Đêm rằm tháng Tám ở sân lò

Chương 5: Đêm rằm tháng Tám ở sân lò

Người đàn ông mang tới một hộp quà bọc giấy đỏ, bên trên dán một tấm thiệp in chữ nhũ, và đứng ở cổng lò đúng lúc Nghiên đang ngồi xổm giữa sân, hai tay đầy lá trầu.

– Chào cô dâu. – Ông ta nói. – Tôi là Nhẫn. Chắc anh Hãn có kể với cô.

Chiều Thứ Bảy, mười ba tháng Tám, sân lò nhà Lã đông như họp chợ. Mai nhà trai mang lễ ăn hỏi xuống Nam Định. Mấy bà trong họ ngồi quây quanh hai cái nong, xếp cau, xếp trầu, gói chè, buộc nơ đỏ cho từng hộp bánh cốm. Viên, vợ Sỹ, bụng đã hơi nhô dưới lớp áo bầu kẻ caro, ngồi trên cái ghế nhựa thấp xếp mứt sen vào hộp. Bà Ngấn đi đi lại lại giữa các nong, chỗ này chỉnh một quả cau, chỗ kia vuốt lại một lá trầu, hỏi mãi một câu: ăn hỏi nhà ai thế.

Nghiên lên từ trưa để phụ. Đúng ra cô dâu không phải làm, nhưng cô không ngồi yên được. Cô đếm cau. Tráp cau phải đủ một trăm quả, chọn quả đều, vỏ xanh, cuống tươi. Cô đếm ba lần cho chắc, lần nào cũng ra chín mươi chín, rồi mới phát hiện một quả lăn xuống gầm ghế.

Nghe tiếng ông Nhẫn, cả sân dừng tay. Chú Kế từ trong nhà bước ra, nhanh hơn cả Hãn.

– Ông Nhẫn đấy à! Sao không gọi tôi ra đón.

– Tôi đi qua, nghe tin nhà có việc vui, ghé chúc mừng. – Ông Nhẫn nói, giọng miền Nam pha giọng Bắc, mềm như lụa. Ông khoảng năm mươi tuổi, đeo kính gọng mảnh, áo sơ mi trắng tay dài cài kín cổ tay dù trời còn oi. – Không dám làm phiền lâu.

Hãn đi ra sau chú. Anh không cười, nhưng cũng không đuổi. Anh nhận hộp quà, cảm ơn, mời ông Nhẫn ngồi uống nước ở bàn ngoài hiên. Bà Ngấn nhìn ông Nhẫn từ xa, tay bà lần tìm cái chổi rơm dựng ở gốc nhãn. Viên khẽ đứng dậy, đến bên bà, cầm lấy tay bà dắt vào trong nhà, bảo bác vào xem hộ cháu cái hộp mứt này buộc thế đã đẹp chưa.

Nghiên để ý. Cô gái mang bầu ấy làm việc đó nhẹ như không, như đã làm nhiều lần.

Ông Nhẫn ngồi xuống. Ông không nhìn Hãn, cũng không nhìn chú Kế. Ông nhìn Nghiên.

– Cô dâu làm nghề thếp vàng, tôi nghe nói.

– Vâng.

– Nghề ấy bây giờ hiếm người trẻ theo. – Ông nói, rồi rút trong túi áo ra một tấm danh thiếp, đặt lên bàn, đẩy về phía cô. – Công ty tôi làm vàng lá. Vàng máy, cô biết rồi. Chúng tôi muốn làm một dòng thủ công, đúng kiểu ngày xưa. Không phải để thay vàng máy. Để giữ.

– Giữ bằng hai tỷ. – Nghiên nói.

Chú Kế ho một tiếng. Hãn không nói gì. Ông Nhẫn không phật ý, chỉ mỉm cười.

– Cô dâu thẳng thắn. Tôi thích người thẳng thắn. – Ông nói. – Đúng, hai tỷ. Tôi nói thật, nếu cô dâu mới về nhà mà hiểu được giá trị của cái nhà này đang giữ, tôi nghĩ cô sẽ thấy hai tỷ không phải là ít. Nghề mà không có người làm thì một ngày nó cũng mất. Mất thì không còn giá nào.

– Thế thì để nó có người làm. – Nghiên nói.

– Cô làm à?

– Tôi đang học.

Ông Nhẫn nhìn cô lâu hơn một chút. Ánh mắt sau cặp kính không có gì đe dọa, chỉ có sự kiên nhẫn của một người đã quen chờ.

