Lá thư mẹ không gửi

Chương 21: Lá thư mẹ không gửi

Cái phong bì làm bằng giấy gói hàng tái chế, màu nâu, gấp mép bằng tay, dán kín bằng một miếng băng dính đã ngả vàng. Ngoài mặt có hai dòng chữ viết bằng bút mực xanh, nét chữ nghiêng nghiêng mà Đòng nhận ra trước cả khi kịp đọc.

Đưa Đòng khi con đủ lớn. Hoặc khi cái ao lộ ra.

Bác Lụa đặt nó lên bàn đá trong phòng thí nghiệm nước, lúc bảy giờ sáng ngày hai mươi hai. Bác đặt nó xuống nhẹ như đặt một cái chén sứ, rồi rút tay về, kéo ghế ngồi đối diện.

– Mười hai năm bác cất nó trong cái hộp đựng giấy chứng sinh, – bác nói. – Cùng chỗ với giấy chứng sinh của cháu. Bác không mở.

Đòng nhìn cái phong bì. Cô không cầm lên.

– Năm sáu hai, – bác Lụa nói tiếp, giọng đều, như kể một ca bệnh, – mẹ cháu làm bên tổ nước, việc của cháu bây giờ. Mỗi năm một lần, mẹ cháu soi lại các lõi lọc cũ của trạm nấu băng, những cái lõi làng giữ làm mẫu. Có một hôm mẹ cháu sang đây, tay cầm một cái ống nghiệm, mặt trắng bệch. Trong ống có mấy đốm đỏ. Chỉ có ở đúng một cái lõi, lõi tháng Tư năm sáu mốt. Các lõi trước, các lõi sau đều sạch.

– Bác soi.

– Bác soi. Bác thấy tế bào. Chết cả rồi, khô cả rồi, vì lõi để một năm. Bác không nói được nó là cái gì. Cũng có thể là thứ bám theo người lên từ dưới kia. – Bác dừng. – Mẹ cháu bảo bác đừng nói với ai. Mẹ cháu bảo mẹ cháu sẽ đi hỏi một người. Mấy hôm sau, mẹ cháu quay lại, lấy cái ống nghiệm đi, không bao giờ nhắc lại nữa. Năm sau, trước hôm lên tàu, mẹ cháu đưa bác cái phong bì này.

– Bác có biết mẹ cháu đi hỏi ai không?

Bác Lụa nhìn cô qua cặp kính lão.

– Bác đoán. Ở làng này, ai đào hầm Bốn thì chỉ có một người.

Bác đứng dậy.

– Bác đợi cháu đủ lớn. Bác không biết thế nào là đủ lớn. Tối qua, nhìn cái đường kẻ đỏ trên màn hình, bác biết là cái ao đã lộ ra. – Bác đi ra cửa, dừng lại. – Cháu đọc một mình đi.

Cửa đóng.

Đòng ngồi im rất lâu. Ngoài cửa sổ, cái bơm ở mương chặn bậc Hai vẫn kêu ro ro. Dưới sàn, đất nện ba cái, cái phong bì trên mặt bàn đá rung khẽ một chút, xê dịch đi một li. Cô đặt bàn tay lên nó cho nó khỏi trượt. Rồi cô bóc miếng băng dính.

Bên trong có ba tờ giấy, gấp làm tư, viết kín hai mặt bằng cùng thứ mực xanh.

Con ơi,

Nếu con đọc được thư này thì hoặc con đã lớn, hoặc cái ao đã lộ ra. Mẹ mong là cái thứ nhất. Mẹ sợ là cái thứ hai.

Mẹ viết thư này đêm trước khi mẹ đi. Con đang ngủ ở buồng bên, ôm cái áo len của mẹ. Mẹ để cái áo lại cho con. Nó rộng, con mặc thì nó trùm tới đầu gối, nhưng con lớn nhanh lắm, rồi sẽ vừa.

Mẹ phải kể con nghe một chuyện mà mẹ đã hứa không kể.

Năm ngoái, mẹ tìm thấy những đốm đỏ trong một cái lõi lọc cũ. Mẹ soi, mẹ hỏi bác Lụa, rồi mẹ đi hỏi ông nội con. Vì cái lõi ấy là lõi lọc nước của tuần làng đóng hầm Bốn, mà hầm Bốn thì ông đào. Mẹ không định hỏi khéo. Mẹ đứng ở cửa buồng ông, mẹ hỏi thẳng. Ông nhìn mẹ một lúc lâu lắm. Rồi ông kể hết.

Dưới hầm Bốn có một cái ao. Trong cái ao có sự sống. Thứ mà người ta đã đi tìm cả mấy trăm năm.

