến. Ông Lái Mõ được cháu gái dìu đến, ngồi một góc chiếu nhai trầu. Thầy đồ Lương. Bà Đẫy chạy ra chạy vào bếp từ sáng.

Mâm cỗ bày trên cái phản kê sát bàn thờ: xôi gấc đỏ au, gà luộc vàng ruộm, đĩa nem rán, bát canh măng nấu móng giò, đĩa giò thủ, đĩa dưa hành. Thêm một bát mắm ruốc Diêm Phổ, đặt giữa mâm. Khải bày cái bát ấy, nói cha thích ăn mắm ruốc với thịt luộc.

Bàn thờ của cha là một tấm ván gỗ gác lên hai cái giá trên vách. Bát hương sành, một đôi nến, một bình hoa cúc vàng Chắt hái ở bờ ruộng muối. Không có ảnh truyền thần, nhà không có tiền mời thợ vẽ. Chỉ có cái bài vị gỗ viết tên cha bằng mực son, chữ thầy Lương. Và ở góc bàn thờ, một cuộn lạt cói nhỏ buộc nút chân cua, Quyên đặt lên đó từ giỗ đầu.

Chú Lộc quỳ trước tấm ván, vai run bần bật. Viên Tường, con trai chú, hai mươi tuổi, đứng sau lưng bố, lúng túng không biết làm gì, mặt đỏ lên vì ngượng. Tường hiền, ít nói, làm thư ký nhỏ ở kho Thịnh Xương, hồi nhỏ hay cõng Khải đi chơi.

– Em không lo được cho hai đứa, – chú Lộc nói, nước mắt chảy xuống cằm. – Anh để lại hai đứa cho em mà em không lo được. Em có lỗi với anh…

Quyên đứng bên cạnh, nhìn chú. Hai cái giỗ trước, chú cũng đến, cũng khóc. Nhưng năm nay chú khóc khác. Không phải cái khóc của người đi giỗ. Như cái khóc của người không nhịn được nữa.

Bà Đẫy từ dưới bếp đi lên, liếc chú Lộc một cái, rồi đặt tay lên vai Tường.

– Đỡ bố cháu dậy. Uống nhiều rồi.

Tường đỡ chú Lộc dậy, dìu ra hiên. Chú vẫn lẩm bẩm. Mọi người trong nhà nhìn nhau, rồi lại cúi xuống mâm. Lái Thìn hắng giọng, rót rượu cho ông Hến.

Quyên thắp thêm ba nén hương. Khói bay thẳng lên, rồi gặp gió từ cửa sổ, xoắn lại, tan.

Bữa giỗ kéo dài đến chiều. Người ta ăn, uống, kể chuyện. Lái Thìn kể chuyện hồi trẻ chèo ghe cho ông Viên Đức Thuần, có lần say rượu làm rơi mái chèo xuống sông, bị ông cụ bắt lặn mò cả buổi. Ông Tước nghe, không cười, chỉ nhai trầu. Cô Lài kể chuyện ghềnh Trâu Nằm, kể đến chỗ anh Cối bơi ra cứu thằng Bin thì anh Cối đỏ mặt, cúi xuống gặm cái đùi gà. Ông Hến kể chuyện Diêm Phổ nhận lại một phần mười tiền muối từ phường, cả làng mổ một con lợn ăn mừng, rồi ông thở dài bảo không biết năm sau thế nào.

Chú Lộc ngồi ngoài hiên, ngủ gục trên cái ghế đẩu.

Gần chạng vạng, khi khách đã về bớt, Khải chạy từ đầu ngõ vào, mặt lạ lắm.

– Chị Hai. Có người.

– Ai?

Thằng bé không trả lời. Nó chỉ nhìn chị.

Quyên đi ra. Trời đã nhá nhem, sương chiều tháng Chạp xuống lạnh buốt. Ở đầu ngõ, dưới gốc cây bàng trụi lá, có một người đứng. Áo the màu xám thường, không phải áo xanh của trạm. Khăn đen. Tay cầm một bó hương bọc giấy đỏ.

Phó Phùng.

Nàng đứng sững ở cửa. Người đàn ông ấy cũng đứng yên ở đầu ngõ, không bước vào.

Sau lưng nàng, có tiếng ghế đổ. Chú Lộc đã tỉnh dậy. Chú đứng ở hiên, nhìn ra đầu ngõ. Mặt chú trắng bệch như tờ giấy bản.

– Tường, – chú nói, giọng khàn đặc. – Về.

– Bố…

– Về!

Chú Lộc không chào ai. Chú bước xuống sân, đi thẳng ra ngõ, đi qua người đàn ông áo xám mà không nhìn, vai gần như chạm vai. Tường lật đật chạy theo bố, quay lại cúi đầu chào Quyên một cái vội vàng.

Phó Phùng nhìn theo hai bố con chú Lộc đến khi khuất ở cuối ngõ. Rồi anh ta quay lại nhìn Quyên.

