Điều thứ chín

Chương 20: Điều thứ chín

– Điều chín, khoản một, – anh Khiêm đọc. – Khi một khu định cư phát hiện dấu hiệu của sự sống đang tồn tại, người đứng đầu khu định cư và đại diện Ban có trách nhiệm báo cáo. Hạn là bảy ngày, kể từ khi có bằng chứng xác nhận.

Anh đặt cái bảng tay xuống bàn. Phòng thí nghiệm nước chật, chỉ đủ cho hai cái ghế, và hai người ngồi đối diện nhau qua cái bàn đá mà trên đó, giữa hai người, là cái lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp vặn. Mẩu cánh sen đỏ son nằm dưới đáy lọ, im lìm trong nước đen.

Đã gần nửa đêm ngày hai mươi. Từ lúc lên khỏi giếng tới giờ, Đòng chưa tháo cái áo len của mẹ ra, chưa ăn gì ngoài bát cháo cô Ba Huệ dúi vào tay ở Cửa Đình.

Họ lên tới mặt đất lúc gần trưa. Bà Nhàn đã đứng chờ ở khoang điều áp từ sáng, không rời ô kính một bước. Thằng Mít chạy xổ tới ôm lấy chân bố nó khi cửa trong vừa mở, và chú Nghiệp đứng im cho nó ôm, hai bàn tay quấn băng đặt lên đầu nó, không nói câu nào. Ông nội thì không đi nổi nữa. Tấn với anh Khiêm phải khiêng ông ra xe lăn. Ông chỉ nói với bà Nhàn một câu, khàn đến mức gần như không ra tiếng:

– Chị cho tôi tới Rằm. Rằm làng lên đình đủ mặt. Tôi đứng đấy mà nói.

Bà Nhàn nhìn Đòng. Đòng gật. Bà Nhàn nhìn anh Khiêm rất lâu, rồi cũng gật.

Chiều ấy, bà báo với hội đồng đúng một điều: dưới hầm Bốn có một cái hồ nước muối rất lớn, bị ép dưới băng, và cái lỗ khoan bị mở đã làm cho nó sủi lên theo nhịp. Đó là nguồn của tiếng nện. Bà không nói thêm. Người ta hỏi nhiều, bà bảo chờ. Ở làng này bà Nhàn bảo chờ thì người ta chờ, dù không ai thích.

Cũng từ tối hôm trước, sau cuộc họp có cái hộp gỗ rỗng, bà Nhàn và anh Khiêm đã áp thẻ T-2 với B-2 vào ổ đọc trong nhà Mõ. Lệnh im lặng bị huỷ, hai khoá cũ T-1 và B-1 cũng bị huỷ luôn. Bây giờ Mõ báo được tất cả những gì máy đo dưới Giếng Băng ghi. Và những con số ấy không làm ai ngủ được. Áp suất khí trong hầm Bốn đã gấp mười lần ngoài lòng giếng. Sau cú nện lớn sáng nay, đất im hai tiếng đồng hồ, rồi nện lại, nhanh hơn trước: bốn phút ba mươi giây.

– Kể từ khi có bằng chứng xác nhận, – Đòng nhắc lại. – Thế nào là xác nhận?

– Công ước có giải thích. – Anh Khiêm lật màn hình. – Là kết quả phân tích của người có chuyên môn, cho thấy mẫu vật có cấu trúc tế bào và có hoạt động sống. Hai điều. Cả hai.

– Ông tôi soi rồi. Năm sáu mốt.

– Ôn không còn kết quả. Không có ảnh, không có số. Chỉ có lời kể. Mà ôn là kỹ sư nông học, không phải người Ban công nhận chuyên môn về chuyện ni. – Anh nhìn cái lọ. – Ở làng, người duy nhất có chuyên môn là bác Lụa.

Đòng nhìn cái lọ. Rồi cô nhìn anh.

– Thế thì đừng mang sang bác Lụa.

Anh Khiêm không nói gì.