– Thế thì tôi chúc cô học nhanh. – Ông nói, rồi đứng dậy. – Bà cụ không được khỏe, tôi biết. Thời gian không chờ ai cả.

Ông chào cả sân, chào cả mấy bà đang gói trầu. Chú Kế tiễn ông ra tận ô tô đỗ ngoài đầu ngõ. Khi chú quay vào, chú đi ngang qua Nghiên, nói rất nhỏ, đủ cho mình cô nghe:

– Cháu nói hay lắm. Nhưng ông ấy nói đúng một câu. Thời gian không chờ ai.

Hôm sau, Chủ nhật, nhà trai mang năm tráp ăn hỏi về Nam Định. Mẹ Nghiên đón ở cổng, mặc áo dài đỏ, cười suốt từ lúc xe đỗ tới lúc xe đi. Bà Ngấn nhận ra bố Nghiên lần nữa, lại gọi là ông Hiệp sơn mài, lại hỏi về hai thếp vàng năm chín sáu, lại được trả lời là bình phong vẽ con hạc. Lần này bà không bảo mối ăn. Bà bảo bức bình phong ấy đẹp, ông nhà tôi thích lắm. Bố Nghiên quay đi, giả vờ chỉnh lại cái mâm trên bàn thờ.

Ngày cưới được định: hai mươi mốt tháng Tám, Chủ nhật, mười hai tháng Mười dương. Bà Ngấn chọn. Bà lật cuốn lịch treo tường xem đi xem lại, rồi lấy ngón tay đen khoanh tròn con số, bảo ngày ấy là ngày tốt, năm xưa bà về làm dâu cũng hai mốt tháng Tám. Hãn bảo năm u về làm dâu là tháng Chạp. Bà nghĩ một lúc, rồi bảo thôi thì cứ hai mốt tháng Tám.

Tối Thứ Hai, rằm tháng Tám, Nghiên lên Đông Kiều mang bánh nướng, bánh dẻo cho bà Ngấn. Cô bảo đó là lý do. Lý do thứ hai là cô muốn đo lại cái buồng trong, xem kê được bàn làm việc không. Lý do thứ ba thì cô không nói với ai, kể cả với Ân: cô muốn nhìn thấy cái lò này vào một buổi tối không có người đông.

Làng Đông Kiều tối rằm tháng Tám rộn tiếng trống ếch. Lũ trẻ con rước đèn ông sao, đèn cá chép đi qua cổng lò, đứa nào cũng hét to bài hát rước đèn. Bà Ngấn đứng ở cổng, cho mỗi đứa một miếng bánh dẻo, đứa nào bà cũng gọi là thằng Hãn.

Ăn xong bánh, Hãn rủ Nghiên lên đê.

Trăng rằm tháng Tám lên tròn vành vạnh từ phía bãi ngô, vàng như lòng đỏ trứng, rồi nhạt dần thành bạc khi lên cao. Mặt sông Đuống loang loáng. Phía xa, trên công trường cầu, mấy ngọn đèn pha sáng trắng. Hai người ngồi trên một tảng đá kè, cách nhau một sải tay.

– Cô học vẽ ở đâu? – Hãn hỏi.

– Trường mỹ thuật. Sơn mài.

– Sao lại thếp vàng?

– Năm thứ ba, thầy tôi đưa đi phục chế một ngôi chùa ở Bắc Ninh. – Nghiên kể. – Tôi đứng dưới chân một pho tượng ba trăm năm tuổi. Lớp vàng trên mặt tượng bong gần hết, chỉ còn một vệt nhỏ ở khóe miệng. Vệt ấy sáng hơn tất cả những thứ mới ở xung quanh. Tôi đứng nhìn cả buổi chiều. Thầy tôi bảo đấy là vàng quỳ. Tôi hỏi làm ở đâu. Thầy bảo Đông Kiều.

– Năm ấy là năm nào?

– Năm 2017. Năm sau thầy mới đưa tôi lên đây.

Hãn gật đầu. Anh nhặt một hòn sỏi, ném xuống sông. Không nghe tiếng rơi.

– Năm 2017 tôi đang làm cầu ở Quảng Ninh. – Anh nói. – Tôi không hay về. Bố tôi gọi bảo về đứng đe phụ, tôi bảo con bận.

– Anh có tiếc không?

– Có.

Một chữ, không thêm. Nghiên không hỏi nữa.

