Hai chiếc khoá

Chương 16: Hai chiếc khoá

Sáng hôm sau, ngồi ở bàn ăn nhà bà Nhàn, Đòng kể hết câu trả lời của Mõ. Bà Nhàn nghe xong, không nói gì. Bà đứng dậy khỏi bàn, đi ra cửa sổ, nhìn xuống bậc Năm dưới ánh trời giả mờ vàng. Lưng bà thẳng như cái cột đình.

– Hai mươi mốt tháng Mười một, – bà nói, không quay lại. – Hai mươi mốt tháng Mười một, bà nhận được bản tin địa chất hằng tuần của Mõ. Bà đọc. Không có gì về Giếng Băng. Tuần sau cũng không có gì. Tuần sau nữa có mấy dòng về chấn động nhỏ, ghi là tiếng ồn địa chất thông thường. Bà đọc rồi bà bỏ qua.

– Bà không biết thì bà bỏ qua.

– Bà là trưởng làng. Trưởng làng không được phép không biết. – Bà quay lại. – Mai họp. Họp đủ. Ông Thiệp phải có mặt, dù ông phải ngồi xe đẩy. Bà sẽ đề nghị hội đồng biểu quyết cho Mõ nêu khoá.

– Sao không họp ngay hôm nay hả bà?

– Vì bà cần một đêm để nghĩ, nếu khoá ấy là của người mà bà không muốn nó là. – Bà nhìn cô. – Cháu cũng cần một đêm. Đi về đi.

Đòng không ngủ được đêm ấy. Cô ngồi cạnh giường bố ở trạm y tế, nghe bố thở đều. Chân bố đã đỡ sưng, những ngón chân từ tím chuyển sang đỏ, vài chỗ phồng nước, bác Lụa bảo thế là tốt. Bên kia tấm rèm, ông nội trở mình nhiều lần. Có một lần cô nghe ông lẩm bẩm một mình, những tiếng đứt quãng, không thành câu. Cô không vén rèm.

Hôm sau, ngày mười chín tháng Một, hội đồng họp ở đình.

Mười một người có quyền biểu quyết: trưởng làng, kỹ sư trưởng, đại diện Ban, sáu tổ trưởng, hai đại biểu do làng bầu. Cô Ba Huệ là một trong hai đại biểu. Ông nội Đòng không còn quyền biểu quyết từ khi nghỉ, nhưng bà Nhàn đã cho người đẩy ông lên bằng cái xe lăn cũ của trạm y tế. Ông ngồi ở góc đình như lần trước, cạnh bàn thờ, cái gậy kẹp giữa hai đầu gối, tấm chăn len đắp ngang đùi. Mặt ông hốc hác. Nhưng mắt ông mở.

Chú Nghiệp ngồi ở chỗ quen. Đòng nhìn chú khi chú bước vào, và cô thấy chú dừng lại một nhịp ở ngưỡng cửa khi nhìn thấy ông nội trong xe lăn.

Bà Nhàn không vòng vo. Bà kể ngắn gọn câu hỏi của Đòng, câu trả lời của Mõ. Có một lệnh im lặng. Ban hành tối hai mươi mốt tháng Mười một. Áp cho toàn bộ máy đo trong Giếng Băng. Bằng hai khoá.

Cả đình lặng đi. Rồi xôn xao.

– Mõ, – bà Nhàn gọi. – Xác nhận với hội đồng.

– Mõ xác nhận. Lệnh im lặng ban hành lúc hai mươi hai giờ năm mươi phút giờ làng ngày hai mươi mốt tháng Mười một năm ngoái. Hợp lệ. Bằng hai khoá. Đến nay lệnh vẫn còn hiệu lực.

– Bà đề nghị, – bà Nhàn nói, – hội đồng biểu quyết yêu cầu Mõ nêu hai khoá đã dùng. Ai đồng ý thì giơ tay.

Không phải ai cũng giơ tay ngay. Anh Lành, tổ trưởng tổ máy, ngập ngừng. Chị Mận tổ khí nhìn quanh. Quy chế riêng tư là thứ cả làng đã sống với nó hai mươi hai năm, và bây giờ người ta bảo phá nó ra.

– Quy chế ấy là để người ta sống với nhau, – ông nội nói từ góc đình. Giọng ông khàn, nhỏ, nhưng cả đình nghe thấy. – Không phải để người ta giấu nhau mà sống.

Một cánh tay giơ lên, rồi hai, rồi nhiều hơn. Chín trên mười một. Chú Nghiệp giơ tay. Đòng nhìn thấy chú giơ tay, chậm, nhưng giơ. Chỉ có anh Lành và một tổ trưởng nữa không giơ.

– Trước khi Mõ nêu, – anh Khiêm nói, – tôi xin hội đồng cho tôi nói một việc.