Mẹ không ngủ được ba đêm. Mẹ cãi ông một đêm. Mẹ bảo ông phải báo. Ông bảo nếu báo thì làng phải dời, mà dời là về. Ông chỉ sang buồng con. Ông bảo: con bé về thì không đứng được.

Con nhỏ này. Con biết hông, mẹ là người lớn lên ở Vĩnh Giang, mẹ coi trọng cái luật lắm. Nhưng đêm ấy mẹ về, mẹ ngồi nhìn con ngủ, cái chân con thò ra khỏi chăn, dài nhằng, mảnh như cọng sậy. Mẹ nghĩ tới cái chân ấy phải đỡ cái sức nặng gấp ba lần. Mẹ không cãi nữa.

Mẹ hứa với ông là mẹ im. Mẹ đã im.

Bây giờ mẹ phải đi. Không phải vì cái ao. Con đừng nghĩ thế nghen. Xương mẹ hỏng rồi, thận mẹ cũng hỏng theo. Bác Lụa nói ở lại thì mẹ không sống qua được năm sau. Ban ra y lệnh. Mẹ đã xin ở lại, mẹ đã khóc, mẹ đã làm đủ thứ chuyện mà người lớn không nên làm trước mặt con. Rồi mẹ phải đi.

Mẹ sẽ xin lên lại. Ngay khi đứng được, mẹ xin. Người ta có thể không cho. Nếu người ta không cho, thì con biết là mẹ đã xin. Mẹ đã xin mỗi lần có tàu.

Có một điều mẹ dặn con. Nếu một ngày cái ao lộ ra, con đừng giận ông. Ông giữ nó vì con nhiều hơn vì ông. Nhưng con nói với ông giùm mẹ: tới lúc rồi. Mẹ đã nói câu đó với ông, ông không nghe mẹ. Có khi ông nghe con.

Còn mưa.

Con hỏi mẹ mưa là gì, mẹ không biết tả sao cho con hiểu. Ở đây không có cái gì rơi từ trên trời xuống ngoài bụi. Thôi thì để mẹ cho con thấy. Mẹ hứa. Mẹ chưa biết bằng cách nào. Nhưng mẹ hứa.

Mẹ thương con.

Mẹ.

Đòng gấp ba tờ giấy lại, đúng theo nếp cũ, cho vào phong bì. Tay cô không run. Cô ngạc nhiên vì tay mình không run. Cô chỉ thấy mình nhẹ đi, như người vừa đặt xuống một thùng nước mà mình đã xách lâu tới mức quên là mình đang xách.

Ông nói. Ông bảo: con bé về thì không đứng được. Hai mươi mốt tuổi, Đòng mới biết rằng mười hai năm nay, cái cớ để mẹ im, cái cớ để ông giữ cái nắp, là đôi chân của cô.

Cô không khóc. Cô đã khóc mấy đêm trước, trước cái màn hình có khuôn mặt mẹ nằm viện. Hôm nay cô làm một việc khác.

– Mõ. Mở thư của mẹ cháu. Năm sáu tám.

– Mõ xin báo: năm hai nghìn không trăm sáu mươi tám có năm mươi hai lá. Cô Đòng muốn xem lá nào?

– Lá có nhắc tới đơn xin lên lại.

– Có ba lá. Lá ngày mười bốn tháng Ba, mẹ cô báo đã nộp đơn. Lá ngày hai mươi chín tháng Chín, mẹ cô báo đơn bị trả. Lá ngày sáu tháng Mười, mẹ cô kể lý do.

– Lá cuối.

Mẹ ngồi trước một cái bàn làm việc, sau lưng là một tủ kính đựng những bó lúa phơi khô buộc nhãn. Viện lúa ở Vĩnh Giang. Mẹ đã đi lại bình thường, đã đứng được, nhưng mẹ ngồi nghiêng một bên, như người đau lưng lâu năm.

– Con ơi, hồ sơ của mẹ năm nay lại bị trả. – Mẹ cố cười. – Lần này người ta gửi kèm một tờ ý kiến của làng mình. Ý kiến là khu định cư không đủ điều kiện y tế để tiếp nhận người bệnh như mẹ. Mẹ hổng trách ai. Ở làng thiếu thuốc, thiếu máy, mẹ biết. Thôi, năm bảy mươi mẹ xin lại. Con ăn nhiều vô nghen.

Thư hết.

– Mõ. Ý kiến của làng về các đơn xin lên lại của mẹ cháu. Ai ký?

– Mõ xin báo: đây là văn bản của làng gửi Ban, không thuộc quy chế riêng tư, cô Đòng là thân nhân nên được xem. Năm sáu sáu, ý kiến của làng: đồng ý tiếp nhận. Ký bằng khoá T-1. Năm sáu tám, ý kiến của làng: khu định cư không đủ điều kiện y tế để tiếp nhận. Ký bằng khoá T-1. Kèm theo không có ý kiến của bác sĩ. Năm bảy mươi và bảy hai, làng không được hỏi ý kiến, Ban dẫn lại ý kiến năm sáu tám. Năm bảy bốn, ý kiến của làng: đồng ý tiếp nhận. Ký bằng khoá T-2.

