Cái lu không sống nhờ nước

Chương 29: Cái lu không sống nhờ nước

– Năm hai ngàn, ba đổ cái lu này ra rạch.

Ông Tám nói câu đó với bàn tay phải đặt trên vành cái lu thủng, giọng bình thường, như nói chuyện mua gạo. Rồi ông quay lại, nhìn cả xưởng.

Không ai hiểu. Thơm đứng bên chảo, cái vợt tre trong tay, nhìn ba. Sáu Đẹt đứng ở máy ép, tay còn đặt trên cần gạt. Chị Lành ngồi dưới nền, một vắt bún ngà xám trên tay. Toàn đứng ở cửa kho. Trung đứng ở cửa xưởng.

– Ba nói gì? – Thơm hỏi.

– Ba nói năm hai ngàn ba đổ hết nước cái ra rạch. Cái rạch sau lò ở hẻm chợ cũ. – Ông Tám nói. – Đổ sạch. Không chừa một gáo. Rồi ba lấy nước sôi tráng cái lu ba lần, úp nó xuống phơi một đêm.

Cái máy ép đang chạy giữa mẻ. Sáu Đẹt gạt cần. Tiếng ù ù tắt. Chỉ còn tiếng nước sôi lục bục trong ba cái chảo và tiếng ếch nhái ngoài ao sen của bà Mười Nhị.

– Chú Tám… – Sáu Đẹt nói. Anh nói được hai chữ đó rồi thôi.

– Mày về Trà Cú đám giỗ ông nội mày. – Ông Tám nói với anh. – Tuần đó. Mày lên lại thì nó đi rồi, cái lu cũng đầy lại rồi. Mày không biết.

Ông kéo cái ghế nhựa đỏ lại sát cái lu, ngồi xuống. Ông ngồi quay lưng vô cái lỗ hình con cá, như người ta ngồi tựa lưng vô một người quen.

– Đêm đó ba bắt được thằng Vinh. Ba giờ sáng. Nó xách năm cái chai, đi ra cửa sau. Ba đứng chờ nó ngoài cửa sau. Nó thấy ba, nó không chạy. Nó đứng đó, xách năm cái chai. Ba không đánh nó. Ba lấy năm cái chai, đổ xuống đất, rồi ba nói mày đi đi.

Ông dừng lại. Bàn tay phải trên đùi run một chập dài. Ông lấy tay trái đè lên.

– Nó đi rồi, ba đứng nhìn cái lu. Ba nghĩ: thằng này múc được thì thằng khác múc được. Nước cái đem bán được, thì cái lu này đâu phải của mình nữa, nó là của ai có cái chai. Ba giận. Ba giận thằng Vinh, mà ba giận cái lu hơn. – Ông cười, một tiếng ngắn. – Ba khiêng cái lu ra sau lò, nghiêng nó xuống, đổ hết ra rạch. Má con đứng ở cửa, địu con trên lưng. Con hai tuổi, con ngủ. Má con không cản. Má con chỉ đứng coi.

– Rồi sao ba? – Toàn hỏi. Giọng thằng nhỏ khàn đặc.

– Rồi sáng ra ba sợ. – Ông Tám nói. – Đổ rồi mới sợ. Ba chục mối, chiều đó phải ngâm gạo cho đêm sau. Không có nước cái. Ba đứng trước cái lu rỗng cả buổi sáng. Má con ra, đứng bên cạnh ba, nói một câu.

– Má nói gì ba?

– Má con nói: "Anh Tám, hồi mình mới mở lò, cái lu này lấy nước cái ở đâu ra?"

Ông Tám nhìn con gái.

– Năm chín mươi ba, ba với má con mới mở lò. Không có ai cho nước cái hết. Ba vo gạo, lấy nước vo lần thứ hai, để trong cái lu này ba ngày, trời nắng, nó tự chua. Rồi lấy nó ngâm gạo. Ba quên mất. Bảy năm, ngày nào cũng múc một gáo ra, một gáo vô, ba quên mất là cái lu này hồi đầu cũng chỉ có nước vo gạo.

Không ai nói gì. Thơm đứng im bên chảo, cái vợt tre trong tay đã nguội từ lúc nào.

– Chiều đó ba vo gạo, ngâm bằng nước lã, cho thêm nước vo lần hai đổ vô cái lu rỗng. – Ông Tám nói tiếp. – Đêm đầu, bún ra hơi láng, hơi ít chua. Ba sợ khách biết. Ba đi giao từng mối, đứng coi người ta ăn. Không ai nói gì. Chị Năm ăn, không nói gì. Đêm thứ hai đỡ hơn. Đêm thứ ba, cái lu chua lại, bún ra y như cũ. Không có khách nào biết. Ba mươi mấy mối, không có ai biết.

