Một cân than

Chương 3: Một cân than

Cái lò đất nung số Ba nứt ở đêm thứ hai, một đường chạy chéo từ miệng xuống bụng, nghe rắc một tiếng như ai bẻ cành tre.

Nhen ngồi nhìn nó dưới ánh đèn dầu, tay còn cầm cái kẹp than. Lò số Ba là lò của riêng cô, cô nặn bằng đất sét bờ suối năm đầu lên núi, nung trong đống trấu ba ngày, xấu xí, méo một bên vai. Sư phụ bảo đứng thi trước cả tông thì đừng dùng Lò Nghiêng, lò ấy là lò của bà, mà cái gì không phải của mình thì đừng đem ra cược. Nên cô dùng lò số Ba. Và nó vừa nứt.

– Nóng chỗ này, nguội chỗ kia. – Sư phụ nói từ trong bóng tối. Bà ngồi trên bậc cửa từ bao giờ, bát nước trên đầu gối. – Con đắp tro không đều.

– Dạ.

– Đắp lại.

Cô đắp lại. Lần này cô trộn tro trấu với đất sét non, đắp thành một lớp áo dày ba đốt tay ôm kín quanh lò, chỉ chừa cửa gió và miệng lò. Cha cô làm lò ủ ở Bến Cát Trắng cũng đắp như vậy, ủ chén cả đêm mà sáng ra sờ vào vẫn còn ấm. Cô lấy mảnh sành trét kín vết nứt bằng hồ đất nung, lót thêm một vòng áo nước bằng ống tre cắt đôi, đầu ống nối ra cái chum nhỏ.

Bảy ngày, cô đốt thử năm mẻ. Than mua ở trấn Khói, bốn đồng một cân, tiền túi của cô. Mẻ đầu hết than khi thuốc còn sống. Mẻ thứ hai ra được hai viên. Mẻ thứ ba cô sấy than trên vai lò trước khi bỏ vào, than khô cháy đượm hơn, ra được ba viên. Mẻ thứ tư cô bỏ bớt một lần mở nắp, ra bốn viên. Mẻ thứ năm vẫn bốn viên, nhưng viên nào cũng sáng như hạt đỗ đen ngâm nước.

Đêm mười ba, Hầu Bảy khiêng lên Am Lò Nghiêng một bao than nhỏ, miệng bao buộc dây gai, thắt nút có xi đỏ in dấu ấn Chấp Pháp.

– Một cân, cân đúng trước mặt em. – Nó nói. – Sư tỷ Ngọc Đài cũng nhận một bao y vậy. Luật là mai ra sân mới được mở, trước mặt mọi người, cho công bằng.

Nhen đặt bao than ở góc hiên. Sư phụ ngồi bên chum nước, nhìn bao than một lúc lâu.

– Than người ta đưa thì phải nhìn trước khi đốt. – Bà nói.

– Dạ, mà luật bảo không được mở.

Bà không nói gì nữa.

Đêm đó Nhen nằm không ngủ, nghe gió thông. Cô nhớ cái ngày bà già này xuống Bến Cát Trắng.

Đó là tháng Ba ba năm trước, đúng mùa lò. Cả phường Lưu Ly đỏ lửa từ sáng tới tối, khói đen bốc lên từ mấy chục ống khói gạch. Một bà già nhỏ thó đi dọc bãi cát trắng, gùi tre trên lưng, hỏi mua hạt cườm trời. Thứ hạt ấy người phường Lưu Ly sàng được trong cát, tròn như hạt bắp, màu khói hoặc màu nước chè, cứng hơn mọi thứ thủy tinh người ta thổi ra. Dân trong phường gom lại bán cho nhà giàu làm hạt chuỗi, ba lạng bạc một hũ. Bà già mua hai hũ của cha cô. Lúc trả tiền thì bà thấy cô đang ngồi canh lò ủ, mảnh lưu ly ám khói đeo trên cổ.

– Đứa nhỏ nhìn lửa bằng gì đó? – Bà hỏi.

– Kính cha nó thổi. – Cha cô nói. – Hạt cườm trời nấu chảy, thổi mỏng ra. Nhìn lửa không chói.

Bà già cầm mảnh kính lên soi vào lò ủ, soi rất lâu. Rồi bà hỏi cô một câu: ủ chén mấy bậc. Cô mười sáu tuổi, đáp không nghĩ: chín bậc, cha dạy chín bậc là vừa, ít hơn thì nứt, nhiều hơn thì phí than. Bà già trả lại mảnh kính, quay sang hỏi cha cô có cho đứa nhỏ đi học nghề đan không, bao ăn bao ở, mỗi năm về thăm một lần.

Cha cô ngồi hút hết một điếu thuốc lào mới gật.

