Lò lưu ly

Chương 11: Lò lưu ly

Cái bình lưu ly thứ nhất nứt lúc nửa đêm, trong lò ủ, một tiếng "tinh" nhỏ như tiếng ai gõ đũa vào chén. Sáng ra cha cô lấy kẹp gắp nó ra thì nó tách làm hai nửa, gọn như bổ dưa.

Cát Văn Khuôn cầm hai nửa bình lên soi dưới nắng sớm. Ông năm mươi hai tuổi, gầy và đen, hai cánh tay chằng chịt sẹo bỏng cũ, có vết đã trắng như vảy cá. Ông soi rất lâu, xoay qua xoay lại, rồi đặt xuống mặt phản.

– Dày quá. – Ông nói. – Ngoài nguội rồi mà trong còn nóng. Ngoài co lại bóp trong, trong nở ra đẩy ngoài. Hai đứa đánh nhau thì nứt.

Nhen về tới Bến Cát Trắng chiều mùng tám tháng Ba, sau hai ngày xuôi sông trên một chiếc thuyền buôn chở gỗ. Kẽm đi cùng, nó được ông thầy cho về mua thiếc, tiện thăm má, vì xưởng lớn núi Đe đóng cửa, đệ tử ngoại môn ở lại cũng chẳng có việc. Hai đứa đứng trên mũi thuyền nhìn bãi cát trắng hiện ra ở khúc quanh cuối, trắng như ai rải muối, và cô nhận ra ngay có cái gì đó không đúng.

Phường Lưu Ly mùa này phải đỏ lửa. Tháng Ba khô ráo, nắng to, là mùa thổi lưu ly, mấy chục ống khói gạch dọc bãi phải đen khói từ sáng tới tối. Vậy mà chiều hôm ấy cô đếm được có năm ống khói còn khói. Còn lại nguội tanh. Trên bãi cát, người ta lom khom thành từng dãy, cầm sàng tre sàng cát. Cả đàn bà, trẻ con, ông già. Có nhà còn dựng lều ngay trên bãi.

– Ba chục lạng một hũ. – Kẽm nói khẽ. – Ai mà không sàng.

Cha cô không sàng. Lò nhà cô là một trong năm ống khói còn đỏ lửa.

– Cha không bán hả? – Cô hỏi tối hôm đó, lúc ngồi ăn cơm với cá kho tộ dưới mái hiên.

– Không. – Ông nói. Ông gắp cho cô một khúc cá. – Hạt cườm trời không phải để bán cho người ta đem đi đâu không biết.

– Người ta mua làm hạt chuỗi mà cha.

– Ba chục lạng một hũ thì không phải làm hạt chuỗi. – Ông nói. Rồi ông không nói gì thêm.

Cô đặt hai cái hũ sành của sư phụ lên phản. Ông nhìn hai cái hũ, nhận ra ngay, sờ lên vết ngón tay cái của mẹ cô trên vai hũ. Cô kể chuyện cái lò. Ông nghe, rót trà, uống, rồi nói:

– Thổi được. Mà phải nóng lắm. Cái kính của con, cha nấu cả tuần mới chảy được một nhúm hạt. Nấu cả hũ thì lò cha không đủ lửa.

Ông nói đúng. Hạt cườm trời không giống cát. Cát thường bỏ vào nồi nấu, đốt than một ngày là chảy ra như mật. Hạt cườm trời đốt ba ngày vẫn chỉ đỏ hồng, mềm như sáp ong chứ không chảy. Kẽm phải ra tay. Nó lấy hai cái bễ da ở lò rèn nhà nó, ghép lại thành một cặp, chế thêm một cái cần gỗ để một người kéo được cả hai. Rồi nó lấy trong túi ra một cục đá đỏ to bằng nắm tay, bọc trong ba lớp vải.

– Hỏa Tủy. – Nó nói nhỏ. – Tui xin ông thầy một cục làm thử. Đừng nói ai nghen.

Cục Hỏa Tủy đặt vào giữa lò than, cháy lên một ngọn lửa xanh lè, nóng tới mức cha cô phải lùi ra ba bước. Hai ngày sau thì hạt cườm trời chảy.

Cái bình thứ nhất họ thổi dày gần một đốt tay, cao ngang đầu gối, miệng rộng, đáy tròn. Cha cô thổi, Nhen giữ cần quay, Kẽm kéo bễ. Thổi xong, cha cô bỏ nó vào lò ủ, ủ một đêm như ủ chén thường, hạ chín bậc. Nửa đêm thì nứt.

