Bàn thờ nhà họ Tiêu

Chương 30: Bàn thờ nhà họ Tiêu

– Thế mình có phải trả không? – Khải hỏi.

Quyên nhìn em. Nàng đã kể hết, từ lúc ra khỏi lạch Bần Tía đến giờ, ngồi trên chõng trong gian nhà rạ, ngọn đèn dầu đặt giữa hai chị em. Kể bằng giọng đều, như kể chuyện người khác, vì nếu nàng kể bằng giọng của mình thì nàng không kể hết được. Ông Tiêu Trọng Văn nằm sốt. Ông nội áp tải thay. Cái lạch tối, đom đóm, mấy chiếc thuyền giọng lạ. Cái nút bung ra trong một nhịp thở. Cái rìu, ba nhát. Hai người ngồi trên cồn. Một thằng bé mười sáu tuổi đứng ở công đường, chân run.

Khải nghe không ngắt lời. Đến khi chị thôi, nó ngồi im một lúc lâu, rồi hỏi câu ấy.

– Trả cái gì? – nàng hỏi lại.

– Mình nợ. – Nó nói như nói một điều hiển nhiên. – Ông nội lấy hai trăm bao muối quan, đóng ghe, lập Viên Ký. Cha lớn lên bằng tiền Viên Ký. Chị với em lớn lên bằng tiền Viên Ký, đến năm em tám tuổi. Thế là mình nợ.

– Ừ.

– Hai trăm bao muối quan năm Cảnh An thứ sáu, giá bao nhiêu? – Nó với lấy cái bàn tính. – Em không biết giá năm ấy. Thầy Lương có lẽ biết. Rồi tính lãi. Bốn mươi bảy năm. Lãi hai phân một tháng thì…

Nó gảy mấy hòn bi, rồi dừng lại. Nó nhìn cái bàn tính.

– Không tính được, – nó nói.

– Có những cái không đếm được, Khải ạ.

– Không phải. – Thằng bé lắc đầu. Mười ba tuổi, giọng nó đã bắt đầu vỡ, lúc trầm lúc bổng. – Cái gì cũng đếm được, chị Hai. Hai trăm bao thì đếm được. Bốn mươi bảy năm thì đếm được. Ba năm ông Tiêu ở đồn biên thì đếm được. – Nó đặt bàn tính xuống. – Chỉ là không trả được.

Quyên nhìn em. Ngọn đèn dầu lạc kêu lép bép. Ngoài kia, gió biển thổi qua ruộng muối, vào khe vách đất, kêu u u.

– Thế làm gì? – Khải hỏi.

– Chị chưa biết.

– Chị biết rồi. – Nó nhìn chị. – Chị chỉ chưa nói.

Mười tháng Giêng, Quyên lại đến phố Hàng Buồm, không ai mời.

Ông Tước đi cùng. Ông còn yếu, phải chống gậy, đi chín dặm đường cát mất gần trọn buổi sáng, cứ một quãng lại dừng. Quyên bảo để nàng thuê xe trâu. Ông bảo không. Ông bảo đường này ông phải tự đi. Sẻ đi sau, xách cái giỏ. Trong giỏ có một bó hương, một đĩa trầu cau, một chai rượu, một nắm muối Diêm Phổ gói lá chuối, buộc nút chân cua.

Khải xin đi. Nàng không cho. Nàng bảo việc này của người lớn. Thằng bé nhìn chị, không cãi, rồi bảo: thế thì chị thắp cho em ba nén. Như ở gò Cát.

Hoằng mở cổng. Hắn nhìn ông Tước, nhìn cái giỏ trên tay Sẻ, nhìn mặt Quyên. Hắn không hỏi gì. Hắn tránh sang, rồi đi trước vào nhà.

Ông Tiêu Bá Lâm ngồi ở hiên. Tết, ông mặc áo the đen mới, khăn đen. Cạnh ông là ấm trà. Ông nhìn ba người đi vào sân, nhìn ông Tước lâu nhất.

Dưới giàn mướp, bà cụ ngồi trên chõng. Giàn mướp tháng Giêng chỉ còn những cuống khô, nắng lọt xuống trắng xoá. Tấm lưới trên đùi bà đã dài hơn hai sải.

Quyên dừng lại trước hiên. Nàng chắp tay vái ông Tiêu.

– Cháu xin phép ông, – nàng nói, – được thắp hương ông Tiêu Trọng Văn.

Ông Tiêu không nói gì. Một lúc rất lâu. Rồi ông đứng dậy, đi vào gian giữa. Quyên đi theo. Ông Tước đi theo nàng, gậy gõ xuống nền gạch từng tiếng.

