Cái đấu của Thịnh Xương

Chương 14: Cái đấu của Thịnh Xương

Sáng hai mươi hai tháng Chín, trên đường từ phủ về, lúc trời còn mờ sương, Quyên đặt một hũ mắm ruốc lên bậc đá trên cùng của trạm Ải Bồng, ngay chỗ người ta hay đặt ngọn đèn dầu. Rồi nàng quay xuống ghe, không để lại chữ nào.

Ông Tước tháo dây neo. Sẻ đẩy sào. Le Le trôi ra giữa dòng, xuôi theo con nước sáng. Quyên ngồi ở khoang lái, quay lưng về phía trạm. Khải ngồi cạnh nàng, ngoái đầu lại nhìn.

– Chị Hai, ông ấy ra rồi.

– Ừ.

– Ông ấy đứng nhìn cái hũ.

– Ừ.

– Ông ấy nhìn ra sông.

Quyên không quay lại.

– Ông ấy cầm cái hũ vào nhà rồi, – Khải nói, rồi quay lên, ngồi yên.

Lũ giữa mùa về cuối tháng Chín, đúng như ông Tước nói. Nước sông Bạch Lãng lên trắng bãi, ngập cả bến cá Cửa Tranh, ngập đến bậc thứ ba của đền Bà. Không ghe nào đi được. Năm chủ ghe của Đồng Thuyền ngồi chờ. Lần này không ai bỏ. Lái Thìn ngày nào cũng ra bến xem nước, xem xong thì đi qua ngõ Cá Đối, đứng ở cửa nhà Quyên, nói một câu "Chưa đi được", rồi về. Thêm một chủ ghe nữa xin vào hội, ông Lái Bầu với chiếc Cá Kình. Sáu ghe.

Giữa tháng Mười, nước rút. Đoàn sáu ghe đi một chuyến ngắn lên Vĩnh Ninh, không lên tận Bản Quế vì gió nồm đã hết, gió bấc bắt đầu thổi. Bán mắm, cá khô, nồi đất, chiếu cói ở phố thành, giá thấp hơn trên nguồn nhưng vẫn có lời. Qua Ải Bồng, Phó Phùng khám, mười lấy một, xiên đến đáy. Ông Tuần sứ Lư đứng xem từ đầu đến cuối, không nói gì, cũng không cười. Tấm bảng gỗ ở cột lim đầu bến đã trống trơn.

Chuyện cái đấu bắt đầu từ thằng Đinh.

Thằng Đinh mười hai tuổi, con nhà chài ở Vũng Mòi, ở trọ nhà bà cô ở xóm Đình để đi học thầy Lương. Nó với Khải ngồi cùng chiếu. Một hôm tan học, nó kể với Khải rằng bố nó về nhà chửi suốt cả tối. Bố nó bán cá khô cho Thịnh Xương ở Vũng Mòi, cân thì không sao, nhưng người của phường bây giờ không cân nữa, mà đong bằng đấu, bảo cho nhanh. Đong bằng đấu thì bố nó thấy thiệt, mà không biết thiệt chỗ nào.

– Đong bằng đấu thì đấu nào chả là đấu, – Khải nói.

– Bố tao bảo đấu của phường to.

– To bao nhiêu?

– Không biết. Bố tao có một cái đấu cũ của phường, bị nứt, người ta vứt ở bãi, bố tao nhặt về đựng mồi câu.

Khải về kể với chị. Quyên nghe xong không nói gì, chỉ bảo nó mai đi mượn cái đấu ấy về.

Tối hôm sau, trên cái chõng tre giữa nhà, Khải bày ra hai cái đấu. Một cái của thằng Đinh, gỗ mít, đã nứt một đường dọc thân, đáy còn dính vảy cá, trên vành có khắc hai chữ Thịnh Xương. Một cái mới, gỗ lim, vành bịt đồng, mặt bên có đóng dấu đỏ của phủ Vĩnh Ninh. Cái đấu chuẩn ấy, cùng với một bộ quả cân đồng có dấu, Quyên mua ở sở cân đo phủ thành trong những ngày chờ xử, hết bốn quan. Lúc mua, nàng không biết mình mua để làm gì. Nàng chỉ biết người ta lấy của mình bằng chữ, thì cũng có ngày người ta lấy của mình bằng cân.

Khải lấy vải trét kín đường nứt của cái đấu cũ. Rồi nó lấy một cái bát đàn, múc nước từ chum, đổ vào cái đấu chuẩn. Đổ từng bát, đếm. Mười bát thì đầy, mặt nước vừa ngang vành.

Rồi nó đổ nước vào cái đấu của Thịnh Xương. Từng bát, đếm. Mười bát. Nước chưa đầy. Nó đổ thêm. Bát thứ mười một, nước tràn qua vành.