Nàng đi ra đầu ngõ. Nàng dừng lại cách anh ta ba bước.

– Thầy đến làm gì?

– Tôi xuống trạm tuần Cửa Tranh đối sổ cuối năm. – Anh ta nói, giọng thấp. – Nghe người ta bảo hôm nay giỗ ông Viên.

– Ai bảo?

– Người ta bảo.

Nàng nhìn bó hương trong tay anh ta. Anh ta cũng nhìn bó hương, như không biết làm gì với nó.

– Nếu cô không muốn, – anh ta nói, – tôi về.

Quyên không trả lời ngay. Nàng nghĩ đến cái buổi sáng rằm tháng Tám. Ngón tay dính mực. Nàng nghĩ đến tờ giấy gấp tư dưới mép chiếu. Nàng nghĩ đến cái hũ mắm trên bậc đá, và câu Khải nói: ông ấy cầm cái hũ vào nhà rồi.

Nàng quay vào, không nói gì. Nhưng nàng để cửa mở.

Phó Phùng theo vào.

Trong nhà còn mấy người: ông Tước, bà Đẫy, Lái Thìn, thầy Lương. Họ nhìn người đàn ông lạ. Ông Tước đặt bã trầu xuống, mắt nheo lại. Lái Thìn đã ngà ngà, hỏi to: "Ai đấy?" Bà Đẫy huých khuỷu tay vào sườn ông ta.

Phó Phùng đứng trước tấm ván gỗ trên vách. Anh ta nhìn cái bài vị viết son. Rồi anh ta thắp hương, ba nén, cắm vào bát hương sành. Anh ta vái ba vái, rất chậm, rồi đứng im một lúc.

Mắt anh ta dừng lại ở góc bàn thờ. Ở cuộn lạt cói buộc nút chân cua.

Anh ta nhìn nó rất lâu.

Rồi anh ta quay lại, vái chủ nhà, vái từng người trong nhà, rồi đi ra.

Quyên đi theo ra đến gốc bàng. Trời đã tối hẳn. Gió từ biển thổi vào lạnh buốt, xào xạc trên những cành bàng khô. Ở cuối ngõ, có tiếng chó sủa.

– Cô Viên, – anh ta nói. – Có một điều tôi chưa nói hết ở Ải Bồng.

– Tôi biết.

– Tôi muốn nói bây giờ.

– Không phải hôm nay. – Nàng nhìn anh ta. – Hôm nay là giỗ cha tôi.

Anh ta im lặng. Rồi anh ta gật đầu.

– Sau Tết.

– Sau Tết.

Anh ta quay đi được hai bước, rồi dừng lại.

– Hũ mắm ở bậc đá, – anh ta nói, không quay đầu. – Tôi ăn hết rồi.

Rồi anh ta đi. Quyên đứng dưới gốc bàng nhìn cái lưng áo xám khuất dần trong bóng tối cuối ngõ. Nàng không biết mình đứng đó bao lâu. Cho đến khi bà Đẫy ra kéo nàng vào, bảo đứng ngoài gió thế thì mai ốm.

Từ đầu tháng Mười một, Đồng Thuyền dựng được một cái kho lá ở bến cá, sát chân đền Bà. Kho nhỏ, cột tre, vách nứa, mái lợp lá dừa nước, đủ chứa hàng cho năm sáu ghe. Hàng cho chuyến đi đầu năm đã gom gần đủ. Hai trăm hũ mắm tép, mắm cá của Diêm Phổ và của bà Đẫy, một trăm bó cá khô Vũng Mòi, sáu chục tấm chiếu cói, ba chục cái nồi đất. Thêm mấy bao quế còn từ chuyến tháng Mười, để dành vì giá Tết sẽ cao hơn. Lái Thìn đóng cho kho một cái cửa gỗ có then cài. Ông Lái Mõ cho đứa cháu gái lớn ngủ trong cái lều nhỏ cạnh kho để canh.

Đêm hai mươi ba tháng Chạp. Tết ông Công ông Táo.

Cả trấn Cửa Tranh cúng ông Táo từ chiều. Nhà nào cũng thả cá chép ra sông, đốt vàng mã. Đến tối, phố xá vắng, người ta về nhà ngủ sớm để mai còn lo Tết. Trời không trăng. Trăng hai mươi ba phải gần nửa đêm mới lên.

Canh hai, Quyên đang ngủ thì nghe tiếng thanh la.

Tiếng thanh la gõ dồn dập, gấp gáp, xen với tiếng người hét. Nàng chồm dậy. Khải đã ngồi dậy trước, mắt mở trừng trừng. Ngoài cửa sổ, ở phía bến cá, bầu trời đỏ rực.

Nàng chạy. Chân đất, áo mỏng, tóc xổ. Khải chạy theo. Ngõ Cá Đối, phố chợ, dốc xuống bến cá. Mùi khét xộc vào mũi trước khi nàng thấy lửa.

