Người chèo ghe năm mười sáu tuổi

Chương 28: Người chèo ghe năm mười sáu tuổi

Ông Tước đang vá một tấm lưới rách to bằng cái chiếu, ngồi ở đúng cái chỗ ngày trước Le Le neo, và ông không ngẩng lên khi bóng Quyên đổ xuống tấm lưới.

– Cô Hai. Hôm nay không lên kho à?

– Cháu xuống tìm ông.

– Tìm tôi thì cô ngồi. – Ông hất cằm về phía cái thúng úp ngược bên cạnh. – Lưới nhà thằng Đinh. Cá nhám cắn thủng. Năm nay cá nhám vào sớm.

Sáng hai mươi mốt tháng Mười một. Mưa đã tạnh, nhưng trời vẫn xám. Bến cá Cửa Tranh vắng, ghe đi biển đã nằm bến hết từ khi gió bấc về. Mặt sông màu chì, sóng gợn. Sẻ không có ở đây. Thằng bé đi chèo thuê cho Lái Thìn, chở chiếu cói lên Vĩnh Ninh, chuyến cuối năm.

Quyên ngồi xuống cái thúng. Nàng nhìn đôi tay ông Tước luồn con suốt qua mắt lưới. Tay ông đen, khô, gân nổi như rễ bần. Ông thắt mắt lưới bằng một cái nút dẹt, gọn, nút của dân chài. Không phải nút chân cua.

– Ông ơi, – nàng nói. – Ông chèo cho ông nội cháu từ năm mười sáu tuổi.

– Ừ.

– Năm ấy là năm Cảnh An thứ sáu.

Con suốt dừng lại trong một nhịp. Rồi lại đi tiếp.

– Có lẽ. Tôi không nhớ năm. Người chèo ghe thì nhớ con nước, không nhớ năm.

– Năm ấy ông nội cháu chưa có ghe. Ông nội cháu đi áp tải thay cho một người bạn. Ông Tiêu Trọng Văn. Ghe chở muối quan. – Quyên nói chậm, đều, như đọc từng dòng trên tờ khế. – Ông có chèo chiếc ghe ấy không?

Ông Tước không trả lời. Ông cắt sợi gai bằng răng, thắt nút, gác con suốt lên tấm lưới. Rồi ông đứng dậy. Ông đứng dậy chậm, chống tay lên đầu gối, như người già hơn tuổi mình.

– Cô Hai, – ông nói. – Năm ấy tôi còn bé. Bé thì nhớ gì.

– Ông nhớ được cái cây bần hai thân ở đầu lạch Bần Tía. Nhái chưa kịp tả, ông đã hỏi.

Ông Tước đứng quay lưng lại. Ông nhìn ra mặt sông xám.

– Tôi về đây, – ông nói. – Lưới thì để đấy. Mai tôi vá tiếp.

Ông đi. Ông đi ngược dốc bến, chân đất, cái lưng hơi còng. Quyên ngồi lại một mình bên tấm lưới vá dở. Gió bấc thổi qua, lật một mép lưới.

Mười mấy ngày sau đó, ông Tước tránh nàng.

Không phải tránh ra mặt. Ông vẫn ra bến vá lưới. Nàng đi qua thì ông vẫn gật đầu, vẫn gọi cô Hai. Nhưng hễ nàng dừng lại, ông lại có việc. Đi lấy sợi. Đi mua trầu. Đi xem ghe nhà ai bị dột. Có hôm nàng đến kho hội thì thấy ông ngồi ở đấy với Lái Thìn, hai ông già nói chuyện con nước, nàng vừa bước vào thì ông đứng dậy, bảo về ăn cơm.

Nàng không đuổi theo. Nàng biết cái giọng ấy. Giọng của người đóng cửa nhưng không cài then. Ông đang đứng sau cánh cửa ấy, tay đặt lên then, chưa biết cài hay mở.

Mười bảy tháng Chạp. Giỗ thứ tư của cha.

Năm nay giỗ ở Diêm Phổ. Nàng không ngủ ở Cửa Tranh, thì cha cũng về Diêm Phổ. Khải bảo thế, giọng như người đã nghĩ kỹ. Nó tự tay dựng cái bàn thờ bằng tấm ván gác lên hai cái chum muối, đặt cái bài vị chữ thầy Lương, bát hương sành, cuộn lạt cói nút chân cua ở góc. Chắt hái hoa cúc vàng ở bờ ruộng. Vợ ông Hến luộc gà.

