Tết hai nơi

Chương 22: Tết hai nơi

– Đứa nào xông đất nhà này năm nay thì đứa ấy chịu trách nhiệm cả năm. – Bà Mỵ nói, chặn ngang cửa. – Mày đứng ngoài đấy cho mẹ.

Đôn đứng ngoài sân, mặc áo sơ mi mới, tóc đã nhuộm lại đen, tay xách một túi cam. Mười hai giờ đêm giao thừa vừa qua được năm phút. Pháo hoa ở thành phố bắn lên, nhìn từ làng chỉ thấy những đốm sáng nhỏ nở ra xa tít phía chân trời. Cả xóm nhà nào cũng mở cửa, đèn sáng trưng.

– Mẹ, con là con mẹ mà.

– Con mẹ thì càng phải chịu trách nhiệm. – Bà Mỵ nói. – Năm ngoái mày xông, cả năm nhà này ầm ĩ. Năm nay mày định xông tiếp à?

Đôn đứng im giữa sân. Nghiên đứng sau lưng mẹ, nhìn thằng em. Nó cúi đầu, cái dáng thằng bé lên mười làm vỡ bát.

– Thôi mẹ. – Nghiên nói. – Cho nó vào. Năm ngoái ầm ĩ là tại chị.

Bà Mỵ quay lại nhìn con gái. Nhìn rất lâu. Rồi bà tránh sang một bên.

– Vào đi. Bước chân phải trước.

Đôn bước chân phải qua bậc cửa. Nó đi thẳng tới chỗ Nghiên, đứng đó, không nói gì. Rồi nó nói, rất nhanh, như sợ mình đổi ý:

– Chị ơi, em xin lỗi. Hôm giỗ. Em hứa với chị im lặng rồi mà em không im được. Em uống ba chén. Em nghe ông ấy cười chị, em không chịu được.

– Chị biết.

– Chị có giận em không?

Nghiên nhìn thằng em. Hai mươi mốt tuổi, cao hơn cô một cái đầu.

– Có. – Cô nói. – Giận hơn một tháng rồi. Hết rồi.

Đôn cười méo xệch, rồi ôm chầm lấy chị, ôm chặt tới mức cô kêu lên. Bố cô ngồi ở bàn uống nước, rót ra ba chén rượu, đẩy một chén về phía thằng con.

– Uống một chén thôi. – Ông nói. – Từ nay uống một chén thôi.

Tết năm ấy không có ba mươi. Tháng Chạp năm Ất Tỵ chỉ có hai mươi chín ngày. Nghiên về từ chiều hai mươi tám, phụ mẹ gói bánh chưng, ngồi canh nồi bánh suốt đêm với bố. Mẹ cô không nhắc chuyện cái tờ giấy. Một chữ cũng không. Mẹ chỉ mắng. Mắng cô thái hành to. Mắng cô lau bàn thờ không sạch. Mắng cô gầy như que củi, tay đen như thợ than, tóc khô như rơm. Mắng từ sáng tới tối. Rồi đêm hai mươi chín, lúc cô đang ngồi canh lửa, mẹ cô đi ra, đặt vào lòng cô một cái áo len mới, đan tay, màu đỏ đô.

– Mẹ đan từ hồi mày cưới. – Bà nói. – Định gửi lên. Rồi giận, không gửi.

Nghiên cầm cái áo. Len mềm, mũi đan dày, đều, kiểu đan của người đan cả đời.

– Mẹ hết giận chưa?

– Chưa. – Bà Mỵ nói. – Giận đến chết. – Rồi bà ngồi xuống cạnh cô, chìa hai tay ra hơ lửa. – Nó có bắt nạt mày không?

– Không ạ.

– Thế mày khóc làm gì?

Nghiên không biết mình đang khóc. Cô đưa tay lên má. Ướt.

Hôm ấy là đêm cô kể với mẹ. Không kể hết như kể với bố hồi tháng Chín. Cô chỉ kể những gì mẹ chưa biết: bốn trăm tờ giấy phơi nắng, ba trăm chín mươi tờ gãy ở giờ thứ hai, bà Ngấn bảo cô là người dưng, cô xách túi đi. Cô kể cả câu chuyện Triều đứng ở cửa xưởng, và câu cô trả lời anh tối hôm ấy: em cảm ơn anh, nhưng em không chờ được ai cả, em đang chờ một người khác nói một câu.

