Gặt sớm

Chương 27: Gặt sớm

Lưỡi liềm đầu tiên đưa vào bậc Chín lúc sáu giờ sáng ngày mùng bốn tháng Hai.

Bà Nhàn là người cắt. Ở làng, hai mươi ba năm nay, khóm lúa đầu tiên của mỗi vụ bao giờ cũng do trưởng làng cắt, ở bậc cao nhất, gần Cửa Đình nhất. Bà cúi xuống, tay trái nắm lấy một khóm Hoả Mễ bảy, tay phải đưa liềm, một tiếng soạt khô. Bà giơ nắm lúa lên. Bông lúa vàng, hạt căng, cong xuống như cái móc câu. Nhưng Đòng đứng gần, cô thấy trong bông có những hạt lép, vỏ trấu xẹp lép như cái túi rỗng. Một phần năm. Có khi một phần tư. Hai mươi sáu ngày sống bằng nửa ánh sáng.

– Gặt, – bà Nhàn nói.

Hội đồng đã quyết từ tối hôm trước, sau khi Mõ đọc thư của Ban. Ban cấm động vào cái ao. Làng không động vào cái ao. Nhưng Ban không cấm gặt lúa. Mõ tính nhịp sẽ liền vào ngày hai mươi tháng Chạp, tức là ngày mai. Không ai biết khi nó liền thì bậc Hai, bậc Ba sẽ ra sao. Lúa còn chưa chín tới, còn thiếu dăm ngày nữa mới đủ ngày. Nhưng thóc non vẫn hơn không có thóc.

Cả làng xuống ruộng.

Người ta gặt từ bậc Chín xuống, đúng như mọi vụ. Người già ngồi trên bờ bó lúa. Trẻ con chạy theo nhặt bông rơi. Đàn ông vác những bó lúa lên bờ, xếp vào xe đẩy, đưa lên sân phơi cạnh bếp chung, nơi cái máy tuốt đạp chân của làng đã được kéo ra từ kho. Ở trọng lực này, thóc tuốt ra bay lên cao hơn ở Trái Đất, rơi xuống chậm hơn, lơ lửng một nhịp trong ánh đèn vàng như một đám bụi vàng. Lũ trẻ con đưa tay ra bắt.

Đèn trời giả vẫn để nửa mức, nhưng hôm nay ống dẫn sáng đã có cái để dẫn. Đồng Gương lên được bốn mươi hai phần trăm. Từng dải nắng thật, trắng hơn, ấm hơn đèn, rọi xuống mặt ruộng qua những miệng ống trên trần hang. Người ta gặt dưới những dải nắng ấy như gặt dưới mấy cái cột sáng.

Cô Ba Huệ hát. Không phải vọng cổ như hôm đào mương. Cô hát câu hò gặt lúa của quê cô, cái câu mà mẹ Đòng ngày xưa cũng hay hát, những tiếng ơi kéo dài, uốn lên rồi buông xuống như cái lưng người cúi gặt. Rồi bà cụ Tư hát tiếp, câu ca dao xứ biển, ai ơi bưng bát cơm đầy. Rồi một ông cụ người Bình Châu bắt giọng, rồi cả mấy chị em cùng đáp. Những câu ấy không ai dạy ai. Người ta chỉ nhớ, rồi hát.

Đòng gặt cạnh anh Khiêm ở bậc Bảy. Anh gặt vụng hơn đào mương, cứ cắt cao quá, để lại gốc rạ dài một gang. Cô chỉ cho anh cách cầm liềm, cắt sát, kéo về phía mình.

– Anh không biết gặt, – cô nói.

– Ở Hương Thành anh có biết ruộng mô. Nhà anh ở phố. – Anh cắt thêm một khóm, lần này thấp hơn. – Mạ anh mua gạo ở chợ.

– Thế anh viết hai trăm trang về một cái làng trồng lúa mà không biết gặt.

– Rứa nên anh mới phải đếm. – Anh dừng tay, nhìn nắm lúa. – Người không biết làm thì phải đếm cho thật đúng, không thì người ta không tin.