– Hai mươi sáu năm. – Thơm nói. Cô nghe giọng mình xa lắc, như cái đêm trong phòng cấp cứu. – Hai mươi sáu năm ba nói với người ta là nước cái từ năm chín mươi ba.

– Ừ.

– Sao ba nói vậy?

Ông Tám không trả lời liền. Ông quay đầu lại, nhìn cái lỗ hình con cá trên hông lu, nhìn lớp vảy cặn trắng khô dưới đáy.

– Má con dặn. – Ông nói. – Sáng hôm đó, lúc ba đổ gáo nước vo đầu tiên vô cái lu rỗng, má con nói: "Anh đừng nói với ai. Để cái lu đó cho người ta tin." Ba hỏi tin cái gì. Má con nói tin là lò mình có cái để giữ. Người làm bún mà không có cái gì để giữ thì người ta làm bún như làm thuê.

Ông xoay người, đặt bàn tay trái lên vành lu.

– Một gáo ra, một gáo vô. Mỗi chiều, người giữ lu phải đứng đó. Phải dỡ cục đá, nhấc tấm ván, cúi xuống. Cúi xuống là phải ngửi. Ngửi cái lu là ngửi luôn cái bồn gạo bên cạnh, ngửi luôn cái trời bữa đó nóng hay mát, ẩm hay khô. Ba mươi mấy năm ba cúi xuống cái lu mỗi chiều. Không phải vì cái nước trong lu. Vì cái mũi của ba. Cái lu là để cái mũi của người làm bún mỗi chiều phải tới đó.

Ông nhìn Thơm.

– Con giữ lu từ tháng Ba. Chiều nào con cũng cúi xuống. Con nói con thấy mùi khế non là gạo đủ chua. Con nói trời mưa thì ngâm hai đêm. Ai dạy con? Cái lu dạy con hả?

Thơm không trả lời được.

– Cái vị nằm ở chỗ khác. – Ông Tám nói. – Gạo bà Hai Lựu, để qua một mùa, khô, ít nhựa, chua lên đều. Gạo mới không làm được. Thằng Vinh nó mua gạo cùng một lô của công ty lớn, gạo mới, để bún đều. Đều thì đều, mà không chua đúng. Rồi tới cái giờ ngâm. Nóng một đêm, mưa hai đêm. Đồng hồ không biết mùi. Rồi tới cái tay vớt bột, chín vỏ sống ruột. Rồi tới cái nước.

Ông đứng dậy khỏi cái ghế nhựa đỏ.

– Ba chai nước cái thằng Hiển múc đem bán là ba chai nước vo gạo để chua. Chết là phải. Nước vo gạo để chua thì để đâu cũng chết, phải có người mỗi chiều cho nó ăn. – Ông lại bật cười, nhỏ hơn hồi nãy. – Thằng Vinh hai mươi sáu năm không làm ra cái vị, nó tưởng tại nó không có cái lu. Nó bỏ hai trăm triệu cọc mua cái lu. Con bỏ bốn trăm triệu chuộc lại cái lu. Rồi cái lu bể, con khóc. Cái lu của ba có cái gì đâu con.

Thơm đặt cái vợt tre xuống. Cô không biết mình nên cười hay nên khóc. Cô thấy cả hai thứ cùng lúc dâng lên trong cổ họng, chẹn nhau, không thứ nào ra được.

– Vậy bún dở tại sao? – Cô hỏi. – Ba nói đi. Bốn bữa nay bún dở tại sao?

Ông Tám không trả lời. Ông đi ra cửa xưởng, bước qua cái ngưỡng cửa cao gần một gang tay, đi ra sân, đi về phía cây mận già. Thơm đi theo. Cả xưởng đi theo.

Ông Tám dở cái nắp tôn của cái giếng ra. Ông thả cái gáo dừa có buộc sợi dây, múc lên một gáo nước giếng, đưa cho con gái.

– Ngửi.

Thơm cầm gáo nước. Nước giếng lạnh, trong. Dưới ánh đèn tuýp hắt ra từ cửa xưởng, cô thấy dưới đáy gáo có một lớp gì đó màu vàng nhạt lấm tấm. Cô đưa lên mũi. Mùi đất. Mùi tanh. Mùi cái đinh sắt ngâm nước mưa.

Cái mùi cô đã ngửi thấy lúc mười giờ rưỡi đêm Chủ Nhật, khi Sáu Đẹt mở van xả cái bồn đầu tiên. Cô đã ngửi thấy nó, rồi cô đổ cho cái lu.

– Phèn. – Cô nói.