– Còn cô? – Một lúc sau, anh hỏi. – Học xong rồi cô định làm gì? Ý tôi là… sau một năm.

Nghiên ôm đầu gối, nhìn trăng.

– Tôi muốn mở một cái lò. – Cô nói. – Không cần to. Một cái chái, ba cái chum, một cái đe. Tôi làm giấy, tôi thuê thợ đập. Rồi tôi dạy.

– Dạy ai?

– Dạy ai muốn học. Con trai, con gái, con dâu, ai cũng được.

Hãn quay sang nhìn cô. Trong ánh trăng, Nghiên thấy mặt anh rất nghiêm.

– Cô biết là u tôi sẽ không bao giờ đồng ý.

– Tôi biết.

– Không phải vì u tôi khó. – Hãn nói. – Bà tôi dạy u tôi, bắt u tôi thề trước bàn thờ, thắp ba nén hương, quỳ cho tới khi hương tàn. U tôi kể với tôi một lần, hồi tôi mười tuổi. Đấy là lần duy nhất u tôi nói về chuyện ấy. Bà ấy coi lời thề ấy nặng hơn cả cái lò.

– Tôi biết. – Nghiên nói lại. – Tôi chép cái lệ ấy vào luận văn. Hội đồng chấm cho tôi điểm chín. Thầy tôi bảo em cứ mơ đi.

– Thế cô vẫn mơ?

– Tôi chưa ngủ thì tôi chưa mơ được. – Nghiên nói. – Tôi nghĩ.

Hãn bật cười, tiếng cười ngắn, bị gió sông thổi bạt đi. Anh nằm ngửa ra trên tảng đá, gối đầu lên hai tay, nhìn trăng.

– Hồi bé, đêm rằm nào bố tôi cũng nằm thế này trên đê. – Anh nói. – Bố bảo trăng tháng Tám là trăng đẹp nhất để soi vàng. Lá vàng đập ra mà soi lên trăng không thấy lỗ thủng thì đạt.

– Soi lên đèn không được à?

– Đèn điện thì được. Nhưng bố tôi thích trăng.

Nghiên ngước nhìn mặt trăng. Cô thử tưởng tượng một lá vàng mỏng giơ lên giữa hai ngón tay, che lấy vầng trăng, ánh sáng xuyên qua thành màu xanh lục nhạt. Cô thấy ngực mình nhói lên một nhịp lạ. Cô bảo đó là vì gió lạnh.

Chín giờ, hai người đi về. Từ ngoài cổng, Nghiên đã thấy có ánh lửa leo lét trong cái chái thấp sau nhà, chỗ mà bố cô mười năm lên lấy vàng chưa bao giờ được nhìn vào. Cô dừng lại. Hãn cũng dừng.

– U tôi.

Hai người đi vòng ra sau. Cửa chái mở hé. Bên trong, trên nền đất nện, bà Ngấn ngồi trước một hàng đèn dầu nhỏ, bấc vặn rất thấp, ngọn lửa xanh vàng. Úp trên mỗi ngọn đèn là một cái bát sứ trắng, kê trên ba hòn gạch. Khói bốc lên, đen kịt, bám vào lòng bát thành một lớp nhung đen. Mùi dầu lạc khét ngầy ngậy. Bà Ngấn ngồi thẳng lưng, tay đặt lên đầu gối, mắt nhìn ngọn lửa, không chớp.

Nghiên nín thở. Đây rồi. Cái chái này. Cái việc này.

– U ơi. – Hãn gọi khẽ.

Bà Ngấn không quay lại.

– Phải hun từ rằm tháng Tám. – Bà nói, giọng đều đều như đọc kinh. – Hun từ rằm tháng Tám, muội mới kịp ngấm. Để gió bấc về mới hun thì muội nó xốp, quét lên giấy không ăn.

Nghiên bước lên một bước, qua bậc cửa. Đầu gối cô chạm vào khung gỗ.

Bà Ngấn quay lại. Bà nhìn Nghiên, rồi nhìn đôi chân Nghiên đang đứng trên nền đất nện của cái chái. Ánh mắt bà sắc lại.

Bà cúi xuống, thổi phù một cái. Ngọn đèn đầu tiên tắt. Rồi ngọn thứ hai. Rồi ngọn thứ ba. Cái chái tối om, chỉ còn mùi khói dầu lạc đặc quánh.

– Dâu chưa về nhà, – giọng bà vang lên trong bóng tối, – chưa được ngồi đây.

— Hết chương 5 —