Giỗ đầu

Chương 27: Giỗ đầu

Cây bút lông dầu nằm dưới gầm tủ gỗ, sát vách, lẫn trong một lớp bụi mịn như bột.

Xuyến thấy nó lúc đang quỳ dưới nền nhà, cầm cây chổi lông gà quơ vào gầm tủ để lấy ra mấy cục bụi cuối cùng trước giỗ. Cây chổi chạm vào một vật cứng, lăn ra. Một cây bút lông dầu màu đen, loại người ta dùng để ghi lên thùng hàng, thân nhựa đã ố vàng. Không có nắp. Đầu bút khô cứng, xơ ra như cái chổi.

Cô cầm nó lên, ngồi bệt dưới đất, xoay xoay trong tay. Bút của bà. Chữ trên ba cái hũ mật viết bằng bút lông dầu đen. Chắc bà làm rơi rồi lăn vào gầm. Chắc lâu rồi. Cô thổi bụi, tìm quanh gầm tủ xem có cái nắp không. Không có.

Cô bỏ cây bút vào cái hộp thiếc đựng kim chỉ của bà ở ngăn dưới cánh trái, rồi đứng dậy quét tiếp. Ngoài sân, má đang gọi cô ra lặt rau.

Chiều thứ Sáu là cúng tiên thường. Ngày mai, hai mươi bốn tháng Bảy âm lịch, là giỗ đầu bà.

Má lên từ hôm thứ Năm, đi chuyến xe đêm, lần này không cần ai đón vì má nói má thuộc đường rồi. Má mang theo một giỏ đồ từ Sài Gòn: nhang trầm, một xấp giấy tiền vàng bạc, một bó hoa cúc vàng bọc giấy báo ướt, mấy ký nếp, một hũ mắm. Má xuống bếp từ sáng sớm thứ Sáu, tới trưa chưa lên.

Bà Thơ tới lúc mười giờ, Lãm chở từ Ea Kênh. Bà mang theo một rổ bánh ít lá gai, một con gà ta đã làm sạch, một túi cá bống sông Trà kho sẵn. Bà xuống bếp, gặp má. Hai người đàn bà, một Quảng Ngãi một Sài Gòn gốc Bình Định, đứng nhìn nhau qua cái bếp củi một giây. Rồi bà Thơ nói "chị để tui làm con gà", má nói "chị làm đi, tui lo nồi canh", và từ đó tới tối không ai đuổi ai ra khỏi bếp.

Ông Tám tới lúc trưa, mặc áo sơ mi trắng, quần tây, cái áo ông mặc hôm mùng một Tết. Ông xách một chai rượu nếp và một bó hoa huệ trắng, thứ hoa không mọc ở vườn nào trong xóm, chắc ông phải đi chợ thành phố mới mua được. Ông không xuống bếp, không ra vườn. Ông đặt chai rượu với bó hoa lên bàn thờ, thắp ba nén nhang, rồi kéo cái ghế đẩu ra ngồi trước bàn thờ. Ông ngồi đó rất lâu, không nói, không hút thuốc.

Xuyến đi ra đi vào, thấy ông vẫn ngồi đó.

– Má – cô nói nhỏ với má, lúc xuống bếp lấy cái mâm. – Ông Tám ngồi đó từ trưa.

Má đang nêm canh, không ngẩng lên.

– Ừ. Để ổng ngồi.

– Sao vậy má?

Má nêm thêm một muỗng nước mắm, nếm, rồi mới trả lời.

– Hồi mới lên kinh tế mới, chú Tám đã thương bà. – Má nói như nói giá cà chua. – Hồi đó ông ngoại mầy còn sống, chú Tám đứng xa. Ông ngoại mầy mất năm mầy hai tuổi, chú Tám vẫn đứng xa. Ai trong xóm cũng biết. Bà cũng biết. Bà làm lơ. Mà bà cho ổng chung giếng.

Xuyến đứng im với cái mâm trong tay.

– Bốn chục năm hả má?

– Hơn. – Má đậy nắp nồi. – Có năm chú Tám đi khoan giếng, khoan trúng mạch nước ngay ranh hai nhà. Ổng nói tình cờ. Bà nói ừ, tình cờ. Cái giếng đó là cái giếng mầy đang xài. – Má quay lại, chìa tay. – Đưa cái mâm đây.