– Ừ.

– Nước giếng phèn. Ngâm gạo bằng nước phèn thì gạo xám, chua gắt, bún tanh. – Cô nói, và cô nghe từng chữ trong giáo trình năm hai chạy ngang qua đầu cô. Những chữ cô đã đọc không biết bao nhiêu lần, về sắt, về mangan, về chuyện nước có tính chua làm lệch quá trình lên men. – Con nhúng giấy quỳ rồi. Nước giếng chua. Con thấy rồi mà con không nhìn.

– Ừ.

– Ba biết từ hồi nào?

– Từ bữa đứng bên cái giếng với bà Mười Nhị. – Ông Tám nói. – Ba ngửi thấy.

Thơm quay phắt lại nhìn ba. Cái gáo dừa trên tay cô chao một cái, nước giếng đổ xuống chân.

– Ba biết từ tháng Bảy? Ba biết mà ba để con ngâm? Ba để con mất tám mối? Ba để thằng Toàn bốn ngày nay không dám ngó mặt ai?

Ông Tám đứng im. Ông nhìn con gái. Rồi ông nhìn qua Toàn, thằng nhỏ đang đứng sau lưng chị Lành, mắt đỏ hoe.

– Ba nói ba đứng ngoài. – Ông nói. – Con nói con là chủ.

– Ba!

– Ba sai. – Ông Tám nói, giọng nhỏ lại. – Ba muốn con tự thấy. Ba nghĩ con học công nghệ thực phẩm, con có giấy quỳ, con ngửi được. Ba chờ. Ba chờ lâu quá. Ba chờ thằng Hiển tự thôi, nó không thôi. Ba chờ con tự thấy, con không thấy, vì con tưởng là tại cái lu. – Ông nhìn xuống cái giếng. – Cái đó là lỗi của ba. Ba để cái lu đó cho người ta tin hai mươi sáu năm, rồi tới lúc con tin nó thiệt, ba còn đứng đó cười.

Ông quay qua Toàn.

– Toàn.

Thằng nhỏ giật mình.

– Mày vấp cái ngưỡng cửa thì mày vấp. – Ông Tám nói. – Cái lu đó lẽ ra phải bể từ năm hai ngàn lẻ sáu. Năm đó nó nứt rồi, ba trám lại. Mày không có lỗi gì hết.

Toàn đứng im một giây, rồi bật khóc, khóc như đứa con nít, khóc to như hồi bảy tuổi bị té xe đạp ngoài đầu hẻm. Chị Lành ôm nó, vỗ lưng nó, chửi nó "thằng quỷ, khóc gì mà khóc", mà chính chị cũng khóc.

Trung đứng ở ngưỡng cửa xưởng, không bước ra sân. Thơm thấy anh nhìn cô. Anh không nói gì. Anh chỉ khẽ gật đầu một cái, cái gật đầu ông Tám hay gật khi một mẻ bột ra đúng.

Thơm quay lại cái giếng. Cô cúi xuống nhìn mặt nước tối dưới đáy.

– Gây cái mới mất mấy ngày ba?

– Trời này, ba ngày. – Ông Tám nói. – Nước vo lần hai, gạo cũ, để trong cái gì sạch, đậy vải mùng, để chỗ mát. Ba ngày nó chua. Mà nước phải sạch trước đã.

– Ba ngày. – Thơm nói.

Cô nhẩm. Hôm nay là đêm thứ Năm. Ba ngày là sáng Chủ Nhật. Ba ngày nữa, bún vẫn phải ra mỗi đêm, vẫn phải giao cho ba chục mối còn lại và mấy trăm người cầm phiếu, với gạo ngâm bằng thứ nước cô chưa biết lấy ở đâu.

Bà Mười Nhị không cho lấp cái giếng. Cô đã hứa giữ nó.

Cô đứng dậy, đặt cái gáo dừa lên thành giếng. Trời còn tối mịt, ếch nhái vẫn kêu ngoài ao sen. Ở trong xưởng, ba cái chảo vẫn sôi, mẻ thứ chín còn nằm trong phễu máy ép, chưa ép xong.

– Anh Sáu. – Cô nói. – Ép nốt mẻ này đi. Bún bữa nay vẫn phải giao.

– Dạ, cô Hai.

– Chị Lành, sáng nay lên hẻm bảy mươi hai, khách hỏi thì nói thật: nước bên xưởng mới có vấn đề, xưởng đang sửa, ba ngày. Ai muốn trả phiếu thì trả, ai muốn chờ thì chờ.

– Ừ.

– Toàn. – Cô quay qua thằng em. – Lau mặt đi. Đi kêu ông Giáp.

— Hết chương 29 —