– Người khác là thằng Hãn?

Nghiên không trả lời. Mẹ cô thở dài, một tiếng thở dài rất dài, rồi đứng dậy đi ngủ, không nói gì thêm.

Sáng mùng một, mẹ cô bắt cô đi chùa.

Chùa làng nhỏ, mái cong, sân lát gạch, cây đại già trụi lá chỉ còn mấy chùm hoa trắng muốt ở đầu cành. Người đi lễ đầu năm chen nhau trong khói hương. Mẹ cô len lên trước, thắp hương, khấn rất lâu, môi mấp máy. Nghiên đứng lùi lại phía sau, nhìn lên các pho tượng.

Năm ngoái nhà chùa mới cho thếp lại cả hàng tượng Tam thế. Vàng mới, sáng choang, phẳng lì như giấy trang kim. Ánh nến hắt lên, mặt tượng nào cũng lóa. Nghiên nhìn một lúc thì mỏi mắt. Cô nghĩ tới vệt vàng nhỏ ở khóe miệng pho tượng ở Bắc Ninh năm 2017, cái vệt ba trăm năm vẫn sáng hơn mọi thứ mới quanh nó. Cô nghĩ tới lá vàng thủng hai lỗ trong túi áo mình, cụ Hội đặt nó lên lòng bàn tay già: nó nằm trong tay tôi.

Mẹ cô khấn xong, quay lại, thấy cô đứng nhìn tượng.

– Đẹp không?

– Sáng mẹ ạ.

– Sáng thì đẹp chứ còn gì. – Bà Mỵ nói. Rồi bà nhìn lại pho tượng, nheo mắt, như lần đầu tiên nhìn kỹ. – Mà ừ. Sáng quá, nhìn lâu nhức mắt.

Hai mẹ con ra ngồi ở bậc tam cấp, chờ bố cô và Đôn đi lễ đền bên kia làng về. Mẹ cô bóc một quả quýt, chia cho cô một nửa.

– Mẹ hỏi mày một câu. – Bà nói, không nhìn con. – Hôm mẹ lên trên ấy, bà cụ tự giới thiệu với mẹ ba lần. Lần nào cũng nói đúng một câu: tôi là Ngấn, về làm dâu nhà này từ năm hai mươi tuổi. Mày có để ý không?

– Con có.

– Bà ấy quên tên mày. Quên mẹ là ai, ba lần trong một buổi sáng. – Mẹ cô nói. – Mà cái chuyện làm dâu thì không quên. Một người đàn bà quên hết mọi thứ mà còn nhớ mỗi chuyện mình làm dâu, thì cái nghề làm dâu ở nhà ấy nó nặng thế nào hả con?

Nghiên cầm múi quýt, không ăn.

– Mẹ không hiểu vàng ấm vàng lạnh. Mẹ bán tạp hóa. – Bà Mỵ nói tiếp. – Mẹ chỉ biết mày ký tờ giấy làm dâu một năm, mà mày làm như người ta làm bốn mươi năm. Thằng Đôn nói đúng. Nó chỉ nói sai chỗ.

Bà đứng dậy, phủi quần.

– Mày có muốn làm dâu thật không?

Nghiên ngẩng lên nhìn mẹ. Ngoài sân chùa, một đứa trẻ con chạy theo quả bóng bay đỏ, ngã sóng soài, rồi tự đứng dậy, không khóc.

Cô không trả lời. Mẹ cô cũng không hỏi lại.

Mùng hai, chín giờ sáng, có tiếng xe máy ngoài ngõ.

Hãn dắt xe vào sân. Anh mặc áo khoác dạ đen, quần âu, đôi giày da đánh bóng, cái bộ anh mặc hôm dạm ngõ. Mặt anh đỏ vì gió. Chín mươi cây số xe máy giữa tháng Giêng. Sau yên xe buộc một cái làn nhựa có nắp.