Bàn thờ nhà họ Tiêu ở gian giữa, gỗ lim, sơn then, không chạm trổ. Có ba bài vị. Bài vị ở giữa, cũ nhất, chữ son đã phai: Tiêu Trọng Văn. Trước bài vị có một cái bát hương đồng, một đôi đèn, một đĩa cam. Và một cuộn dây gai nhỏ, buộc một cái nút.

Quyên nhìn cái nút. Hai vòng chéo. Vòng sau luồn ngược dưới vòng trước.

Nàng thắp hương. Ba nén của nàng. Ba nén của Khải. Nàng cắm từng nén vào bát hương đồng, rồi lùi lại, quỳ xuống nền gạch.

– Ông Tiêu, – nàng nói, giọng không to. – Cháu là Viên Tố Quyên, cháu nội ông Viên Đức Thuần. Năm Cảnh An thứ sáu, ông nội cháu lấy hai trăm bao muối quan ông đứng tên, bán ở lạch Bần Tía, đánh đắm ghe ông ở cồn Ông Vọ, rồi khai ở công đường là ông bày ra. Ông bị đày, mất ở đồn biên. Ông nội cháu lấy tiền ấy dựng nhà Viên. – Nàng dừng lại một nhịp. – Ông nội cháu mất rồi. Cha cháu cũng mất rồi. Cháu xin nhận tội thay ông nội cháu.

Nàng cúi đầu chạm xuống nền gạch. Một lạy. Hai lạy. Ba lạy.

Sau lưng nàng có tiếng gậy rơi xuống đất.

Ông Tước quỳ. Không phải quỳ trước bàn thờ. Ông quay ra phía cửa, phía sân, phía giàn mướp. Ông quỳ hai đầu gối xuống nền gạch, cái lưng còng gập xuống.

– Bà ơi, – ông nói, to, khàn, cho người ở sân nghe. – Thằng Tước đây. Thằng chèo ghe năm ấy. Thằng đứng ở công đường khai ông nhà bà dặn đi đường cồn. Ông nhà bà không dặn gì cả. Tôi nói dối. Ông chủ Thuần bảo tôi nói thế, tôi nói thế. Bốn mươi bảy năm nay tôi không dám nói với bà một câu.

Ngoài sân, bà cụ đặt con suốt xuống.

Bà không đứng dậy. Bà ngồi trên chõng, quay mặt về phía cửa gian giữa, đôi mắt đục như nước vo gạo nhìn vào trong, nhìn qua mọi người.

– Tôi biết là anh từ lâu rồi, – bà nói. Giọng bà chậm, nhỏ, nhưng cả nhà nghe rõ. – Từ hôm anh mười bảy tuổi, khiêng bao muối nhà Viên đi ngang qua tôi, không dám nhìn tôi. Người không làm gì thì nhìn được người ta.

Ông Tước gục đầu xuống nền gạch.

Ông Tiêu Bá Lâm đứng ở góc gian giữa, chắp tay sau lưng. Mặt ông không đổi. Ông nhìn Quyên đang quỳ, nhìn ông Tước đang gục, nhìn sáu nén hương trên bát hương đồng của cha mình.

– Cháu Viên đứng dậy, – ông nói.

Quyên không đứng dậy.

– Cháu còn một điều xin ông, – nàng nói. – Cháu xin được làm đơn lên phủ, xin quan xét lại vụ năm Cảnh An thứ sáu. Ông Tước làm chứng. Cháu đứng tên. Xin minh oan cho ông Tiêu Trọng Văn.

Lần này ông Tiêu im lâu hơn mọi lần.

– Minh oan, – ông nhắc lại. – Bốn mươi bảy năm. Cha lão chết ở đồn biên, người ta chôn ở đâu lão còn không biết. Mẹ lão gánh thuê mười mấy năm trên bến nhà cháu. Lão nhặt muối rơi. – Ông nhìn nàng, giọng vẫn đều, vẫn chậm. – Cháu đến đây quỳ, cháu xin lỗi, cháu xin làm đơn. Cháu tưởng thế là đủ à?

– Cháu không tưởng thế.

– Lời xin lỗi, – ông Tiêu nói, – không trả được một đời cha tôi.

Cả gian nhà im. Lần đầu tiên Quyên nghe ông xưng tôi. Không phải lão. Như cái áo the không một nếp nhăn vừa có một vết rách.

Rồi từ ngoài sân, bà cụ lên tiếng.

– Lâm.

Ông Tiêu quay ra.

– Đưa đây cho mẹ một nén, – bà cụ nói.

Ông Tiêu đứng im.

– Mẹ bảo con đưa đây.

Hoằng đứng ở bậc cửa từ lúc nào. Hắn nhìn cha, rồi bước vào, rút một nén hương trong bó Quyên mang đến, châm vào ngọn đèn trên bàn thờ, rồi mang ra sân, đặt vào tay bà nội.