Cô không trả lời. Nhưng cô không đi gặt chỗ khác.

Trưa, chú Nghiệp xuống ruộng. Chú không gặt. Chú đi dọc bờ bậc Ba, bậc Hai, nhìn cái mương chặn, nhìn cái bơm. Cái bơm đã chạy hết công suất từ ba hôm nay. Bồn kín đã phải thay hai lần. Đòng thấy chú cúi xuống cạnh bờ mương, nhìn những vệt muối mới chạy ra từ chân bờ, lần này không mảnh như sợi chỉ nữa, mà to bằng ngón tay, trắng xoá.

Chiều, Đòng lên Vòm Đình đưa nước cho mấy cụ già. Ông nội đang ngồi dưới gốc đào, trên cái ghế tựa, tấm chăn len đắp ngang đùi. Ông không gặt được, nhưng ông bảo không ngồi nhà được.

– Lại đây, – ông gọi.

Cô lại. Ông chỉ cái gậy lên cành đào thấp nhất.

Một cái nụ màu đồng đã hé. Chỉ một khe nhỏ, nhỏ như sợi chỉ, ở đầu nụ. Nhưng trong cái khe ấy, Đòng thấy một màu hồng. Hồng nhạt, mỏng, như màu da trong lòng bàn tay trẻ con mới đẻ.

– Nắng thật, – ông nói. – Đèn ông chiếu cả tháng nó không chịu. Nắng thật lọt vào ba hôm, nó hé.

Cô đứng nhìn cái nụ rất lâu.

– Ông, – cô nói. – Đêm hôm Rằm…

– Ông biết con định hỏi gì. – Ông không quay lại. – Mai đi. Mai gặt nốt bậc Hai đã.

Đó là lần thứ hai ông nói với cô chữ "mai" như thế. Lần trước là ở trạm y tế, khi cô hỏi về cái ao.

Sáng ngày mùng năm, tức hai mươi tháng Chạp, họ gặt bậc Hai.

Phải đeo mặt nạ thở. Khí các-bon ở bậc Hai đã lên một phẩy tám phần trăm từ đêm, cái mùi chua nhẹ như nước soda để lâu bò lên từ mặt ruộng. Bà Nhàn chỉ cho ba mươi người xuống, toàn người khoẻ, chia thành cặp, không ai đi một mình. Chị Mận bên tổ khí đi dọc bờ, cầm máy đo, cứ mười phút đọc số một lần. Đòng gặt ở góc tây nam, sát mương chặn. Tấn gặt cạnh cô.

Nhịp lúc ấy còn một phút. Thịch. Thịch. Thịch. Nghỉ chưa kịp lâu thì lại thịch. Cái nghỉ ngắn tới mức người ta thôi không đếm nó nữa.

Mười giờ bốn mươi phút, nó không nghỉ nữa.

Đòng đang cúi xuống cắt một khóm lúa thì cảm thấy nó qua đầu gối. Thịch. Thịch. Thịch. Rồi không có cái nghỉ. Thịch. Thịch. Thịch. Rồi lại. Rồi lại. Không còn ba nhịp. Không còn nghỉ. Chỉ còn một chuỗi nện dài, đều, liên miên, như có một cái cối đá khổng lồ ở dưới đất mà người giã không bao giờ dừng tay để vun gạo.

– Mõ xin báo, – cái loa đầu bậc Hai nói. – Nhịp liền.

Cái bơm ở đầu mương chặn rú lên một tiếng.

Đòng quay lại. Mặt nước trong mương chặn đang dâng. Không phải dâng từ từ. Nó sủi lên, trắng xoá, như nồi cháo trào. Nước muối vàng đục tràn qua mép mương, chảy ra mặt ruộng. Cùng lúc ấy, khắp bậc Hai, ở đúng những chỗ có vệt muối, những cái rễ cái rễ con trên tấm bản đồ của cô, mặt bùn nứt ra. Nước muối sủi lên qua những đường nứt ấy thành từng dòng, sủi bọt, bốc hơi lạnh, chảy về chỗ trũng.