– Không ai soi thì không có bằng chứng xác nhận, – cô nói, chậm, từng chữ, như lần cô giảng chuyện muối đi từ dưới lên. – Không có bằng chứng xác nhận thì cái đồng hồ bảy ngày của anh không chạy. Nó không chạy thì anh chưa phải báo. Đợi qua Tết. Đợi bịt được cái lỗ. Đợi làng nói xong với nhau đã.

– Rứa là nói dối.

– Tôi không bảo anh nói dối. Tôi bảo anh đừng hỏi.

– Không hỏi một câu mình biết trước câu trả lời, – anh nói, – thì cũng là nói dối, chỉ có điều là nói dối khéo hơn. – Anh đẩy gọng kính lên. – Em biết ai làm rứa không? Cái người đặt lệnh im lặng cho Mõ. Mõ không nói sai một chữ nào. Mõ chỉ không tự báo. Cả làng mất gần hai tháng vì một câu không ai hỏi.

Chữ "em" rơi ra giữa câu, tự nhiên như anh đã quen gọi thế. Đòng nghe thấy nó. Nó làm cô giận hơn.

– Anh báo, thì làng đóng.

– Chưa chắc.

– Anh đọc cái điều chín ấy đi. Năm mươi cây số. Ngừng mọi việc đào bới. Giếng Băng ngừng thì ba trăm mười hai người uống gì? Anh đọc tiếp đi. Trình phương án dời khu định cư. Dời đi đâu? – Cô đứng bật dậy, cái ghế nhựa đổ ra sau. – Anh về Hương Thành thì anh có mưa, có mạ anh. Tôi về thì tôi nằm một chỗ. Thằng Mít về thì nó nằm một chỗ. Ba mươi mốt đứa năm sáu mốt bây giờ là sáu mươi tư đứa. Anh muốn tôi đếm cho anh không? Anh thích đếm mà.

Anh Khiêm vẫn ngồi. Anh không đứng dậy theo cô, không nói to theo cô. Anh chỉ ngồi đó, hai bàn tay đặt trên mặt bàn đá, đúng như lần đầu cô thấy anh ở đình.

– Anh sẽ báo, – anh nói. Lần này anh xưng "anh", và anh không sửa. – Anh sẽ báo cái thật. Nhưng cái thật không chỉ có cái ao. Cái thật là làng ni tự nuôi được mình mười một năm. Cái thật là ba trăm người ni biết trồng lúa ở chỗ không ai trồng được. Cái thật là có sáu mươi tư đứa trẻ mà về dưới kia sẽ thành người tàn tật. Cái thật là nếu không có cái làng ni thì cái ao sẽ không có ai canh. – Anh dừng. – Anh sẽ viết hết. Anh sẽ viết cho kỹ tới mức người ở Vân Cảng đọc xong không thể chỉ đọc mỗi dòng đầu. Nhưng anh không làm được việc ni bằng cách giả như không thấy.

– Cái thật của anh là bảy mươi trang giấy, – Đòng nói.

Câu ấy ra khỏi miệng rồi cô mới biết nó tàn nhẫn đến đâu. Cô thấy anh nhận nó, không né, như người ta đứng im cho một cái tát. Anh gật đầu.

– Ừ, – anh nói. – Anh chỉ có giấy. Anh không có ruộng, không có giếng. Anh có giấy, thì anh làm cho tờ giấy đúng.

Đòng quay đi. Cô nhìn ra cửa sổ phòng thí nghiệm. Ngoài kia, trời giả mờ vàng như đèn dầu. Ở bậc Hai, cái bơm của mương chặn vẫn kêu ro ro, đều đều, hút từng nửa xô nước muối.

Rồi cô nghĩ tới ông.

Ông ngồi ở mép hồ đen, cầm cái lọ thuỷ tinh rửa sạch bằng bàn tay run, cúi xuống tách một mẩu cánh sen. Lần này con mang thẳng sang Lụa. Ông không bảo cô giấu. Ông không bảo cô đợi. Mười bốn năm ông giữ một cái nắp, và cái việc đầu tiên ông làm khi mở nắp ra là đưa cho cô một lọ mẫu, bảo cô mang cho người có chuyên môn soi.

