Chín điều viết trên giấy kẻ ô

Chương 3: Chín điều viết trên giấy kẻ ô

– Điều một, – Nghiên nói, – không ra xã đăng ký.

Hãn đang lắc cốc trà đá cho đá tan bớt, dừng tay.

– Cô nói lại.

– Cưới thì cưới theo lễ, ở làng. Có mâm cỗ, có lễ gia tiên, có rước dâu, có gì cũng được. Nhưng không ra ủy ban xã ký giấy đăng ký kết hôn.

– Tại sao?

– Vì cái giấy ấy là chuyện thật. – Nghiên nói. – Còn chuyện này là diễn. Tôi diễn với u anh, với họ hàng anh, với làng anh. Tôi không diễn với nhà nước.

Hãn nhìn cô một lúc, rồi gật.

– Được. Điều một.

Quán nước chân đê là một cái lều lợp lá cọ, bốn cái bàn nhựa thấp, một bà cụ bán trà đá, thuốc lào và lạc rang. Tối Thứ Tư, sáu giờ rưỡi, Hãn vừa tan ca, quần còn dính vữa. Nghiên ngồi đối diện, cuốn sổ kẻ ô mở trên bàn, cây bút chì cắm trên búi tóc được rút xuống, gõ gõ vào mép sổ. Ngoài kia, dưới chân đê, mặt sông Đuống tối dần, mấy đốm đèn của công trường cầu bật lên vàng vọt.

Từ đêm Thứ Hai tới giờ, hai người nói chuyện qua điện thoại bốn lần. Lần nào Nghiên cũng hỏi một câu, Hãn trả lời, rồi cô bảo để tôi nghĩ. Tối nay là lần đầu cô ngồi xuống với cuốn sổ.

– Điều hai. Thời hạn. – Cô viết. – Một năm tính từ ngày cưới. Ngày cưới là ngày nào?

– U tôi sẽ chọn. U tôi không bao giờ cho cưới tháng Bảy. Tháng Bảy là tháng cô hồn. Hôm nay là mùng ba tháng Tám rồi. Chắc u chọn trong tháng này.

– Thế thì để trống ngày. Hết đúng ngày ấy năm sau.

– Được.

– Anh định nói với u thế nào? Gặp nhau ở đâu, quen nhau bao lâu?

– Nói thật. Cô đến hỏi mua vàng, tôi gặp, tôi muốn cưới. – Hãn nói. – U tôi không nhớ được quen nhau bao lâu. Người khác hỏi thì cô cứ bảo quen nhau qua việc. Đúng mà.

– Làng anh sẽ bảo cưới vội.

– Làng tôi bảo gì cũng được. Làng tôi đã bảo nhiều rồi.

Nghiên ghi một dòng nhỏ bên lề: "Quen qua việc". Rồi cô gạch chân hai lần, như sợ chính mình quên.

– Điều ba. Ngủ.

Bà cụ bán nước đang rót trà cho bàn bên cạnh, nghe chữ "ngủ" thì liếc sang. Nghiên hạ giọng.

– Tôi ngủ buồng trong. Anh ngủ ở đâu tùy anh, nhưng không phải buồng trong.

– Tôi ngủ gian xưởng. Từ hồi về tôi vẫn ngủ ở đấy. Có cái chõng tre.

– Cái chõng treo trên vách ấy à?

– Cô để ý kỹ nhỉ.

– Tôi là thợ. – Nghiên viết tiếp. – Điều bốn. Trước mặt u anh và họ hàng thì được nắm tay. Ngoài ra không động chạm.

– Khoác vai thì sao?

Nghiên ngẩng lên. Hãn nói rất nghiêm túc.

– Đám cưới người ta chụp ảnh. Thợ ảnh làng này bắt khoác vai. – Anh giải thích. – Tôi hỏi trước cho khỏi phạm.

– Đám cưới thì được khoác vai. Một ngày.

– Được.

Cô viết, gạch chân chữ "một ngày". Rồi cô đặt bút xuống.