Bà cụ cầm nén hương. Bà không đứng dậy. Bà giơ nó lên ngang trán, quay mặt về phía gian thờ, khẽ lắc ba cái. Khói bay lên thẳng, rồi gặp gió từ giàn mướp, xoắn lại.

– Ông ơi, – bà cụ nói, khẽ, như nói với người nằm cạnh. – Có đứa cháu nhà Thuần đến thắp hương cho ông. Thằng Tước nó cũng đến. Ông nhận đi.

Rồi bà đưa nén hương cho Hoằng, bảo cắm lên bàn thờ cho bà.

Ông Tiêu Bá Lâm đứng ở góc gian giữa. Ông không nói gì nữa. Ông quay đi, ra hiên, ngồi xuống cái ghế gỗ, rót trà vào chén. Trà đã nguội. Ông vẫn rót.

Quyên đỡ ông Tước dậy. Ông run, đứng không vững. Sẻ chạy vào nhặt cây gậy. Hai người dìu ông ra sân.

Đến bậc thềm, ông Tiêu nói, không quay lại, mắt nhìn chén trà:

– Cháu Viên. Cháu đến đây xin lỗi cho ông nội cháu. – Ông dừng lại. – Lão thì không đến nhà cháu xin lỗi cho lão được.

Quyên đứng lại.

– Cháu biết, – nàng nói.

– Cháu biết lão đã làm gì với cha cháu?

– Cháu biết người của ông đã làm gì.

– Thế mà cháu vẫn đến.

– Cháu đến vì ông nội cháu, – nàng nói. – Không vì ông.

Ông Tiêu nâng chén trà nguội lên, uống một ngụm. Ông không nói gì nữa.

Hoằng tiễn họ ra cổng. Ở cổng, hắn đứng lại, nhìn ông Tước được Sẻ dìu đi trước.

– Từ bé tôi chỉ nghe bà nội kể bản của nhà tôi, – hắn nói khẽ. – Hôm nay tôi nghe bản của nhà cô.

– Hai bản giống nhau, – Quyên nói.

– Ừ. – Hoằng nhìn nàng. – Đấy mới là cái khó nghe.

Chuyện ở Hàng Buồm lan khắp Cửa Tranh trước khi Quyên về đến Diêm Phổ. Cửa Tranh nhỏ lắm. Người nhà họ Tiêu kể cho người bán rau. Người bán rau kể cho cả chợ. Đến chiều, ở bến cá, người ta đã kể rằng con bé nhà Viên quỳ lạy bàn thờ nhà Tiêu. Rằng ông lái Tước già quỳ giữa sân khóc như trẻ con, rằng bà cụ nhà Tiêu cầm nén hương của nhà Viên mà khấn với chồng. Bà Đẫy nghe xong thì đi về nhà, đóng cửa, không bán hàng nửa buổi.

Bốn hôm sau, đêm mười bốn tháng Giêng, có người gõ cửa gian nhà rạ ở Diêm Phổ.

Hai người. Chú Lộc, áo the nâu, khăn xếp lệch, gầy đi một nửa. Và Viên Tường, đứng sau lưng bố, tay cầm cây đèn bão.

Chú Lộc không vào. Chú đứng ngoài hiên. Khải ngồi trong nhà, không ra. Quyên đứng ở cửa.

– Chú nghe chuyện cháu đến nhà họ Tiêu, – chú nói.

– Vâng.

– Cháu quỳ trước bàn thờ người ta. Cháu nhận tội thay ông. – Chú Lộc nhìn xuống chân. – Cái tội ấy cháu không làm. Cháu nhận.

Quyên chờ.

– Cái tội của chú thì chú làm. – Chú ngẩng lên. Đôi mắt lúc nào cũng như xin lỗi ai, bây giờ không xin lỗi nữa, cũng không trống rỗng như ở gò Cát. Nó chỉ mệt. – Chú làm chứng.

Viên Tường bước lên một bước, đứng ngang hàng bố.

– Chị Quyên, – Tường nói. Giọng nó run, nhưng nó nói hết câu. – Bố em kể em nghe hết từ tháng Chạp. Em bảo bố ra làm chứng. Em thôi việc ở kho phường rồi. Nhà gái trả trầu thì em chịu.

Khải đứng dậy trong nhà. Nó đi ra cửa, đứng cạnh chị, nhìn anh họ. Nó không nói gì. Nhưng nó gật đầu với Tường. Một cái gật rất khẽ, như cái gật Phó Phùng đã gật với nó ở khoang thứ tư chiếc Le Le, mùa hè năm kia.

— Hết chương 30 —