Bà Nhàn gật.

– Ba chiếc khoá có quyền ban hành lệnh im lặng: khoá trưởng làng, khoá kỹ sư trưởng, khoá đại diện Ban. Khoá đại diện Ban hiện tại là của tôi, mang số B-2. – Anh đặt tấm thẻ khoá của mình lên bàn, ngay giữa. – Tôi đề nghị Mõ đọc toàn bộ nhật ký dùng khoá B-2 từ khi tôi nhận nó, cho hội đồng nghe.

– Mõ xin đọc: khoá B-2 được kích hoạt ngày hai mươi tháng Bảy năm ngoái. Từ đó tới nay, khoá B-2 được dùng mười bốn lần. Mười hai lần để xem số liệu sổ sách của làng. Một lần để ký báo cáo sơ bộ ngày ba mươi tháng Mười. Một lần để mở cổng Giếng Băng ngoài giờ làm việc tối ngày chín tháng Một. Khoá B-2 chưa từng được dùng để ban hành lệnh im lặng.

Anh Khiêm cầm lại tấm thẻ. Mấy người quay sang nhìn anh. Cái tối ngày chín tháng Một nằm lơ lửng giữa đình, nhưng không ai hỏi, vì Mõ đã bắt đầu nói câu tiếp theo.

– Theo biểu quyết của hội đồng, Mõ xin nêu hai khoá đã dùng để ban hành lệnh im lặng ngày hai mươi mốt tháng Mười một. Khoá thứ nhất: T-1. Khoá trưởng làng đời thứ nhất, cấp năm hai nghìn không trăm năm mươi ba cho cụ Đặng Văn Thiệp. Khi cụ Thiệp thôi giữ chức năm bảy hai, khoá T-2 được cấp cho trưởng làng Lương Thị Nhàn. Khoá T-1 không được huỷ, theo đề nghị của hội đồng khi ấy, để cụ Thiệp giữ quyền cố vấn khẩn cấp.

Không ai thở.

– Khoá thứ hai: B-1. Khoá đại diện Ban đời trước, cấp cho ông Quách Đình Phong. Ngày hai mươi tháng Bảy năm ngoái, Mõ ghi nhận một lệnh huỷ khoá B-1, nhưng lệnh thiếu xác nhận của khoá thứ hai nên chưa được thực hiện. Khoá B-1 đến nay vẫn còn hiệu lực.

Cái đình vỡ ra.

Người ta nói cùng một lúc. Có người đứng bật dậy. Có người quay sang góc đình, nơi ông nội Đòng ngồi trong xe lăn, và những cái nhìn ấy làm Đòng đau như bị tát. Cô Ba Huệ đập bàn: "Trời đất ơi, im hết coi!" Bà Nhàn gõ bút mạnh tới mức cây bút gãy làm đôi.

– Im!

Cả đình im.

– Ai lo bàn giao khoá với ông Phong? – bà Nhàn hỏi. Bà không nhìn ai. Bà nhìn thẳng vào mặt bàn.

– Tôi, – chú Nghiệp nói.

Chú đứng dậy.

– Bàn giao khoá là việc của kỹ sư trưởng, theo quy chế. Hôm hai mươi tháng Bảy, tôi kích hoạt B-2 cho anh Khiêm, tôi gửi lệnh huỷ B-1 lên Mõ. Tôi tưởng thế là xong. Tôi không kiểm lại. – Chú nhìn quanh đình. – Đó là lỗi của tôi. Tôi nhận.

– Thẻ B-1 bây giờ ở đâu?

– Ông Phong giao lại cho tôi trước khi lên tàu. Tôi cất vào két bàn giao ở nhà Mõ. Cùng với những thứ khác ông ấy để lại.

– Mở két.

Họ kéo nhau xuống nhà Mõ, cả mười một người, cộng Đòng, cộng ông nội trong xe lăn do Tấn đẩy. Cái két bàn giao là một cái hộp thép gắn vào vách, cánh có ổ đọc thẻ. Bà Nhàn áp thẻ T-2 của mình. Cánh két bật ra.

Bên trong là một cái túi vải nhỏ. Bà Nhàn dốc túi ra lòng bàn tay. Một chiếc bút, một tập giấy ghi chép, một cái huy hiệu của Ban. Và một tấm thẻ khoá màu xanh lam, mép đã mòn, trên mặt in hai chữ: B-1.

Nó nằm đó. Ngay trong két.

– Mõ, – bà Nhàn nói, giọng bà bây giờ rất khẽ. – Những ai mở được cái két này?

– Theo quy chế, két bàn giao mở được bằng khoá trưởng làng hoặc khoá kỹ sư trưởng.

– Khoá trưởng làng. Gồm cả T-1?