Người đến ít hơn năm ngoái, vì chín dặm đường cát. Bà Đẫy đi từ sáng sớm, dắt thằng Rơm. Thầy Lương đi kiệu tre do hai học trò khiêng, ngồi trên kiệu cằn nhằn suốt đường. Lái Thìn, cô Lài với thằng Bin, anh Cối. Ông Lái Mõ không đi được, gửi xuống một hũ rượu. Kiên đi bộ từ trấn xuống, mang theo một bó hương bọc giấy đỏ như năm ngoái. Lần này anh ta không đứng ở đầu ngõ. Anh ta vào thẳng, thắp hương, vái, rồi ra ngồi ở góc hiên cạnh thầy Lương.

Chú Lộc không đến.

Gần trưa, có một người đứng ở đầu ngõ, tay cầm một bó hương. Viên Tường. Hai mươi mốt tuổi, áo the xanh của thư ký phường, mặt hiền, đứng lóng ngóng như năm ngoái.

– Bố em ốm, – Tường nói. Mắt nó không nhìn thẳng. – Bố em bảo em xuống thắp hương cho bác.

Quyên nhìn nó. Nó không biết gì. Chú Lộc đã nói thế, và nàng tin. Nó chỉ là một đứa em họ hiền, hồi nhỏ hay cõng Khải đi chơi, đi chín dặm đường cát để thắp hương cho bác.

– Vào đi, – nàng nói.

Tường vào, thắp hương, vái ba vái. Rồi nó đứng trước bàn thờ rất lâu, lâu hơn người ta thường đứng. Khải đứng ở góc nhà nhìn anh họ. Khải không chào. Nhưng khi Tường ra về, Khải lại ra đầu ngõ đứng nhìn theo.

Ông Tước đến muộn nhất. Ông đi một mình, chống cây gậy tre, mặc cái áo dài thâm cũ mà Quyên chưa bao giờ thấy ông mặc. Ông thắp hương, vái, rồi ngồi ở mép chiếu xa bàn thờ nhất, ăn một miếng xôi, uống một chén rượu, không nói gì.

Lái Thìn uống nhiều. Đến chén thứ năm thì ông ta bắt đầu kể chuyện hồi trẻ, như năm ngoái.

– Ông cụ Thuần, – ông ta nói, chép miệng, – cái gì cũng giỏi. Buôn giỏi, tính giỏi, chèo giỏi, buộc nút giỏi. Có mỗi một cái tật. Ông Tước, ông nhớ không? Đi qua cồn Ông Vọ là ông cụ quay mặt vào bờ. Lần nào cũng thế. Bao nhiêu năm tôi chèo cho ông cụ, chưa lần nào ông cụ nhìn cái cồn ấy.

Ông Tước đặt chén rượu xuống.

– Có hôm, – Lái Thìn kể tiếp, không để ý, – tôi hỏi ông cụ, bác ơi sao bác không nhìn cồn. Ông cụ bảo, mày nghe chuyện ông lão ngồi chờ con hoá đá chưa. Tao sợ nhìn thì tao cũng hoá đá. – Lái Thìn cười to. – Ông cụ nói đùa thế đấy. Ông cụ hiếm khi đùa.

Không ai cười theo. Thầy Lương nhìn Lái Thìn qua cặp kính, rồi nhìn ông Tước. Kiên ngồi ở góc hiên, không động. Bà Đẫy huých khuỷu tay vào sườn Lái Thìn.

Ông Tước đứng dậy. Ông chống gậy, vái bàn thờ một vái, vái chủ nhà, rồi đi ra.

– Ông ơi, – Quyên đuổi ra đến đầu ngõ. – Trời sắp tối rồi. Ông ngủ lại.

– Tôi về. – Ông không quay lại. – Tôi đi quen đường cát rồi.

Ông đi theo bờ cát về phía trấn. Cái bóng còng còng nhỏ dần trên bãi, rồi khuất vào hoàng hôn.

Hai hôm sau, Sẻ chạy xuống Diêm Phổ, mặt tái nhợt.

– Cô Hai. Ông con ốm.

Ông Tước ốm một trận nặng. Sốt rét. Cái bệnh ông mang từ hồi bị giam ba tháng ở trạm tuần năm Diên Bình thứ tư, mấy năm nay không lên cơn, giờ lên. Ông nằm trên cái phản trong gian nhà lá ven lạch Cầu Tre, chỗ trước kia Le Le nằm nghiêng trong bùn. Ông run cầm cập dưới hai lớp chăn, mê man, có lúc tỉnh, có lúc nói mê.