Hai chị em ngồi nhìn nhau.

– Một phần mười, – Khải nói khẽ.

– Thử lại.

Nó thử lại. Rồi thử bằng gạo. Rồi thử bằng cát. Lần nào cũng thế. Đấu của Thịnh Xương to hơn đấu chuẩn một phần mười.

Quyên ngồi im rất lâu. Ngọn đèn dầu lạc kêu lép bép.

Một phần mười. Một người diêm dân bán cho phường mười đấu muối thì thật ra đã đưa mười một đấu. Một nhà ở Diêm Phổ một tháng bán chừng sáu chục bao, mất không sáu bao. Ba mươi hai nhà ở xóm Bãi Ngoài. Cả làng Diêm Phổ, cả Vũng Mòi. Bao nhiêu năm nay.

– Mai chị lên phủ kiện à? – Khải hỏi.

– Không.

– Sao không? Cái đấu đây mà.

– Cái đấu này nứt, vứt ở bãi, nhặt về đựng mồi câu. – Quyên cầm cái đấu cũ lên, xoay xoay. – Lên phủ, người ta bảo đấu nứt thì phình ra, gỗ ngâm nước thì nở. Người ta bảo đấu này không phải của phường, ai cũng khắc được hai chữ lên vành. Người ta bảo bố thằng Đinh oán phường nên bịa chuyện. Kiện thì mất ba tháng, mất tiền lót tay, cuối cùng ai thắng?

– Thế thì làm gì?

Quyên đặt cái đấu xuống.

– Không phải mình nói, – nàng bảo. – Để người ta tự đong.

Phiên chợ hai mươi hai tháng Mười.

Từ sáng sớm, trước sân đền Bà Cửa Sông, dưới gốc đa, có một cái bàn gỗ kê trên hai cái mễ. Trên bàn đặt một cái đấu chuẩn có dấu phủ, một bộ quả cân đồng có dấu, một cái cân đòn, một cái cân đĩa, một chum nước, một bao cát. Bên cạnh có một tấm bảng gỗ, thầy Lương viết chữ to:

"Cân công. Ai có đấu, có cân, có quả cân, mang đến đây đong thử với đồ chuẩn của phủ. Không lấy tiền."

Ông Tước ngồi cạnh cái bàn, nhai trầu. Khải ngồi bên kia, cầm sổ. Bà Đẫy đứng ở cổng đền, ai đi qua cũng bị bà túm áo kéo vào. Quyên đứng sau cái bàn.

Buổi sáng, người ta đến lác đác. Một bà bán gạo mang cái đấu của nhà mình đến thử, thấy đúng, cười tươi, bảo từ nay ai bảo nhà tôi đong thiếu thì tôi lôi đến đây. Một ông bán thịt mang quả cân đá đến thử, thấy nhẹ đi một chút vì mòn, ngượng ngập hứa về đẽo quả mới. Một bà cụ ở xóm Đình mang đến cái bát sứt mà bà vẫn đong muối, thử xong bảo thôi, tôi già rồi, đong thế nào cũng được.

Gần trưa, đàn bà Diêm Phổ đến.

Chắt đi đầu. Sau cô là hai chục người đàn bà, rồi mười mấy người đàn ông, rồi ông Hến. Có người mang theo cái thúng, cái sọt, có người mang theo biên nhận bán muối cho phường. Họ không mang được cái đấu của Thịnh Xương, vì đấu ấy nằm trong kho phường. Nhưng họ mang theo thằng Đinh, và cái đấu nứt của bố nó.

Thằng Đinh đặt cái đấu lên bàn. Khải trét kín đường nứt bằng vải, như tối hôm trước. Rồi trước mặt mấy chục người, Khải đổ cát vào đấu chuẩn. Mười bát. Đầy. Đổ cát vào đấu Thịnh Xương. Mười bát. Chưa đầy. Bát thứ mười một. Tràn.

Không ai nói gì. Rồi một người đàn ông ở xóm Bãi Ngoài lấy cái bát, tự đong lại. Rồi một người nữa. Rồi bà béo. Mỗi người đong một lần, tự tay, tự đếm. Lần nào cũng mười một.

Rồi tiếng xì xào nổi lên. Rồi tiếng chửi. Rồi có người đập tay xuống bàn. Ông Hến đứng giữa đám đông, mặt tái đi, môi mím chặt.

– Ba năm, – ông nói, giọng run. – Ba năm nay tôi đong cho nó bằng cái đấu ấy.

Quyên không nói gì. Nàng đứng sau bàn, nhìn họ đong. Nàng không bảo ai phải làm gì. Nàng không nói Thịnh Xương ăn cắp. Nàng chỉ để cái đấu chuẩn ở đấy.