Cái bình thứ hai cha cô thổi mỏng hơn, chừng nửa đốt tay. Ủ hai đêm. Không nứt. Sáng ra cả ba đứa mừng rỡ. Nhen lấy than đỏ bỏ vào trong bình thử. Được chừng mười nhịp thở thì có tiếng rắc. Một vết nứt chạy từ đáy lên tới miệng, ngoằn ngoèo như tia chớp.

Cô đứng nhìn cái bình nứt, hai tay buông thõng. Hai hũ hạt cườm trời đã vơi mất một nửa.

Cha cô ngồi xuống bậc thềm, vấn một điếu thuốc lào. Ông hút xong một điếu, rồi vấn điếu nữa. Kẽm định nói gì đó, ông giơ tay ra hiệu im.

– Con bỏ than đỏ vô. – Ông nói. – Trong nóng liền, ngoài còn lạnh. Lại hai đứa đánh nhau.

– Dạ, mà lò đan thì phải bỏ lửa vô trong. Không lẽ nung cả bên ngoài.

– Ừ. Lò thì phải có lửa trong. – Ông nhả khói. – Vậy thì cái bình phải chịu được trong nóng ngoài lạnh. Mà muốn chịu được thì lúc ủ phải ủ cho nó hết giận.

– Hết giận?

– Ông nội con nói vậy. – Ông cười, hiếm hoi. – Kính thổi ra là kính đang giận. Chỗ dày chỗ mỏng, chỗ nguội trước chỗ nguội sau, mỗi chỗ một cái giận. Mình nhìn không thấy, nhưng nó ở trong đó. Ủ là để cái giận đó tan ra, từ từ, đều đều, cho tới khi khắp cái bình không còn chỗ nào giận hơn chỗ nào. Ủ vội thì cái giận còn nằm lại bên trong. Ngày thường không sao. Gặp lửa thì nó bung ra.

Ông dập điếu thuốc vào bậc thềm.

– Kính nứt không phải vì nóng đâu con. – Ông nói. – Kính nứt vì nguội không đều.

Nhen nhìn cái bình nứt. Cô nhớ ba viên Hồi Mạch đêm mùng sáu, nằm cách nhau đều như ba con mắt. Cô nhớ nồi nước sôi lăn tăn. Cô nhớ cái chum nước thường và chín bậc, mỗi bậc một trăm nhịp thở.

– Ủ bao lâu thì hết giận hả cha?

Ông nghĩ một lúc.

– Chén thường mỏng như lá lúa thì một đêm. Hồi trẻ cha có nghe mấy ông già trong phường nói, đời trước có người thổi được hạt cườm trời thành bình to. Phải ủ chín ngày, mỗi ngày hạ một bậc, ngày đêm không được tắt lửa ủ, không được để gió lùa. Mà mấy ông đó chết hết rồi, không ai làm lại nữa.

– Chín ngày.

– Chín ngày. – Ông nói. – Mà con phải có người ngồi canh lửa ủ chín ngày chín đêm. Lửa ủ mà tắt nửa canh giờ là bỏ.

– Con canh.

Cha cô nhìn cô. Kẽm nhìn cô. Rồi Kẽm thở dài, xắn tay áo.

– Vậy thì tui làm cái lò ủ mới. – Nó nói. – Lò ủ cũ nhà bà nhỏ quá, cái bình bỏ vô chạm vách, chỗ chạm nguội trước chỗ không chạm.

Mất gần một tháng. Kẽm xây lò ủ mới bằng gạch chịu lửa, hai lớp, giữa nhét tro trấu, cửa lò đóng bằng một tấm đá ong mài phẳng. Cha cô gom thêm hạt cườm trời: chỗ còn lại trong hai hũ của sư phụ, cộng với mấy nắm ông xin được của mấy nhà quen chưa kịp bán. Nhen ngày nào cũng tập bưng nồi không quai bên lò nấu của cha, chở cái nóng từ lò này sang lò kia bằng hai bàn tay, cho quen tay với lửa Hỏa Tủy.