Quyên lên trấn mỗi ngày, nấu cháo, sắc thuốc. Nàng đến từ sáng, về trước khi trời tối. Bà Đẫy ở lại đêm. Kiên đi mời ông lang ở phố Hàng Mã, trả tiền thuốc mà không cho ai biết, Sẻ thấy mới kể.

Đêm hai mươi lăm tháng Chạp, Khải ngồi canh ông thay bà Đẫy một lúc. Sáng hôm sau, nó xuống Diêm Phổ, ngồi cạnh chị, im một lúc lâu.

– Đêm qua ông nói mê, – nó nói.

– Ông nói gì?

– Ông nói: lạch, bần, mở nhanh lắm. – Khải nhìn chị. – Ông cứ nói đi nói lại câu ấy. Mở nhanh lắm, ông chủ ơi, mở nhanh lắm. Rồi ông khóc.

Quyên ngồi im.

Tết năm ấy là Tết Diên Bình thứ chín. Ở Diêm Phổ, nhà nào cũng gói bánh chưng. Chắt gói cho nhà Quyên bốn cái, buộc lạt bằng nút chân cua, bảo học được của chị. Khải mười ba tuổi. Nó đã cao vượt vai chị. Sáng mùng một nó đi chúc Tết từng nhà trong xóm Bãi Ngoài, được mừng tuổi ba mươi hai đồng, ghi cả vào sổ.

Nhái đã khoẻ hẳn. Từ hôm trốn về, nó không ra biển nữa, ở nhà cào muối với chị. Sáng mùng một nó đứng ở đầu ngõ nhà Quyên, cầm một cái bánh chưng, đứng mãi không vào. Đến khi Khải ra kéo vào, nó mới đặt cái bánh lên bàn thờ, vái ba vái, rồi bảo: em mừng tuổi bác Khoan. Ông Hến đứng sau lưng con trai, lần đầu tiên từ mùa xuân năm ngoái, ông cười thành tiếng.

Ông Tước qua được cơn sốt vào đêm ba mươi. Mùng hai ông ăn được nửa bát cháo. Mùng bốn ông ngồi dậy được. Ông gầy đến mức cái áo cánh treo trên người như treo trên cây sào.

Chiều mùng bốn, Kiên xuống Diêm Phổ. Năm nay anh ta không về Thượng Xá ăn Tết. Người đang bị đình chức thì về làng, người làng hỏi, mẹ anh ta phải trả lời. Anh ta ở lại trấn, thuê một gian buồng sau quán nước đầu bến, ngày ngày ngồi chép sách cho hiệu sách phố Hàng Mã lấy tiền ăn.

Hai người đi dọc bãi cát, phía ngoài ruộng muối. Gió bấc đã yếu, có hôm trời hửng nắng, bãi cát vàng ra. Khải đi đằng xa, nhặt vỏ ốc, cố ý đi xa.

– Phủ hẹn xét ngày hai mươi tháng Hai, – Kiên nói. – Anh nhận được giấy hôm qua.

– Em lên làm chứng.

– Ừ. – Anh ta nhìn ra biển. – Người ở phủ còn bảo một chuyện. Năm nay Bố chánh Nghiêm đi kinh lý muộn, tháng Hai mới đến Vĩnh Ninh. Ngài sẽ ngồi ở phủ mười ngày, nhận đơn của dân.

Quyên dừng chân.

– Anh viết thư cho em từ Đầu Nguồn, anh có nhắc chuyện ấy.

– Anh nhắc. – Kiên nhìn nàng. – Lúc ấy anh không biết sẽ dùng nó vào việc gì. Bây giờ anh vẫn chưa biết. Anh chỉ biết người không nhận quà thì người ta không mua được.

Họ đi đến cuối bãi, chỗ những ô ruộng muối bỏ hoang mùa đông, nước đọng lại thành từng vũng phản chiếu trời. Quyên kể chuyện ông Tước nói mê. Mở nhanh lắm, ông chủ ơi. Kiên nghe, không nói gì. Đến lúc quay về, anh ta mới bảo:

– Em đừng hỏi ông ấy nữa. Ông ấy đang tự đi đến chỗ ông ấy phải đến. Người ta hỏi dồn thì ông ấy lại quay về.

– Em không hỏi.

– Ừ.

Mùng sáu Tết, giờ Thìn, Sẻ lại chạy xuống Diêm Phổ. Lần này mặt nó không tái. Nó lạ.

– Cô Hai. Ông con bảo cô lên.

– Ông lại sốt à?

– Không. – Sẻ thở hổn hển. – Ông bảo con mượn cái xuồng của chú Cối. Ông bảo ông muốn đi lạch Bần Tía. Ông bảo cô Hai đi cùng.

— Hết chương 28 —