Gần chiều, Lãm thay đồ. Anh mặc cái áo sơ mi tay dài cài kín nút như hôm đưa má cái điện thoại. Lúc mọi người còn ở dưới bếp, anh đi lên nhà trên một mình. Xuyến đứng ở cửa bếp nhìn lên. Cô thấy anh thắp ba nén nhang, quỳ xuống trước bàn thờ, ngay cạnh cái ghế đẩu ông Tám vừa đứng dậy. Anh quỳ thẳng lưng, hai tay chắp trước ngực. Môi anh động. Anh nói gì đó với bà, rất lâu, lâu hơn một lời khấn bình thường.

Cô không nghe được. Cô không cố nghe.

Anh lạy ba lạy, rồi đứng dậy, đi ra hiên. Lúc đi ngang qua cửa bếp, anh nhìn cô. Mắt anh đỏ. Anh không nói gì.

Tối thứ Sáu cúng tiên thường xong, khách về. Sáng thứ Bảy, khách tới đông hơn.

Nhà H'Lim cả nhà tới, Y Kriêng mặc áo sơ mi, H'Lim mặc váy thổ cẩm, H'Rin chạy trước, cái sẹo hồng trên cẳng chân đã nhạt thành một đường trắng mảnh. Y Sơn khiêng theo một buồng chuối. Chị Loan tới, mang một chục trứng gà. Hưng tới, đứng ở cổng gãi đầu, rồi bị ông Tám kéo vào.

Cậu Ba tới sau cùng.

Cậu đi chiếc xe máy cũ, không phải chiếc xe bảy chỗ màu trắng. Mợ Huệ ngồi sau. Và ngồi giữa, chen giữa cậu với mợ, là một thằng thanh niên cao gầy, đeo kính, tóc cắt ngắn. Thằng Bảo. Lần cuối Xuyến gặp nó là ở đám tang bà, nó đứng sau lưng cậu Ba cả buổi, không nói câu nào. Giờ nó bước xuống xe, đi thẳng tới chỗ Xuyến, cúi đầu.

– Em chào chị Hai.

– Bảo. Em lên hồi nào?

– Hôm qua chị. – Thằng Bảo nói, rồi nói nhỏ hơn: – Mẹ em gọi. Em biết hết rồi chị.

Cậu Ba đi phía sau, không nhìn ai, đi thẳng vào nhà, thắp nhang. Cậu đứng trước bàn thờ lâu. Rồi cậu ra ngồi ở góc hiên xa nhất, cạnh cái chậu lan.

Cúng xong, mọi người ngồi xuống chiếu trải giữa nhà và ngoài hiên. Mâm cơm giỗ bày ra: gà luộc bà Thơ làm, canh măng má nấu, chả lụa, xôi gấc, cá bống kho tiêu, dĩa bánh ít lá gai đen bóng, dĩa dưa món. Ông Tám rót rượu nếp ra mấy cái ly nhỏ. Lãm không uống. Lãm không bao giờ uống.

Ăn được nửa bữa, Xuyến đứng dậy.

Cô đi tới cái tủ gỗ, mở cánh phải. Ba cái hũ mật đứng trên ngăn trên cùng, cạnh cái hũ nhỏ không nhãn. Cô cầm hũ thứ nhất lên.

"Mùa 2023 – để cho con Xuyến."

Cái hũ nặng hơn cô nhớ. Mật bên trong đã kết lại hoàn toàn, đục và nâu sẫm, như một khối đất sét. Cô bưng nó ra giữa nhà, đặt xuống chiếu, trước mặt mọi người.

Cả nhà im.

Cô gỡ hai vòng dây thun. Gỡ lớp ni lông. Vặn cái nắp nhựa đỏ. Nắp kẹt, cô vặn mạnh tay, nó bật ra một tiếng "cục". Một mùi bốc lên. Không phải mùi hoa. Mùi đường thắng, mùi gỗ, mùi khói, và ở dưới cùng, một chút đắng của cà phê.

Mùa hoa năm 2023. Mùa hoa cuối cùng Tín còn sống. Thằng nhỏ đã không lên được vì đang thi.

Cô lấy cái muỗng nhỏ, xắn một miếng. Mật kết tinh rời ra thành từng hạt, như đường cát ướt. Cô đưa muỗng đầu tiên cho má.

Má nhìn cái muỗng. Má cầm lấy, đưa lên miệng. Má ngậm rất lâu, mắt nhắm.

Cô xắn muỗng thứ hai cho ông Tám. Ông Tám cầm, nhìn cái muỗng như nhìn một vật gì đó rất quý, rồi ăn. Ông không nhắm mắt. Ông nhìn lên tấm ảnh bà trên bàn thờ.

