Muối ở gốc lúa

Chương 2: Muối ở gốc lúa

– Một trăm tám mươi lần, – Đòng nói, và đặt cái ống nghiệm lên mặt bàn gỗ ép giữa đình. – Lượng perchlorate trong nước mương bậc Một sáng nay gấp một trăm tám mươi lần ngưỡng cho phép tưới ruộng. Các bậc khác vẫn bằng không.

Cái ống nghiệm nhỏ bằng ngón tay, nước trong veo, chẳng ai nhìn vào đấy mà thấy được cái gì. Nhưng cả bàn im đi một lúc.

Đình làng Hương Hoả nằm trong Vòm Đình, cái vòm kính duy nhất của làng dựng trên mặt đất, ngay trên đầu Cửa Đình. Mái đình lợp ngói nhựa đỏ ép theo khuôn ngói mũi hài, bốn cột sơn son. Trên xà treo đôi câu đối chữ quốc ngữ mà ông nội Đòng viết năm năm hai, lúc làng mới có mười ba căn nhà. Ngoài hiên là cây đào. Cây đào duy nhất trên sao Hoả, ông ươm từ một hạt đào phai, giờ cao ngang mái, cành khẳng khiu, những cái nụ màu đồng mới nhú. Bên cạnh cây đào là cái đồng hồ đôi, hai mặt tròn chung một khung gỗ: mặt trái là giờ làng, mặt phải là giờ Kinh Lạc, giờ của thủ đô quê nhà. Sáng nay, hai cái kim giờ chỉ cách nhau gần bốn tiếng, và mỗi ngày chúng lại lệch thêm ba mươi chín phút, vì một ngày trên sao Hoả dài hơn một ngày ở quê chừng ấy.

Qua lớp kính vòm là bình nguyên. Một màu gỉ sắt trải tới chân trời, phẳng lì, lổn nhổn đá, trên đầu là bầu trời màu cà phê sữa nhạt. Không có gì động đậy ngoài một cái lốc bụi xa xa, xoay tít như con quay.

– Cảm biến, – chú Nghiệp nói. – Cảm biến hoá học ở cống xả bậc Một là đời cũ, ba năm chưa hiệu chuẩn. Nó lệch.

– Cháu không đo bằng cảm biến cống xả, – Đòng nói. – Cháu múc nước bằng tay, mang lên phòng thí nghiệm, chạy máy phân tích sắc ký hai lần. Hai lần ra cùng một số.

– Thì lõi lọc. – Chú Nghiệp vẫn không đổi giọng. – Lõi lọc số ba của trạm nấu băng đến hạn thay từ tháng trước. Muối lọt qua là chuyện thường.

Chú Nghiệp ngồi đầu bàn bên trái, vai rộng, đầu húi cua, cái áo bảo hộ màu cam bạc phếch bỏ ngoài quần. Chú là kỹ sư trưởng của làng: lò Ông Táo, Đồng Gương, trạm nấu băng, Giếng Băng, tất cả những gì có điện chạy qua đều về tay chú. Hai bàn tay chú đặt trên mặt bàn, quấn băng trắng từ đốt ngón đến cổ tay.

– Tay chú làm sao thế? – bà Nhàn hỏi.

– Bỏng lạnh, – chú đáp gọn. – Hôm kia sửa van ống dẫn sáng ngoài Đồng Gương, găng áo ngoài bị thủng một lỗ. Bác Lụa bảo hai tuần là lành.

Đòng không cãi chuyện cái tay. Cô cãi chuyện lõi lọc.

– Nếu lõi lọc hỏng, – cô nói, chậm, để từng chữ ra hẳn, – thì nước mặn từ trạm nấu băng chảy vào mương ở bậc Chín, rồi mới chảy xuống. Bậc Chín phải mặn trước. Rồi bậc Tám, bậc Bảy. Sáng nay cháu lấy nước cả chín bậc. Từ bậc Chín đến bậc Hai, không có một hạt perchlorate. Chỉ bậc Một. Nước trên chảy xuống thì sạch. Muối không chảy từ trên xuống. Muối đi từ dưới lên.

Bà Nhàn gõ gõ cây bút vào mép bàn.

Bà là trưởng làng từ ba năm nay, từ hồi ông nội Đòng bị đột quỵ phải nghỉ. Bà người Hải Đông, vùng đất mặn ven biển, giọng sang sảng, nói câu nào chắc câu nấy. Bà nhìn sang chú Nghiệp, rồi nhìn sang bố Đòng ngồi cuối bàn.

– Anh Sơn. Anh làm dưới mỏ, anh nói xem.

Bố Đòng là thợ mỏ băng. Cả đời bố nói ít, khi phải nói thì nói như người đào băng, từng nhát một.

– Băng sạch. Hôm qua em lấy lõi ở tầng ba trăm, vẫn sạch.

– Vậy thì nước mặn từ đâu ra?