Bố cô đứng ở hiên. Mẹ cô đứng ở cửa bếp, tay cầm cái muôi. Đôn đứng giữa sân. Nghiên đứng ở cửa buồng, mặc cái áo len đỏ đô.

Hãn tháo mũ bảo hiểm. Anh đi tới bậc thềm, đứng trước mặt bố cô, cúi đầu thật thấp.

– Con chúc bố mẹ năm mới mạnh khỏe. – Anh nói. Rồi anh đứng thẳng lên, nói tiếp, không vòng vo, như đọc một con số. – Con xin lỗi bố mẹ. Cái tờ giấy là con nghĩ ra trước. Con là người viết dòng thứ năm. Con đã để Nghiên đứng một mình giữa sân hôm giỗ. Con đến để xin lỗi.

Không ai nói gì. Mẹ cô đứng ở cửa bếp, cái muôi trong tay giơ lên như một cây gậy. Rồi bà đặt cái muôi xuống.

– Vào đây. – Bà nói.

Hãn vào bếp. Nghiên đứng ngoài, nghe. Mẹ cô nói một tràng, giọng chợ quê, như mắng con. Anh nghĩ con gái tôi là cái gì, anh nghĩ nhà tôi không có người à. Anh lấy vợ mà để vợ đứng một mình giữa sân, anh là cái cột đình à. Anh có biết con gái tôi về đây gầy rộc thế nào không. Hãn chỉ nói một chữ, lặp lại sau mỗi câu: vâng. Vâng. Vâng. Rồi tiếng mẹ cô ngừng. Rồi tiếng bát đĩa. Rồi tiếng mẹ cô, khác hẳn:

– Ăn đi. Đi xa đói rồi. Canh măng mẹ nấu từ hôm qua.

Nghiên quay đi, che miệng.

Cái làn nhựa Hãn mang theo, mở ra, có một gói chè, một chai rượu nếp, và một hộp nhựa đựng mứt gừng. Mứt gừng thái sợi, rim đường, trắng ngà, còn thơm mùi lửa. Hãn đặt hộp mứt trước mặt Nghiên.

– U làm. – Anh nói. – Bà ngoại cu Mít đứng cạnh, u thái, u rim. Không ai dạy, tay u tự làm. Làm xong u bảo: mang cho con bé nín thở, nó thích gừng.

Nghiên cầm một sợi mứt cho vào miệng. Cay xộc lên mũi. Ngọt ở cổ.

– U biết em thích gừng à?

– Anh không biết u biết. – Hãn nói. – Chắc u thấy em nhai kẹo gừng. Hồi em còn ở nhà.

Hồi em còn ở nhà. Nghiên nghe chữ "nhà" ấy, không nói gì.

– U ai trông? – Cô hỏi.

– Chú Kế. – Anh nói. – Anh xin chú trông u một ngày. Chú cằn nhằn, nhưng đồng ý. Anh phải về trước bốn giờ, chạng vạng u hay đi.

Ăn xong, bố cô đứng dậy, bảo Hãn theo ông ra xưởng. Lần này Nghiên không đứng ngoài cửa sổ. Cô đi theo, ngồi trên cái ghế đẩu ở góc xưởng. Bố cô không đuổi.

Xưởng sơn mài ngày Tết vẫn có việc. Một tấm vóc lớn vẽ cảnh đầm sen đang mài dở, kê nghiêng trên cái giá gỗ, cạnh bể nước. Bố cô xắn tay áo, đưa cho Hãn một miếng đá mài, một cái giẻ, chỉ vào một góc tấm vóc.

– Mài đi.

Hãn cầm miếng đá. Anh nhìn bố cô một cái, rồi nhìn tấm vóc.

– Con không biết mài ạ.

– Thì học. – Bố cô nói. – Nước vào. Mài tròn. Mài nhẹ. Thấy màu dưới lên thì dừng.

Hãn nhúng miếng đá vào nước, đặt lên mặt vóc, mài. Tay anh cứng, mài mạnh quá. Bố cô không nói gì, chỉ đặt tay lên cổ tay anh, ấn nhẹ xuống một chút cho đúng lực, rồi buông ra. Hãn mài tiếp. Chậm hơn. Đều hơn.