Rồi bà Thơ. Rồi H'Lim, Y Kriêng, Y Sơn, H'Rin. H'Rin ăn xong liếm muỗng, nói "ngọt mà có đắng đắng cô Xuyến", mọi người cười. Rồi chị Loan, rồi Hưng, rồi mợ Huệ, rồi thằng Bảo.

Rồi Lãm. Anh cầm cái muỗng bằng hai ngón tay, ăn, không nói gì.

Cuối cùng, Xuyến đi tới góc hiên chỗ cậu Ba ngồi. Cô ngồi xổm xuống trước mặt cậu, đưa cái muỗng.

Cậu Ba nhìn cái muỗng. Rồi nhìn cô.

– Mật của má – cậu nói.

– Dạ. Mùa hai ngàn hai mươi ba.

Cậu cầm lấy. Bàn tay cậu, bàn tay to, bè, đã từng vỗ vai cô ở sân nhà bà như vỗ vai một đứa con nít, run tới mức muỗng mật suýt rơi. Cậu đưa lên miệng. Cậu ngậm.

Rồi cậu khóc.

Không phải khóc như người lớn. Khóc như con nít. Cậu Ba Lực, năm mươi tám tuổi, bụng tròn, ngồi ở góc hiên nhà má cậu, ôm mặt, vai rung bần bật, tiếng khóc thoát ra từ trong cổ thành những tiếng nấc to, không kìm được. Cả nhà im phăng phắc. Thằng Bảo đứng dậy định đi tới, mợ Huệ nắm tay nó giữ lại.

Xuyến vẫn ngồi xổm trước mặt cậu. Cô không nói gì. Cô đặt tay lên đầu gối cậu.

– Bữa mười hai tháng Chín – cậu nói, giữa hai tiếng nấc. – Hai ngày trước khi má ngã. Má gọi cậu. Má nói, Lực, cái sổ đỏ của vườn má gửi mầy giữ. Chừng nào con Xuyến nó về ở thì mầy đưa nó. Má nói về ở, không phải về bán. Má nói hai lần. Về ở.

Cậu buông tay khỏi mặt. Mặt cậu đỏ và ướt.

– Cậu biết từ đầu, Xuyến. Má dặn cậu rồi. Con về ở từ tháng Giêng tới giờ. Cậu không đưa.

– Con biết rồi cậu.

– Còn câu bữa hôm cậu hỏi con. – Cậu nói. – Bà có để gì cho cậu không. Má cho cậu một mẫu đất mặt đường năm hai ngàn mười. Mẫu đất tốt nhất. Cậu bán năm mười lăm, lấy tiền làm ăn, thua. Má biết. Má không nói gì. Má không bao giờ nói. – Cậu lau mặt bằng cả bàn tay. – Cậu hỏi con câu đó là cậu bậy. Cậu xin lỗi con.

Xuyến nắm đầu gối cậu.

– Sổ để ở nhà cậu – cậu nói. – Cậu chưa đem theo. Cậu...

– Từ từ cậu.

Cậu Ba gật đầu, gật mãi, như không dừng được.

Khách về lúc chiều. Bà Thơ ở lại ngủ một đêm với má, hai bà già nằm chung giường tre, nói chuyện tới khuya, tiếng Quảng tiếng Bình Định lẫn vào nhau. Cậu Ba về sau cùng, trước khi về đứng ở bàn thờ lạy thêm ba lạy.

Tối, Xuyến xuống lán. Lãm đang ngồi ở hiên lán, áo sơ mi đã thay bằng áo thun, nhìn ra dãy thùng ong trong bóng tối. Trên trời, trăng hạ tuần chưa lên.

Cô ngồi xuống cạnh anh.

– Hôm qua – cô nói – em thấy anh quỳ trước bàn thờ lâu lắm.

– Ừ.

– Anh thưa với bà rồi hả?

– Rồi.

Anh im một lúc. Ở cuối vườn, trong bóng tối, có tiếng ong rì rì từ một thùng nào đó, đều và trầm.

– Sáng mai – anh nói – anh chia đàn thùng số 7. Đàn nó mạnh quá rồi, để vậy tới đầu mùa khô là nó bốc bay. Chia ra làm hai. Đàn mới anh để cho em.

Anh quay sang nhìn cô. Trong bóng tối, cô chỉ thấy hai con mắt anh.

– Làm xong anh nói em nghe chuyện kia. – Anh nói. – Ở ngay đó.

— Hết chương 27 —