Ông đã biết cô sẽ ngồi ở đây, nghĩ đúng cái điều cô vừa nói với anh Khiêm. Ông đã trả lời cô từ trước.

Cô cúi xuống, dựng cái ghế lên. Rồi cô cầm cái lọ, cất vào túi áo len.

– Sáng mai, – cô nói, không nhìn anh. – Tôi mang sang bác Lụa. Anh đi cùng thì đi.

Bác Lụa mở cửa trạm y tế lúc sáu giờ sáng, khi Đòng đã đứng chờ ở bậc thang thép được mười lăm phút.

Bác không hỏi gì. Bác nhìn cái lọ trong tay cô, nhìn anh Khiêm đứng sau lưng cô, rồi bác lùi vào, để cửa mở. Trong trạm, bố cô vẫn ngủ ở giường trong cùng, chăn kéo tới cằm, hai chân gác cao. Giường bên kia tấm rèm đã trống, ông đã về nhà.

Kính hiển vi của bác Lụa đặt trên một cái bàn riêng sát vách, có tấm vải phủ. Bác kéo tấm vải ra. Đó là cái kính tốt nhất làng, chở lên từ chuyến tàu năm năm tám, một cái máy màu xám có màn hình nhỏ bên cạnh. Bác đeo găng, mở nắp lọ, dùng một cái que thuỷ tinh nhỏ khều mẩu cánh sen ra một cái đĩa, cắt một lát mỏng hơn sợi tóc, đặt lên tấm kính.

Bác nhìn rất lâu, không nói gì.

Rồi bác nhỏ một giọt thuốc nhuộm. Đòng biết thứ thuốc ấy, cô từng thấy bác dùng nó để xem máu của người ốm: nó chỉ ngấm vào tế bào đã chết, còn tế bào sống thì đẩy nó ra. Bác nhỏ thêm một giọt thuốc khác, thứ chỉ phát sáng khi gặp những gì bên trong một tế bào. Rồi bác tắt đèn trạm, chỉ để lại đèn của cái kính.

Trên màn hình nhỏ bên cạnh, những đốm tròn hiện ra, xếp thành chùm, chùm này dính chùm kia. Phần lớn chúng phát sáng một màu xanh lục nhạt, đều đặn. Chỉ lác đác vài đốm ngả đỏ.

– Xanh là còn sống, – bác Lụa nói. Đó là câu đầu tiên bác nói từ lúc mở cửa. – Đỏ là chết. Chỗ đỏ là chỗ mép cắt. Bác cắt vào chúng.

Không ai nói gì.

– Thế này chưa đủ, – bác nói tiếp. – Thuốc nhuộm có thể sai. Công ước đòi hoạt động sống. – Bác nhìn sang anh Khiêm, và Đòng biết bác đã đọc cái điều chín ấy từ lâu lắm rồi, có khi từ trước khi anh Khiêm ra đời. – Phải đo nó ăn. Phải đo nó thở.

Bác lấy một cái ống kín, loại bác vẫn dùng để cấy máu. Bác cho vào đó phần còn lại của mẩu cánh sen cùng một ít nước muối đen trong lọ, vặn nắp, cắm lên nắp một cái cảm biến khí nhỏ. Bác làm thêm một ống y hệt, chỉ có nước muối, không có sen. Bác đặt cả hai ống vào cái hộp giữ lạnh, chỉnh nhiệt độ xuống âm ba mươi độ, rồi cắm cảm biến của cả hai ống vào màn hình.

– Tám tiếng, tính từ lúc hộp lạnh xuống đủ âm ba mươi độ, – bác nói. – Cái hộp này hạ nhiệt chậm, phải mấy tiếng. Nếu ống có sen mà khí các-bon tụt, còn ống không có sen thì đứng yên, thì là nó đang sống. Cháu đi làm đi. Tối quay lại.