Sáng mười bốn trời xám, gần trưa thì nắng. Chiều xuống, sân đan đường đã đông nghẹt người. Đệ tử ngoại môn đứng trên tường rào, đệ tử nội môn đứng quanh sân, các trưởng lão ngồi trên hiên. Tông chủ ngồi giữa, bên trái là trưởng lão Liêm, bên phải là trưởng lão Lạc Văn Khúc ôm cái lò sưởi tay. Giữa sân kê hai cái bệ đá cách nhau mười bước.

Lò của Ngọc Đài là một cái đỉnh đồng ba chân sáng loáng, chạm hoa văn mây lửa. Lò của Nhen là lò đất nung số Ba, khoác một lớp áo tro xám xịt, bên hông lòi ra cái ống tre. Có tiếng cười ở trên tường rào.

– Lò hay nồi kho cá vậy?

Mạc Diệu đứng ra chia dược liệu. Anh làm việc chậm và cẩn thận, chia từng vị lên hai cái mẹt tre giống hệt nhau: lá Thanh Tâm khô, rễ cỏ ngọt, ba hạt sen non, một nhúm bột ngọc trai, một chén mật ong rừng. Rồi anh đặt hai bao than lên hai bệ, cắt xi trước mặt mọi người.

– Mặt trời chạm núi phía tây thì bắt đầu. – Tông chủ nói. – Trăng lên khỏi rặng thông phía đông thì dừng.

Nhen mở bao than. Than cục to nhỏ đều nhau, đen bóng, cầm lên thấy nặng tay. Cô ngửi. Mùi than gỗ nhãn, thơm. Không có gì lạ.

Mặt trời chạm đỉnh núi phía xa. Mạc Diệu đánh một tiếng chiêng.

Bên kia, Ngọc Đài nhóm lửa bằng một que mồi, thổi ba hơi. Lửa trong đỉnh đồng bén ngay, đều và đỏ như son. Cô ta đứng thẳng, hai tay chắp sau lưng, không cần quạt, không cần nhìn. Thiên linh căn hỏa là vậy: dù đã tự bỏ linh hỏa, cái người cô ta vẫn hợp với lửa, lửa gần cô ta thì ngoan.

Nhen nhóm lửa chậm hơn. Cô xếp than thành hình tổ chim, để chừa một ống gió ở giữa, mồi bằng bùi nhùi xơ dừa. Lửa bén. Cô đậy nắp, mở cửa gió hé một ngón tay, rồi ngồi xổm xuống cạnh lò, áp mảnh lưu ly lên mắt nhìn qua khe.

Được chừng một khắc thì cô nghe tiếng xèo.

Rất nhỏ, như nước nhỏ giọt lên chảo. Cô ngồi im nghe. Lại xèo. Khói ra ở khe nắp dày lên, xám đục, có mùi ngai ngái như khói rơm ướt. Cô mở cửa gió, gắp ra một cục than đang cháy dở. Ngoài vỏ đen bóng, bẻ đôi ra thì lõi ẩm, sẫm màu, rỉ một vệt nước.

Cô bới trong bao. Than ở trên mặt khô. Lớp dưới, cục nào cầm lên cũng nặng hơn lớp trên. Ai đó đã nhúng nửa bao than vào nước rồi để ráo vỏ ngoài.

Cô ngẩng lên. Không ai nhìn cô cả. Mọi người đang nhìn Ngọc Đài, đang nhìn lửa son trong đỉnh đồng.

Một cân than mà một nửa ướt. Đốt than ướt thì lửa không lên, mà khói lại làm đục thuốc. Cô có thể đứng dậy, giơ cục than lên cho tông chủ xem. Nhưng luật là ai cũng đã thấy bao than cắt xi giữa sân. Nói ra lúc này, người ta sẽ bảo đứa học việc thua thì đổ cho than.

Cô nhớ cha. Mùa mưa ở Bến Cát Trắng, than nhà nào cũng ẩm. Cha cô không bao giờ bỏ thẳng than ẩm vào lò. Cha xếp than lên vai lò ủ, chỗ hơi nóng phả ra mà không có lửa, sấy cho khô rồi mới dùng.

Cô gắp hết than ướt ra, xếp thành hàng trên lớp áo tro quanh vai lò. Lớp áo đã ấm. Than ướt bốc hơi nghi ngút. Cô chỉ giữ trong lò mấy cục than khô, ít tới mức lửa chỉ đỏ hồng như lửa ủ. Rồi cô mở van ống tre, để nước trong áo nước chảy rất chậm, giữ cho thân lò khỏi nóng quá chỗ này nguội quá chỗ kia. Lửa ít thì phải giữ cho từng chút nóng đừng bay đi.

Trên tường rào có người huýt sáo.

– Hết than rồi kìa!