Cái kho lá cháy ngùn ngụt. Mái lá dừa nước bốc lửa cao hơn ngọn cây đa, tàn lửa bay tung lên trời như pháo hoa. Vách nứa nổ lách tách. Khói đen cuồn cuộn. Đứa cháu gái ông Lái Mõ đứng giữa sân đền, gào khóc, tay vẫn cầm cái thanh la.

Người ở bến cá đã ra. Cô Lài, anh Cối, ông Tước, Sẻ, ông Lái Mõ chống gậy. Lái Thìn chạy ra trong tình trạng chỉ mặc cái quần cộc. Người ta xếp thành hàng từ mép sông lên đến kho, chuyền nhau từng thùng nước, từng chậu, từng nồi. Anh Cối xô cửa kho, lao vào trong, ôm ra một chồng chiếu cói đang bốc khói. Sẻ lao vào theo, kéo ra mấy bó cá khô.

– Đừng vào! – ông Tước gào. – Mái sắp sập!

Quyên đứng vào hàng chuyền nước. Thùng nước nặng trĩu, nàng chuyền cho người bên cạnh, quay lại nhận thùng khác. Tay nàng tê dại. Khói làm mắt nàng cay xè.

Rồi có tiếng ồn ào từ phía đường lên phố Hàng Buồm. Một đám người cầm đuốc, cầm thùng, cầm câu liêm, chạy xuống. Mười, mười lăm người. Áo nẹp xanh. Người của Thịnh Xương.

Đi đầu là Tiêu Hoằng.

Hắn mặc áo cánh, đầu trần. Hắn không nói gì. Hắn chỉ tay. Người của hắn chia làm hai: một nửa vào hàng chuyền nước, một nửa cầm câu liêm kéo những tàu lá đang cháy trên mái xuống, để lửa không lan sang đền Bà. Tiêu Hoằng tự mình cầm một cái câu liêm, đứng sát mép lửa, kéo xuống từng mảng mái.

Trong ánh lửa, Quyên nhìn thấy mặt hắn. Mặt hắn đỏ rực, mồ hôi nhễ nhại, mắt nheo lại vì khói. Không đọc được gì trên mặt ấy.

Gần canh ba, lửa tắt.

Cái kho lá chỉ còn trơ khung tre cháy đen, bốc khói. Nửa số hàng đã được cứu ra, xếp thành đống ướt sũng trên sân đền. Nửa kia thành tro. Hũ mắm vỡ, chiếu cói cháy, quế cháy thơm lừng cả bến, thứ mùi thơm làm người ta muốn khóc.

Tiêu Hoằng đứng ở mép sân, tay vẫn cầm cái câu liêm. Hắn nhìn đống tro. Rồi hắn nhìn Quyên. Hắn không nói gì. Hắn quay lại, ra hiệu cho người của hắn, rồi đi ngược lên dốc phố Hàng Buồm, như lúc đến.

Lái Thìn ngồi phịch xuống bậc đền, thở hồng hộc. Cô Lài ôm thằng Bin. Anh Cối ngồi im, hai tay phồng rộp.

Quyên đứng giữa sân. Nàng không khóc. Nàng nhìn đống tro, nhìn những hũ mắm vỡ, nhìn những bó quế cháy dở, và nàng đếm. Nàng không đếm được. Lần đầu tiên từ khi ra chợ, nàng không đếm được.

Rồi có tiếng hét ở phía sau đền.

– Đứng lại! Thằng ranh! Đứng lại!

Bà Đẫy. Giọng bà khàn đặc vì khói, nhưng vẫn vang khắp bến. Mọi người chạy ra phía sau đền. Ở đấy, trong bóng tối giữa mấy bụi dứa dại, bà Đẫy đang túm cổ áo một thằng bé chừng mười ba tuổi, gầy nhom, đầu trọc. Thằng bé giãy giụa, nhưng bà Đẫy nắm như nắm cổ con gà.

– Nó nấp ở đây từ nãy, – bà Đẫy nói, thở hổn hển. – Lúc người ta chữa cháy nó không ra chữa. Nó ngồi nhìn.

Ông Tước giơ cây đuốc lên gần. Thằng bé co rúm lại. Áo nó loang lổ, ướt nhẹp một vệt dài ở vạt trước. Mùi dầu lạc bốc lên nồng nặc.

– Ai sai mày? – bà Đẫy quát.

Thằng bé khóc oà.

– Con không biết! Con không biết tên! – Nó nấc lên. – Có ông cho con năm tiền. Bảo con tưới dầu lên mái, ném bùi nhùi vào. Con tưởng chỉ cháy cái mái. Con không biết nó cháy hết…

– Ông nào?

Thằng bé run bần bật. Nó nhìn quanh những khuôn mặt nhem nhuốc trong ánh đuốc.

– Ông áo lam, – nó nói. – Ông ấy mặc áo lam. Ông ấy hay cười.

— Hết chương 15 —