Không ai trả lời. Ngoài hiên, cô Ba Huệ đang ngồi nhặt rau muống với hai đứa phụ bếp, nghe thấy câu hỏi thì nói vọng vào, cái giọng Tây Giang của cô bao giờ cũng như đang mắng yêu ai:

– Trời đất ơi, thì hỏi con nhỏ Đòng chớ hỏi ai. Nó coi mương từ hồi nó còn mặc tã mà.

Mấy người bật cười. Đòng không cười. Cô quay sang người duy nhất trong bàn chưa nói câu nào.

Anh Khiêm ngồi hơi lùi lại, như thể anh không hẳn là người trong bàn. Anh tới làng từ tháng Bảy, theo chuyến tàu gần nhất, thay ông Phong làm đại diện của Ban Điều phối Khu định cư Ngoài Trái Đất. Đó là cơ quan của Liên bang Hà Lạc lo cho mọi làng người ở ngoài hành tinh quê. Người làng gọi tắt là "ông thanh tra", dù anh mới hai mươi chín tuổi. Anh gầy, đeo cặp kính gọng mảnh, áo lúc nào cũng cài đến cúc trên cùng. Sáu tháng nay anh đi khắp làng với cái bảng tay, đếm từng con vịt, cân từng thúng thóc, hỏi từng người ăn bao nhiêu, ngủ bao nhiêu, nhớ quê bao nhiêu. Người ta bảo anh đang viết bản báo cáo quyết định số phận cái làng này. Người ta không ưa anh lắm.

– Cho tôi hỏi mấy con số, – anh nói. Giọng Hương Thành, nhẹ, mỗi câu như đặt xuống một cái chén. – Một: nếu nước mặn lan lên bậc Hai thì mình mất bao nhiêu phần trăm sản lượng vụ ni?

– Bậc Một chiếm chừng mười một phần trăm, – Đòng đáp. – Lên tới bậc Hai thì hai mươi ba.

– Hai: kho dự trữ của làng hiện đủ ăn bao lâu nếu mất trắng vụ ni?

Bà Nhàn đáp thay:

– Mười bốn tháng, ăn dè.

– Ba. – Anh Khiêm đẩy gọng kính. – Chuyến tàu tới gần nhất cập bến sớm nhất là tháng Chín năm sau. Tức là mười chín tháng nữa.

Anh không nói thêm. Anh không cần nói. Ai ngồi quanh cái bàn ấy cũng làm được phép trừ.

Đòng nhìn anh lâu hơn một chút. Cô ghét cái cách anh đặt con số lên bàn như người ta đặt con dao. Nhưng cô cũng biết anh nói đúng. Từ Trái Đất tới đây, tàu bay bảy tháng, và chỉ được cất cánh khi hai hành tinh xếp đúng chỗ, hai mươi sáu tháng một lần. Không có đường tắt. Không ai đến kịp. Cái làng này sống được hai mươi ba năm là nhờ chín bậc ruộng và một nguyên tắc mà trẻ con trong làng thuộc trước cả bảng cửu chương: không có ai đến cứu mình đâu.

– Bốn, – anh Khiêm nói tiếp. – Tiếng động đêm qua với chuyện nước mặn, có liên quan không?

– Mõ, – bà Nhàn gọi.

Cái loa treo trên xà đình sáng lên.

– Mõ xin báo: đêm qua Mõ ghi được mười chín chuỗi chấn động, mỗi chuỗi ba nhịp, khoảng cách trung bình mười một phút. Từ sáng tới giờ vẫn tiếp tục, đều như thế. Ban ngày trong hang ồn hơn nên ít người để ý. Mõ chưa có cơ sở để nói hai việc có liên quan. Nhưng Mõ ghi nhận cả hai cùng xảy ra ở mạn nam của làng.

– Vì răng Mõ không định vị được? – anh Khiêm hỏi.

– Ba máy đo địa chấn của làng đặt ở Cửa Đình, ở lò Ông Táo và ở Đồng Gương. Ba điểm này gần như nằm trên một đường thẳng, cùng ở phía bắc. Với cách đặt ấy, Mõ chỉ biết nguồn nằm đâu đó ở phía nam, sâu dưới đất, không biết bao xa, không biết bao sâu.

– Còn dưới mỏ? – Anh nhìn lên cái loa. – Giếng Băng có cảm biến riêng. Mõ có số liệu dưới mỏ không?

Cái loa im chừng một giây. Một giây, với Mõ, là lâu.

– Mõ không có số liệu nào để báo về Giếng Băng.

– Mỏ không ghi gì đâu, – chú Nghiệp nói, gần như cùng lúc. – Tôi xuống mỏ ngày nào cũng xem. Mỏ bình thường.

Đòng nghe câu của Mõ, và có một cái gì đó trong cách nó xếp chữ khiến cô khựng lại, như khi đang đi trên bờ ruộng quen mà bàn chân giẫm phải một chỗ lún. Nhưng chú Nghiệp đã nói tiếp, và cái chỗ lún ấy trôi đi.