– Lên! – Đòng hét. – Lên bậc Ba! Tất cả!

– Ba phẩy năm! – Chị Mận đọc máy, giọng hốt hoảng qua mặt nạ. – Bốn! Bốn phẩy hai!

Người ta chạy. Lần này người ta chạy thật. Bùn dính chân, lúa vướng chân, trọng lực yếu làm người ta nhảy cao rồi rơi chậm, như trong một giấc mơ mà mình cố chạy mà không chạy được. Tấn túm lấy tay Đòng kéo đi. Cô giằng ra.

Chị Mận không chạy. Chị đã ngã.

Chị ngã ở góc đông nam, sát bờ, chỗ trũng nhất của bậc Hai, chỗ khí đọng dày nhất. Cái máy đo vẫn nắm trong tay. Bên cạnh chị là một thằng con trai mười lăm tuổi, thằng Gióng con anh Bảy, đang cố lôi chị dậy, rồi chính nó cũng khuỵu xuống.

Mặt nạ thở không lọc được khí các-bon. Khí thở lấy từ cái bình nhỏ đeo bên hông, mỗi bình chừng hai mươi phút, phải thay liên tục. Bình của chị Mận đã cạn lúc nào chị không hay.

Đòng chạy ngược lại. Tấn chạy theo cô, chửi thề bằng tất cả những chữ nó học được của cô Ba Huệ. Hai người lội qua dòng nước muối đang chảy ngang mặt ruộng, lạnh buốt qua ủng. Cô túm lấy chị Mận, Tấn túm lấy thằng Gióng. Họ kéo. Một người to lớn hơn họ lao qua, đỡ lấy chị Mận từ tay cô, xốc chị lên vai như xốc một bao thóc. Chú Nghiệp. Chú không đeo mặt nạ. Mặt nạ của chú đã chụp lên mặt thằng Gióng từ lúc nào.

Họ lên được bậc Ba. Đặt hai người nằm xuống bờ. Mõ đã bật tất cả quạt hút ở mạn nam lên mức cao nhất, tiếng quạt gầm rú trên trần hang. Bác Lụa chạy tới với hai bình dưỡng khí.

Chị Mận tỉnh lại sau hai phút, ho sặc sụa, nôn ra bờ ruộng. Thằng Gióng tỉnh lại sau năm phút. Năm phút mà Đòng ngồi quỳ cạnh nó, đếm từng hơi thở của nó trong cái mặt nạ dưỡng khí của bác Lụa, trong khi dưới đầu gối cô, đất nện liền liền không nghỉ.

Chú Nghiệp ngồi bệt trên bờ ruộng, ho, thở dốc. Chú đã hít phải khí. Mặt chú tím tái, nhưng mắt chú vẫn mở, nhìn xuống bậc Hai.

Bậc Hai đã ngập. Nước muối vàng đục phủ kín mặt ruộng, ngập tới mắt cá, sủi bọt không ngừng. Những khóm lúa chưa gặt nằm rạp xuống trong nước. Hơi lạnh bốc lên thành một lớp sương mỏng, là là trên mặt ruộng. Những bó lúa đã gặt nằm ngổn ngang trên bờ, phân nửa.

Đó là gạo của ba chục người ăn một năm, cô Ba Huệ đã nói thế. Bây giờ còn được một nửa.

Chiều hôm ấy, Đòng ngồi trên bậc thang thép trước nhà Mõ, không thay áo, ủng còn dính muối. Tấn ngồi cạnh cô. Hai đứa không nói gì một lúc lâu. Dưới chân, đất vẫn nện liền không nghỉ, đều như máy.

– Hồi đêm mùng chín, – Tấn nói, mắt nhìn xuống bậc Hai đang ngập, giọng uể oải như người nói cho có, – tao ngồi trên tháp coi cái bảng lịch chạy của lồng. Tao để ý thấy mấy đêm trước đó, đêm nào lồng cũng chạy. Tao tưởng thợ ca đêm. Mà mỏ mình đâu có ca đêm.

Đòng quay sang nhìn nó.

– Mày nói lại.