Đòng tắt màn hình.

Cô về nhà lúc chập tối. Ông nội ngồi ở bàn ăn, một mình, trước bát cơm chưa động đũa. Cái chày lim dựng ở góc bếp. Bố vẫn nằm trạm y tế. Căn nhà hai buồng một bếp lặng tới mức cô nghe được tiếng nước nhỏ giọt trong cái vòi rửa.

Cô đặt cái phong bì nâu lên bàn, trước mặt ông.

Ông nhìn nó. Ông nhận ra nét chữ. Cô thấy ông nhận ra, vì bàn tay phải đang cầm đũa của ông khẽ lỏng đi.

– Lụa đưa con à.

– Vâng.

Ông không mở. Ông chỉ nhìn nó.

– Năm sáu tám, – Đòng nói, – mẹ cháu xin lên lại. Ông ký ý kiến của làng. Không đủ điều kiện y tế. Không kèm ý kiến bác Lụa.

Ông đặt đôi đũa xuống. Rất cẩn thận, hai chiếc song song, đầu đũa gác lên mép bát.

– Ừ, – ông nói. – Ông ký.

– Tại sao?

– Lụa bảo thận mẹ con lên đây thì phải có cái máy lọc máu, mà làng không có. Ông ký thế là đúng. – Ông dừng lại. – Đúng một nửa.

Đòng chờ.

– Năm ấy, mẹ con gửi cho ông một lá thư riêng, – ông nói. Giọng ông chậm, như đang đặt từng hòn gạch lên một bức tường đổ. – Mẹ con bảo: lên lại thì mẹ con sẽ nói ra. Mẹ con bảo mẹ con không giữ được nữa. Năm năm rồi, đủ rồi. Mẹ con bảo nếu ông không nói thì mẹ con nói.

– Thế là ông ký.

– Ông sợ.

Hai chữ ấy rơi xuống mặt bàn. Ông không thêm gì vào nó, không bọc nó trong một lý do nào.

– Ông giữ cái ao, – Đòng nói, – bằng cách giữ mẹ cháu ở dưới ấy.

– Ừ.

Cô đã nghĩ suốt buổi chiều xem mình sẽ nói gì khi đứng trước ông. Cô đã nghĩ những câu rất nặng. Những câu mà một khi nói ra thì không lấy lại được. Bây giờ đứng đây, nhìn hai chiếc đũa gác song song trên mép bát cơm nguội, cô thấy những câu ấy không còn chỗ nào để đặt xuống.

– Mẹ cháu viết, – cô nói, – đừng giận ông. Mẹ bảo ông giữ nó vì cháu nhiều hơn vì ông.

Ông nhắm mắt lại.

– Mẹ còn dặn cháu một câu, – Đòng nói. – Mẹ bảo cháu nói với ông giùm mẹ. Tới lúc rồi.

Ông ngồi im. Một lúc lâu, rồi ông đưa bàn tay phải ra, đặt lên cái phong bì nâu, như người ta đặt tay lên vai một người đi xa vừa về. Ông không mở nó. Ông chỉ để tay ở đấy.

– Ông nghe rồi, – ông nói. – Muộn mười hai năm. Nhưng ông nghe rồi.

Đòng để ông ngồi đó với cái phong bì.

Cô đi ra hành lang lưới thép, đi qua hai dãy nhà, leo bốn chục bậc thang lên nhà Mõ. Đã gần mười giờ đêm, trong nhà Mõ không có ai, chỉ có ba dãy máy chủ chạy ù ù sau vách kính. Cô ngồi xuống cái ghế quen.

– Mõ. Lá thư có tiếng mưa. Lá đầu tháng.

Mẹ cô đứng dưới mái hiên ở Vĩnh Giang, đúng cái lá cô đã xem ở trong xe Trâu hôm ngày bốn. Tóc mẹ bạc hai bên thái dương. Mưa rơi lách tách trên mái tôn. Mẹ hứa với con rồi đó. Mẹ sẽ cho con thấy mưa.

Khung hình dừng lại ở gương mặt mẹ.

Ở góc màn hình có một cái nút nhỏ, hình mũi tên quay ngược.

Đòng nhìn nó rất lâu. Rồi cô kéo cái áo len của mẹ cho thẳng lại trên vai, cái áo đã ngắn tay từ lâu, và bấm.

Một đốm đỏ nhỏ sáng lên ở góc màn hình. Máy đang ghi.

– Mẹ, – cô nói.

— Hết chương 21 —