Những tối ngồi nghỉ, ba người hay ra đầu bãi. Ở đó nhìn được cả phường Lưu Ly, mấy chục cái ống khói gạch đứng dọc theo bãi cát, cái cao cái thấp, cái mới cái cũ. Nhen đã nhìn chúng từ nhỏ. Tối hôm ấy, ngồi nghe Kẽm kể chuyện ông thầy nó ngáy to như bễ thủng, cô mới để ý một điều.

Ống khói nào cũng nghiêng.

Không nhiều. Ống khói mới thì gần như thẳng. Ống khói càng cũ thì nghiêng càng rõ. Cái ống khói cũ nhất phường, của nhà ông Tư Đục ở cuối bãi, xây từ đời ông cố, nghiêng tới mức người ta phải chống thêm hai cây cột gỗ. Và cái nào cũng nghiêng về cùng một hướng. Đông bắc. Về phía núi.

– Sao ống khói nghiêng vậy cha? – Cô hỏi.

– Thì gió. – Cha cô nói. – Ai cũng nói vậy.

– Gió gì?

Ông há miệng định nói, rồi khựng lại.

Mùa khô ở Bến Cát Trắng, gió bấc thổi từ núi xuống suốt mấy tháng, khô và lạnh. Mùa mưa thì gió từ sông lên, nhẹ. Gió bấc mạnh nhất, mà gió bấc thổi từ đông bắc tới.

– Gió bấc thổi từ núi xuống. – Nhen nói chậm. – Gió đẩy ống khói thì ống khói phải nghiêng ra phía sông. Đằng này nó nghiêng về phía núi. Nghiêng ngược gió.

Cha cô nhìn cái ống khói nhà ông Tư Đục, không chớp mắt.

– Ông nội con hồi trước nói... – Ông lẩm bẩm. – Ông nói gió hút. Cha tưởng ông nói chơi.

Kẽm cười, bảo hai cha con nhà này hỏi chuyện ống khói như hỏi chuyện ma. Rồi nó ngửa cổ lên trời, chỉ cái vầng trăng mười hai đang treo trên đầu, hỏi Thượng Giới có trăng không, trăng trên đó có to hơn không.

– Bà ngoại con hồi đó hay nói ngày xưa trời có sao. – Cha cô nói. – Cha nằm ngoài bãi này nhìn trời năm chục năm. Trời nhà mình trơn như đáy nồi.

Ngày mười bốn tháng Tư, cái bình thứ ba ra khỏi ống thổi.

Nó cao ngang đùi, thành dày nửa đốt tay, đều từ miệng xuống đáy, cha cô vừa thổi vừa xoay suốt từ trưa tới chiều không nghỉ. Hai vai ông run lên. Nó trong như nước giếng, ánh lên một màu khói nâu nhạt y như mảnh lưu ly trên cổ Nhen. Nhìn qua thành bình, thấy được cả bàn tay mình ở phía bên kia, chỉ hơi méo đi một chút.

Họ chưa kịp bỏ nó vào lò ủ thì có tiếng mái chèo dưới sông.

Một chiếc thuyền trắng dài, mui bọc vải trắng, đang cập vào bến đầu bãi. Mũi thuyền thêu một cái thang mây bằng chỉ bạc. Trên thuyền bước xuống ba người áo trắng. Người đi đầu cao gầy, tóc búi gọn, mặt trơn như mặt đá, đi trên bãi cát mà dép không dính một hạt cát nào.

Cả bãi cát đang sàng bỗng đứng dậy hết. Người ta cúi chào.

Người áo trắng đi thẳng tới trước cửa lò nhà Nhen. Ông ta nhìn cái bình lưu ly trên tay cha cô một lúc lâu. Rồi ông ta chắp tay chào, rất lễ độ.

– Tại hạ Kiều Lẫm, Thượng sứ Thiên Thăng Các. – Giọng ông ta nhẹ nhẹ, mềm như giọng con gái. – Nghe nói nhà vị đây còn giữ một hũ hạt cườm trời chưa bán. Thiên Thăng Các xin mua. Năm chục lạng.

Cha cô ôm cái bình vào ngực.

– Không bán. – Ông nói.

Kiều Lẫm mỉm cười. Ông ta không nhìn cha cô nữa. Ông ta nhìn cái bình lưu ly, nhìn cái lò ủ mới xây, rồi nhìn Nhen, nhìn xuống mảnh kính màu khói đeo trên cổ cô.

– Vậy thì, – ông ta nói, – tại hạ xin hỏi mua cái bình.

— Hết chương 11 —