Ngọc Đài liếc sang một lần. Nhen thấy cái nhíu mày trên mặt cô ta. Rồi Ngọc Đài quay lại với lò của mình.

Nhen bỏ dược liệu vào lò muộn hơn Ngọc Đài gần hai khắc. Lá Thanh Tâm trước, rễ cỏ ngọt sau, hạt sen giã dập bỏ vào cuối cùng. Cô không mở nắp lần nào. Than sấy khô trên vai lò tới đâu thì cô bỏ vào tới đó, mỗi lần hai ba cục, nhanh tay, đóng cửa gió ngay. Mảnh lưu ly không rời mắt cô.

Mặt trời đã lặn. Ở phía đông, mặt trăng mười bốn tròn gần đủ, vàng như lòng đỏ trứng, đang nhô lên sau rặng đồi. Còn chừng một gang tay nữa là tới ngọn thông.

Bên kia Ngọc Đài đã ngưng đan. Cô ta mở nắp, hơi trắng phụt lên. Mọi người ồ lên.

Nhen bỏ cục than cuối cùng vào lò. Rồi cô làm như đêm mùng sáu: hạ nhiệt chín bậc. Lần này không có nước giếng Lạnh, chỉ có chum nước thường, mà lửa cũng chẳng còn bao nhiêu để hạ. Bậc nào cô cũng đếm một trăm nhịp thở. Cô không nhìn trăng.

Mạc Diệu đánh chiêng lần hai thì cô vừa mở nắp.

Bốn viên Thanh Tâm Đan nằm trong lòng lò, xanh đen, bóng như hạt đỗ ngâm.

Các trưởng lão xuống sân. Trên đĩa sứ của Ngọc Đài có bảy viên, màu xanh lục, mỗi viên bốn vòng văn, ai nhìn cũng gật gù. Trưởng lão Lạc Văn Khúc đeo kính đá vào, cầm từng viên lên soi dưới đèn. Ông soi bảy viên của Ngọc Đài, đặt xuống. Ông soi bốn viên của Nhen, đặt xuống. Ông không nói gì, đưa cặp kính cho tông chủ.

Tông chủ soi rất lâu.

– Ừm. – Ông nói. – Ngọc Đài, bảy viên, bốn vòng, trung phẩm. Có đan độc, ba viên có chấm đen. – Ông quay sang đĩa của Nhen. – Bốn viên, năm vòng. Thượng phẩm. Không có đan độc.

Thanh Tâm Đan là thứ thuốc nhỏ, thân viên chỉ giữ được tối đa năm vòng. Người đứng xem không ai nói gì. Ai cũng biết một viên thượng phẩm không đan độc bán được gấp ba viên trung phẩm, mà quan trọng hơn, đệ tử ngoại môn uống trung phẩm ba tháng thì kinh mạch đóng cặn, uống thượng phẩm thì không.

– Nhưng bảy với bốn. – Trưởng lão Liêm nói. – Đan đường cần số lượng.

– Sư thúc. – Ngọc Đài lên tiếng. Cô ta cầm một viên thuốc có chấm đen của chính mình lên, xoay xoay giữa hai ngón tay. – Con đẩy lửa ở cuối vì sợ hết than. Nó không đẩy. Đan Thí ở Thung Ba Lửa không có ai đếm số viên. Người ta soi từng vòng một. – Cô ta đặt viên thuốc xuống. – Con thua.

Lần này thì cả sân im thật sự.

Tông chủ gật đầu chậm rãi.

– Vậy thì ba đan thủ là Ngọc Đài, Mạc Diệu và Nhen. – Ông nói. – Từ mai Nhen được ghi tên vào sổ đệ tử ký danh của đan đường, ăn lương như nội môn.

Người ta tản đi. Trưởng lão Liêm đi trước, không quay lại. Nhen ngồi xuống bên lò số Ba, nhặt lại cái bao than rỗng. Đáy bao vẫn còn ẩm, sờ vào lạnh tay, có mùi rêu.

Có bóng người đứng che ánh đèn. Ngọc Đài.

– Than ngươi ướt. – Ngọc Đài nói nhỏ. – Ta ngửi thấy khói từ chỗ ta.

– Dạ.

– Sao không nói?

– Nói ra thì sư tỷ cũng đâu có tin.

Ngọc Đài nhìn cái bao than trên tay cô.

– Ta tin. – Cô ta nói. – Vì bao của ta thì khô. Hai bao cân cùng một lúc, niêm cùng một cái ấn, khiêng từ cùng một kho. – Cô ta dừng lại. – Không phải ta làm.

– Em biết.

Hai người cùng nhìn về phía hiên. Hiên đã vắng. Chỉ còn cái ghế của trưởng lão Chấp Pháp, cái đệm lụa nâu trên đó vẫn còn lõm một vết.

— Hết chương 3 —