Đòng đi làm.

Cô đo nước chín bậc như mọi ngày. Bậc Hai, sát mương chặn, có thêm một vệt muối mới, mảnh như sợi chỉ, chạy dọc bờ. Cô cắm cọc, đọc toạ độ cho Mõ. Bậc Ba, hai vệt cũ dài thêm mỗi vệt một gang tay. Cô cắm cọc. Cô làm việc bằng tay, vì cô không biết làm gì khác.

Bảy giờ tối, cô quay về trạm y tế. Anh Khiêm đã ngồi chờ sẵn trên bậc thang thép. Không ai nói với ai câu nào.

Bác Lụa không bật đèn trạm. Bác ngồi trước màn hình, hai tay đặt trên đùi, như người ngồi trông một đứa trẻ ốm. Trên màn hình có hai đường kẻ. Một đường màu trắng, của cái ống chỉ có nước muối, nằm ngang phẳng lì suốt tám tiếng. Một đường màu đỏ, của cái ống có sen, bắt đầu cùng một chỗ với đường trắng, rồi từ từ, rất từ từ, cúi xuống. Không nhiều. Như một cái cành lúa nặng hạt cúi xuống một chút.

– Bốn phần trăm, – bác Lụa nói. – Trong tám tiếng, ở âm ba mươi độ, nó ăn mất bốn phần trăm khí các-bon trong ống. Chậm lắm. Chậm hơn bất cứ thứ gì bác từng thấy. Nhưng nó ăn.

Bác quay ghế lại, nhìn anh Khiêm.

– Bác là bác sĩ của khu định cư Hương Hoả, có chứng chỉ của Ban, – bác nói, giọng thủ đô rõ ràng, điềm tĩnh, như đọc một tờ giấy chứng nhận. – Bác xác nhận mẫu vật này có cấu trúc tế bào và có hoạt động sống. Anh ghi giờ đi.

Anh Khiêm nhìn đồng hồ.

– Mười chín giờ bốn mươi phút giờ làng, ngày hai mươi mốt tháng Một, – anh nói. Giọng anh không run. – Mõ, xin ghi nhận.

– Mõ xin ghi nhận, – cái loa trên trần nói. – Hạn bảy ngày theo điều chín của Công ước kết thúc lúc mười chín giờ bốn mươi phút giờ làng, ngày hai mươi tám tháng Một.

Thế là cái đồng hồ bắt đầu chạy.

Anh Khiêm đứng dậy. Anh cúi đầu chào bác Lụa, rất thấp, kiểu người Hương Thành chào người lớn tuổi. Rồi anh nhìn Đòng. Cô không nhìn lại. Anh đi ra. Cô nghe tiếng ủng anh trên bậc thang thép, chậm, đều, cho tới khi mất hẳn.

Đòng vẫn đứng. Cô nhìn đường kẻ đỏ trên màn hình, cái cành lúa nặng hạt cúi xuống. Bác Lụa tắt màn hình. Căn trạm tối hẳn, chỉ còn ngọn đèn ngủ màu vàng ở đầu giường bố.

– Bác, – Đòng nói. – Hôm cháu kể với bác về mấy đốm đỏ. Bác lau kính lâu lắm.

Bác Lụa im một lúc. Trong bóng tối, Đòng chỉ thấy cái dáng nhỏ của bác, tóc búi gọn, hai vai hơi xuôi.

– Cháu để ý à.

– Bác bảo cháu mang thẳng cho bác. Đừng qua tay ai. Như là bác biết sẽ có người lấy.

Bác Lụa thở ra một hơi dài. Bác đứng dậy, đi lại bên cửa sổ, đứng quay lưng về phía cô, nhìn ra bậc ruộng mờ vàng.

– Không phải lần đầu bác thấy thứ này, – bác nói. – Năm sáu hai, mẹ cháu mang đến cho bác một mẫu y hệt.

— Hết chương 20 —