Gần giờ Mùi, có tiếng người dạt ra ở cổng đền.

Tiêu Hoằng đi vào. Áo cánh nâu như người làm, ống quần xắn. Sau hắn là hai gã làm công của phường, khiêng một cái đấu gỗ mít mới, vành có khắc hai chữ Thịnh Xương. Sau nữa, cách một quãng, là Cao Bỉnh, áo lam, quạt giấy, mặt không còn cười.

Đám đông im phắc. Bà Đẫy chống nạnh ở cổng, như sẵn sàng chửi.

Tiêu Hoằng đi thẳng đến cái bàn. Hắn không nhìn Quyên. Hắn nhìn cái đấu chuẩn có dấu phủ, nhìn cái đấu nứt của thằng Đinh, nhìn cái bát cát.

– Cái đấu này, – hắn chỉ vào cái đấu mới hai gã làm công vừa đặt xuống, – sáng nay tôi lấy ở kho Diêm Phổ. Đấu phường đang dùng. – Hắn quay sang Khải. – Cậu em đong giúp tôi.

Khải nhìn chị. Quyên gật đầu.

Thằng bé đong. Đấu chuẩn mười bát. Đấu Thịnh Xương mới lấy ở kho, mười bát, chưa đầy. Bát thứ mười một. Tràn.

Tiêu Hoằng nhìn chỗ cát tràn ra mép bàn. Mặt hắn không đổi sắc. Hắn quay ra phía sau.

– Ông quản Cao.

Cao Bỉnh bước lên một bước.

– Cậu cả.

– Đấu ở Diêm Phổ ai giữ?

– Bẩm, thằng Hoạch thu muối ở kho Diêm Phổ giữ.

– Ai đóng?

– Bẩm… đấu đóng từ hồi phường mới nhận kho, tôi không rõ.

– Ông không rõ. – Tiêu Hoằng gật đầu. Hắn quay sang một gã làm công. – Đưa cái chày.

Gã làm công đưa cái chày gỗ dùng để nện bao. Tiêu Hoằng cầm lấy, giơ lên, rồi nện thẳng xuống cái đấu Thịnh Xương. Gỗ mít vỡ toác làm đôi. Hắn nện thêm một nhát nữa, cái đấu thành bốn mảnh, cát văng tung toé khắp mặt bàn.

Cả sân đền lặng đi.

Tiêu Hoằng đặt cái chày xuống. Hắn quay lại, nhìn đám diêm dân.

– Thằng Hoạch, từ hôm nay phường không dùng nữa. Từ phiên sau, phường thu muối ở Diêm Phổ bằng cân, cân có dấu phủ, ai muốn đem đến cân công này cân lại thì cứ đem. – Hắn dừng lại. – Vụ muối năm nay, nhà nào đã bán cho phường bằng đấu, mang biên nhận đến kho Cửa Tranh. Phường trả lại một phần mười.

Có một tiếng thở hắt ra từ đâu đó. Ông Hến nhìn Tiêu Hoằng như nhìn một con cá biết nói. Chắt mở to mắt.

Cao Bỉnh đứng ở phía sau, quạt giấy gập lại trong tay, nắm chặt đến mức nan quạt kêu răng rắc. Tiêu Hoằng không quay lại nhìn ông ta.

Đám đông bắt đầu xôn xao. Người ta hỏi nhau trả lại một phần mười là bao nhiêu, nhà mình được bao nhiêu. Tiêu Hoằng không đứng lại nghe. Hắn bước ra khỏi bàn. Đi ngang qua Quyên, hắn dừng lại.

– Cô Viên dựng cái bàn này. – Giọng hắn rất nhỏ, chỉ đủ cho nàng nghe. – Cô không kiện. Cô để người ta tự đong. Hay.

– Cậu đập cái đấu, – nàng nói, cũng nhỏ. – Cha cậu có biết không?

Tiêu Hoằng không trả lời ngay. Hắn nhìn xuống những mảnh gỗ mít vỡ trên bàn, cát vương vãi giữa chúng.

– Tôi buôn bán thì tôi không ăn cắp bằng đấu, – hắn nói. – Ăn cắp bằng đấu là việc của kẻ không biết buôn. Tôi học buôn ba năm trên phủ, không phải để về đây đong cát.

Hắn quay đi. Được hai bước, hắn dừng lại, không quay đầu.

– Đấu thì tôi sửa được, – hắn nói. – Có những thứ tôi không sửa được.

Rồi hắn đi ra cổng đền. Hai gã làm công vội vàng đi theo. Cao Bỉnh đi sau cùng, đến cổng thì dừng lại một nhịp, ngoái nhìn về phía cái bàn cân công. Ông ta nhìn Quyên. Ông ta không cười.

Rồi ông ta đi.

— Hết chương 14 —