– Điều năm. Tiền.

– Tôi bảo rồi, tôi không trả cô đồng nào.

– Tôi biết. Tôi viết vào để anh nhớ. – Nghiên nói. – Anh không trả tiền tôi làm vợ. Nhưng lò nhà anh đập vàng cho đình thì phải lấy tiền công theo giá thợ. Tiền công ông thợ đập nào, ông thợ nào đứng đe, đình trả, tôi chuyển. Không ai làm không cho ai.

Hãn nghĩ một lúc.

– Bố tôi có hai thợ cũ. Ông Tề, bảy mươi mốt tuổi, đứng đe với bố tôi bốn mươi năm. Anh Sính, giờ làm nhôm kính. Phải gọi cả hai.

– Thì gọi. Đình trả.

– Được. Điều năm.

Một chiếc xe tải chở cát chạy trên đê, đèn pha quét ngang qua cái lều, rọi sáng mặt Hãn một thoáng. Nghiên nhận ra anh có một vết sẹo nhỏ ở cằm, trắng mờ, chỉ thấy khi có ánh sáng chiếu nghiêng.

– Điều sáu. – Cô nói. – Tôi giữ lời thề của dâu nghề quỳ, như mọi người dâu khác.

– Cô chưa biết lời thề ấy là gì.

– Anh vừa nói hôm Thứ Bảy. Không bỏ làng, không mang nghề đi, không nói với ai.

– Cô sẽ bỏ làng. Hết một năm.

– Thì trong một năm tôi không bỏ. – Nghiên nói, rồi thấy chính mình đang tự cãi. Cô gõ bút vào trán. – Được rồi. Tôi viết lại. "Trong thời gian làm dâu, Nghiên giữ lời thề như mọi dâu khác. Hết hạn, Nghiên không mang cách làm đi bán, không dạy ai khi chưa được u cho phép."

– Khi u tôi không còn nhớ để cho phép thì sao?

Nghiên im. Đó là câu cô đã nghĩ suốt từ đêm Thứ Hai. Cô muốn học. Cô muốn hơn cả muốn có vàng thếp đình: cô muốn biết, bằng chính đôi tay mình, tờ giấy ba trăm năm ấy được làm ra thế nào. Và nếu một ngày cô biết, cô không muốn cái biết ấy chết theo cô.

– Thì tôi sẽ hỏi anh. – Cô nói. – Anh là con trưởng.

– Tôi là đàn ông. Luật không cho tôi biết.

– Luật không cho anh biết. Không cấm anh cho phép.

Hãn nhìn cô, rồi cười. Lần đầu tiên Nghiên thấy anh cười hẳn, khóe mắt nhăn lại thành hai nếp.

– Cô làm luật sư thì hơn.

– Tôi làm thợ. Thợ cũng phải đọc hợp đồng.

– Được. Điều sáu.

– Điều bảy là của anh. – Cô đẩy cuốn sổ sang. – Anh muốn gì?

Hãn cầm cây bút chì, xoay xoay giữa hai ngón tay. Anh nghĩ lâu. Bà cụ bán nước bê ra đĩa lạc rang, đặt xuống, nhìn hai người, rồi lặng lẽ đi vào.

– Không nói dối u tôi những gì không bắt buộc phải nói dối. – Anh nói.

– Nghĩa là sao?

– Nghĩa là u tôi đang mất dần mọi thứ. Cái u tôi còn là mấy người quanh bà. Nếu ai cũng nói dối bà, thì bà sống giữa một đám người lạ. – Anh viết vào sổ, nét chữ thẳng như kẻ. – Cưới là điều bắt buộc. Còn lại thì không. Cô thích món gì, ghét món gì, nhớ nhà hay không, mệt hay không, cô cứ nói thật. U tôi hỏi gì mà trả lời thật được thì trả lời thật.

Nghiên đọc lại dòng ấy. Rồi cô gật đầu.

– Được. – Cô nói, rồi chợt nhận ra mình vừa dùng chữ của anh. – Điều tám. Hết hạn thì sao?