– Tôi đề nghị thế này. Thay lõi lọc số ba ngay hôm nay. Tháo nước bậc Một, rửa lại. Theo dõi một tuần. Đừng làm rối cả làng lên trước Tết.

– Cháu đề nghị khác, – Đòng nói. – Kho còn năm máy đo địa chấn dự phòng, chuyến tàu trước mới chở lên, chưa bóc. Cho cháu mang ra mặt đất, cắm thành một vòng quanh phía nam. Có tám điểm thì Mõ tính được nó nằm ở đâu.

– Ra mặt đất mùa này? Bụi lắm.

– Chưa có bão. Mõ, dự báo bụi ba ngày tới?

– Mõ xin báo: theo vệ tinh, một cơn bão bụi đang lớn dần ở nam bán cầu, chưa rõ hướng. Khu vực làng trong ba ngày tới trời quang, gió nhẹ.

Bà Nhàn gõ cây bút lần cuối.

– Làm cả hai. Anh Nghiệp thay lõi lọc, xả bậc Một. Con Đòng mai đi cắm máy đo, lấy thằng Tấn lái xe. Đi về trong ngày, không được ngủ đêm ngoài ấy. – Bà quay sang anh Khiêm. – Anh thanh tra còn hỏi gì nữa không?

– Tôi xin đi theo cô Đòng ngày mai.

Đòng quay phắt sang.

– Để làm gì?

– Để đếm, – anh đáp, rất thật thà. – Tôi phải viết vô báo cáo cái gì đang xảy ra với cái làng ni. Tôi không viết được cái tôi không thấy.

Cô định nói rằng mặt đất không phải chỗ cho người mới tới sáu tháng, rằng áo ngoài mà mặc sai một cái khoá là chết, rằng cô không có thì giờ trông anh. Nhưng bà Nhàn đã gật đầu, và ở làng này bà Nhàn gật đầu là xong.

Họp tan. Người ta đứng dậy, kéo ghế, xì xào. Cô Ba Huệ bê rổ rau vào, dúi cho anh Khiêm một cái bánh xèo cuộn lá cải còn nóng, "ăn đi cậu thanh tra, gầy nhom vậy ai mà tin cậu". Anh cầm cái bánh lúng túng như cầm một cái đồ đo chưa biết dùng. Bố Đòng đi xuống cầu thang dẫn về Cửa Đình, không nói gì với ai.

Ông nội Đòng không đi họp. Lúc Đòng ra đến hiên, cô thấy ông đứng dưới gốc đào, tay phải vịn cành, nhìn qua lớp kính về phía nam. Phía ấy chẳng có gì, chỉ có bình nguyên và một vệt đồi thấp mờ mờ, nơi làng chôn người.

– Ông.

– Họp xong rồi à?

– Bà Nhàn cho cháu đi cắm máy đo.

– Ừ. – Ông vẫn không quay lại. – Đi thì nhìn cho kỹ.

Đòng đứng cạnh ông một lúc. Cô định kể cho ông nghe câu trả lời của Mõ, cái câu xếp chữ lạ lùng ấy. Rồi cô thôi. Cô chưa biết mình định hỏi cái gì.

Chiều hôm đó, chú Nghiệp cho tháo cạn nước bậc Một. Mặt bùn lộ ra, xám, nứt chân chim. Cái vệt trắng mà đêm qua Đòng chỉ thấy dưới đèn trán thì giờ hiện rõ dưới trời giả, chạy chéo qua thửa ruộng, cong như một con rắn, đuôi nó cắm vào chân vách nam. Người làng kéo nhau xuống xem. Có bà cụ thắp ba nén hương cắm đầu bờ. Có đứa trẻ hỏi mẹ có phải ma không. Thằng Mít, con chú Nghiệp, ngồi xổm trên bờ, lấy que vẽ con rắn ấy lên mặt đất khô, rồi vẽ thêm vảy.

Đêm ấy, khi hang đã tắt tiếng người, tiếng giã gạo lại rõ mồn một. Lần này cả làng đều nghe thấy.

Đòng không ngủ. Cô nằm nghe, đếm, và lúc gần ba giờ sáng thì cái loa trên trần nhà cô sáng lên trước cả khi cô kịp gọi.

– Mõ xin báo: nồng độ khí các-bon đi-ô-xít ở bậc Một đã lên sáu phần mười phần trăm, vượt ngưỡng chú ý. Khí này nặng hơn không khí, đang đọng ở chỗ trũng. Mõ đã bật quạt hút. Và Mõ xin báo thêm một việc. Năm phút trước, người trực chuồng vịt tìm thấy một con vịt mái nằm ở góc đông nam bậc Một. Nó đã chết. Trên người nó không có vết thương nào.

— Hết chương 2 —