Hai người đàn ông đứng cạnh nhau, mỗi người một góc tấm vóc, mài. Không ai nói câu nào. Chỉ có tiếng đá mài sột soạt trên mặt sơn, tiếng nước nhỏ giọt từ giẻ xuống bể. Nghiên ngồi nhìn. Dưới tay bố cô, lớp sơn đen mỏng dần, một cánh sen bằng vỏ trứng hiện lên, trắng ngà. Dưới tay Hãn, chậm hơn, một vệt bạc dát hiện ra, mờ, rồi rõ dần.

Một tiếng sau, bố cô dừng tay. Ông cầm miếng giẻ lau mặt vóc chỗ Hãn mài, nhìn rất lâu.

– Được. – Ông nói. – Tay anh mài không vội.

– Con làm cầu, bố ạ. Làm cầu không vội được.

– Ừ. – Bố cô nói. – Sơn mài cũng thế. Mài vội thì lộ lớp dưới. Mài chậm mới thấy màu.

Hãn đặt miếng đá xuống. Anh nhìn tay mình, những vết chai búa ở gốc ngón đã ngả màu nước sơn.

Ba giờ chiều, Hãn về. Mẹ cô dúi vào cái làn nhựa nửa cái bánh chưng, một cây giò, một túi lạc rang húng lìu, bảo mang về cho bà thông gia. Đôn ra tận đầu ngõ tiễn. Bố cô đứng ở cổng. Nghiên đứng cạnh bố.

Hãn ngồi lên xe, đội mũ, cài quai. Anh nhìn Nghiên. Anh không hỏi em bao giờ về. Anh chỉ nói:

– Còn mỗi bên hai đốt nữa. Rồi hợp long.

– Em biết. – Nghiên nói.

Anh nổ máy, đi. Cô đứng nhìn theo tới khi chiếc xe khuất sau cái lũy tre đầu làng.

Bố cô vẫn đứng cạnh cô. Ông sờ túi áo ngực, như tìm bao thuốc ông đã bỏ từ mấy năm nay, cái cử chỉ của mỗi lần ông có điều muốn nói mà chưa biết nói thế nào.

– Hôm giỗ, – ông nói, – bố ngồi mâm thứ ba dưới rạp. Con nhớ không?

– Con nhớ.

– Mâm thứ ba quay lưng vào hiên. Lúc thằng Đôn đứng dậy, bố quay hẳn người lại. Từ lúc ấy bố thấy hết. – Ông nói chậm, từng chữ. – Bà cụ đang ăn. Lúc chú Kế hỏi hợp đồng gì, bát cơm trong tay bà cụ run. Run như cầy sấy. Đôi đũa va vào thành bát lách cách, bố ngồi xa thế mà còn nghe thấy.

Nghiên đứng im.

– Thằng Hãn ngồi mâm thứ hai. – Bố cô nói tiếp. – Lúc chú nó hỏi nó, nó không nhìn chú nó. Nó nhìn sang hiên. Nó nhìn bát cơm của mẹ nó. Lúc con đứng nói giữa sân, nó cũng không nhìn con. Nó nhìn mẹ nó. Bà cụ đứng dậy, đi tới trước mặt con, nó đứng bật dậy theo, hai tay giơ ra, như người đỡ một cái gì sắp đổ. Rồi bà cụ chỉ nói hai chữ, đi vào. Nó đứng đấy. Tay nó vẫn còn giơ ra một nửa.

Gió đầu xuân thổi qua lũy tre, mấy chiếc lá tre khô rơi lả tả xuống con ngõ gạch.

– Con chỉ thấy nó đứng im. – Bố cô nói. – Bố thấy nó đứng đỡ.

Ông quay sang nhìn con gái. Đôi mắt ông, đôi mắt thợ sơn mài, cả đời nhìn vào những lớp sơn để biết lớp nào dưới lớp nào.

– Nó đứng im hôm giỗ là vì nó nhìn mẹ nó. – Ông nói. – Con có nhìn không?

— Hết chương 22 —