– Thì cái bảng ghi hết. Lồng chạy lúc mấy giờ, xuống tầng mấy, có quẹt thẻ hay không. Tao coi chơi thôi.

Đòng đứng dậy. Cô đi vào nhà Mõ. Cô mở tấm ảnh chụp tờ giấy cá của thằng Mít, một trăm bốn mươi bảy con cá cam và mười hai cái ủng đen, đặt nó ở nửa trái màn hình.

– Mõ. Lịch chạy của lồng thang Giếng Băng, ban đêm, từ ngày năm tới ngày mười tháng Một.

Nó hiện ra ở nửa phải. Những dòng chữ đều đặn. Ngày năm, hai mươi hai giờ hai mươi bảy, gọi khẩn ở cổng phụ, không thẻ, xuống hai trăm tám mươi. Một giờ ba mươi, gọi từ hai trăm tám mươi, lên. Ngày sáu, cũng thế. Ngày bảy, hai mươi mốt giờ lẻ năm, xuống, mãi ba giờ mười sáng mới lên. Đó là ông, cái đêm ông ngồi đợi trong ngách băng tới ba giờ mà không ai tới. Ngày tám, hai mươi hai giờ hai mươi tư, xuống. Một giờ ba mươi tư, lên. Ngày chín, hai mươi giờ bốn mươi, xuống, lại là ông. Rồi một dòng cô không ngờ tới: ngày mười, ba giờ lẻ năm sáng, ba tiếng sau khi bão tới, gọi khẩn, không thẻ, xuống hai trăm tám mươi. Ba giờ mười bốn, lên. Chín phút. Đủ để xuống tới cửa hầm Bốn, đặt tay lên mấy con bu lông, rồi quay lên.

Sáng ra ủng bố vẫn ướt, thằng Mít đã nói thế.

Cô đặt ngón tay lên màn hình, dò từng cái ủng đen bên trái, từng dòng chữ bên phải. Ủng đi lúc mười giờ. Lồng xuống lúc mười giờ hai mươi tư. Ủng về lúc hai giờ. Lồng lên lúc một giờ ba mươi tư. Đêm năm. Đêm sáu. Đêm tám. Không lệch một đêm nào.

Chỉ có đêm bảy. Đêm bảy, trên tờ giấy cá vẫn có một cái ủng đi lúc mười giờ và một cái ủng về chưa tới mười một giờ. Mà lồng thì đã nằm dưới hai trăm tám mươi từ chín giờ, với ông ở dưới đó. Người đi đêm ấy đã ra tới cổng phụ, thấy lồng không ở trên, và quay về. Người ấy biết có ai đang đợi mình dưới hầm Bốn.

Cô ngồi im. Tay cô lạnh.

Đây vẫn chưa phải bằng chứng. Lồng thang không ghi tên người. Một trăm bốn mươi bảy con cá là trí nhớ của một đứa trẻ. Người ta có thể bảo cô đã đọc tờ giấy theo cái mình muốn đọc. Cái cô cần là đêm hai mươi mốt tháng Mười một, cái đêm mà thằng Mít chưa vẽ con cá nào.

Và cô biết nó nằm ở đâu.

Nó nằm trong một câu hỏi mà mười một người đứng trong nhà Mõ hôm mười chín tháng Một đã quên hỏi, vì ông đứng dậy khỏi xe lăn và cả căn phòng quay về phía ông. Cái két bàn giao mở được bằng khoá trưởng làng hoặc khoá kỹ sư trưởng. Người ta đã hỏi ai mở được nó. Không ai hỏi lần cuối nó mở là lúc nào.

– Mõ, – cô nói. – Cái két bàn giao. Đêm hai mươi mốt tháng Mười một, nó có mở không?

Mõ im một giây.

– Theo quy chế, nhật ký ra vào và nhật ký két chỉ được nêu khi hội đồng làng biểu quyết yêu cầu, – Mõ nói. – Mõ xin lỗi cô Đòng.

– Không sao, – Đòng nói. Cô đứng dậy. – Thế thì cháu xin hội đồng.

— Hết chương 27 —