– Gồm cả T-1.

Mọi cái đầu trong phòng cùng quay về phía cái xe lăn.

Ông nội ngồi yên. Ông nhìn tấm thẻ màu xanh lam trong lòng bàn tay bà Nhàn. Rồi ông nhìn bà.

– Khoá T-1 của ông ở nhà, – ông nói. – Trong cái hộp gỗ ở đầu giường. Từ hôm ông nghỉ tới giờ, ông không động vào nó.

– Tấn, – bà Nhàn nói. – Đi lấy.

Tấn đi. Nó đi tập tễnh trên cái chân còn bó, không chịu để ai đi thay. Mười phút. Mười phút đứng trong nhà Mõ chật, không ai nói với ai câu nào. Đòng đứng sát cái xe lăn, một tay đặt lên vai ông. Vai ông gầy, xương nhô lên dưới lớp áo len. Cô cảm thấy nó run, rất khẽ.

Tấn về. Nó cầm trên tay một cái hộp gỗ nhỏ, bằng gỗ thông trồng trong vườn ươm, nắp có khắc hình bông lúa. Đòng biết cái hộp ấy. Hồi nhỏ ông hay để kẹo trong đó.

Tấn mở nắp hộp. Nó lật ngược hộp xuống.

Rỗng.

Ông nội nhìn cái hộp rỗng rất lâu. Lâu tới mức Đòng tưởng ông không hiểu mình đang nhìn thấy gì. Rồi ông giơ bàn tay phải ra, run run, chạm vào lòng hộp, như người ta chạm vào một chỗ trên giường mà người thân vừa nằm.

– Nó ở đây, – ông nói. – Ông để nó ở đây.

Không ai trả lời ông.

Đòng nhìn quanh. Cô thấy cô Ba Huệ cắn môi. Cô thấy chị Mận quay mặt đi. Cô thấy anh Lành lắc đầu thật chậm. Cô thấy bà Nhàn nhắm mắt lại. Cô thấy anh Khiêm, đứng ở góc phòng, đang nhìn cô. Và cô thấy chú Nghiệp, đứng sau lưng bà Nhàn, mặt trắng bệch, hai bàn tay quấn băng nắm chặt lại, nhìn chằm chằm vào cái hộp rỗng như người nhìn vào một cái giếng.

– Còn một việc, – anh Khiêm nói. – Hội đồng cần biết thêm một việc. Tôi giữ nó mười ngày, theo lời hứa với cụ Thiệp và theo lệnh của trưởng làng. Bây giờ thì tôi không giữ được nữa.

Anh mở bảng tay, chiếu lên vách trắng của nhà Mõ.

Bức tường băng cắt bằng máy ở mét thứ bốn mươi của hầm Bốn. Cái khối trượt như ngăn kéo. Cái lỗ khoan. Cái nút băng bị khoan thủng. Cột nước muối dâng ba lần. Những vành băng vỡ. Mảnh mũi khoan X-07.

Và tấm ảnh cuối cùng: một ông già mặc áo ngoài đời cũ, ngồi trong ngách băng, trên mũ sơn hai chữ số đỏ: 01.

Không ai đập bàn nữa. Không ai nói nữa. Có một tiếng nấc nhỏ ở đâu đó trong phòng, Đòng không biết của ai.

Rồi cái xe lăn kêu lên một tiếng két.

Ông nội đang đứng dậy. Ông chống cái gậy xuống sàn, dồn hết sức vào tay phải, nhấc mình lên khỏi cái ghế. Đòng định đỡ, ông gạt tay cô ra. Ông đứng. Lưng còng, hai đầu gối run, tấm chăn len tuột xuống sàn. Nhưng ông đứng, và ông nhìn khắp lượt những người đang đứng trong căn phòng hẹp, từng người một.

– Cái lỗ ấy ông khoan, – ông nói. – Cái nút ấy ông đổ. Cái hầm ấy ông đóng, cái chữ trên cửa ông sơn. Mười bốn năm. Ông không chối.

Ông dừng lại thở.

– Còn ai mở nó ra, ông không biết. Cái thẻ của ông đi đâu, ông không biết. Mọi người tin hay không tin là việc của mọi người. – Ông nhìn bà Nhàn. – Nhưng cái dưới đáy cái lỗ ấy là gì, thì ông biết. Mười bốn năm nay ông giữ nó. Ông không kể được. Ông phải cho người ta thấy.

Ông quay sang Đòng. Rồi quay sang anh Khiêm.

– Mai ai muốn biết thì theo tôi xuống Giếng Băng, – ông nói. – Ba người thôi. Đông hơn, cái hầm ấy không chứa nổi. Mà đông hơn, ông không đưa đi.

— Hết chương 16 —