– Tôi nhận lỗi. Tôi nói với u, với họ hàng là tôi có lỗi, cô bỏ đi là phải. Tiếng xấu tôi chịu. Cô về làm việc của cô, đi đâu người ta cũng không nói được gì.

– Anh chịu được à?

– Tôi chịu được. Ở làng này người ta đã nói về tôi một lần rồi. – Hãn nói, nhẹ như không. – Năm 2019, người tôi định cưới trả lễ trước đám cưới một tháng. Làng nói cả năm. Tôi vẫn sống.

Nghiên không hỏi thêm. Cô viết điều tám. Rồi cô lật sang trang mới, viết số chín, khoanh tròn.

– Điều chín. Không ai được phải lòng ai.

Hãn ngẩng lên. Lần này anh không cười.

– Cô sợ à?

– Tôi không sợ. Tôi làm hợp đồng thì phải có điều khoản rủi ro. – Nghiên nói, giọng cô tỉnh queo. – Một năm, ở chung một nhà, ăn chung một mâm. Người ta không phải gỗ. Nên tôi viết vào. Ai phạm thì phải báo trước ba mươi ngày.

– Báo trước để làm gì?

– Để bên kia kịp chuẩn bị tinh thần. – Cô nói. – Như báo nghỉ việc.

Hãn nhìn tờ giấy rất lâu. Rồi anh cầm bút, viết dưới điều chín một dòng nhỏ: "Đồng ý. Hãn." Nét chữ ấy, Nghiên để ý, hơi nghiêng hơn những dòng trên.

Thứ Bảy, Ân chở Nghiên lên Đông Kiều lần thứ hai. Hãn chờ ở quán nước chân đê. Nghiên đã chép chín điều ra hai tờ giấy kẻ ô sạch, mỗi tờ một bản, chừa trống điều bảy. Hãn tự tay viết điều bảy vào cả hai tờ, rồi viết lại dòng "Đồng ý. Hãn." dưới điều chín. Ân đọc to từng điều cho cả hai nghe, giọng như đọc phán quyết, đọc tới điều chín thì ho sặc sụa phải dừng lại uống nước.

– Em làm chứng, – nó nói, ký vào góc dưới hai tờ một chữ ký ngoằn ngoèo. – Có chuyện gì em ra tòa làm chứng cho chị.

– Chuyện này không ra tòa được. – Hãn nói.

– Thì em làm chứng ở đâu cũng được. Ở đình, ở chùa.

Nghiên ký. Hãn ký. Mỗi người giữ một bản. Hãn gấp bản của anh làm tư, kẹp vào cái cặp hồ sơ công trường có in chữ số hiệu gói thầu ở bìa. Nghiên gấp bản của cô làm tư, mở cái hộp gỗ sơn đen đựng đồ nghề thếp vàng, đặt tờ giấy vào lòng nắp, chỗ có cái túi vải nhỏ cô may để đựng bút lông. Hộp ấy cô mang theo người như mang ví.

– Giờ đi đâu? – Ân hỏi.

– Đi báo u. – Hãn nói.

Bốn giờ chiều, nắng hanh xiên qua tán nhãn, đổ những đốm sáng lốm đốm xuống sân gạch. Bà Ngấn đang ngồi trên bậc thềm, trước mặt là cái nong phơi lạc. Bà nhặt từng hạt lép bỏ ra, hạt chắc để lại, tay làm đều đều không cần nhìn.

Hãn dắt Nghiên vào. Ân đứng ngoài cổng theo lời dặn, giả vờ xem điện thoại.

– U ơi.

– Thằng Hãn về đấy à. – Bà ngẩng lên, thấy Nghiên, hơi nheo mắt. – Ai đây?

Hãn ngồi xuống bậc thềm cạnh mẹ. Nghiên ngồi xuống phía bên kia cái nong. Trong đầu, cô đã tập câu nói của mình suốt từ Long Biên lên. "Cháu chào bác. Cháu tên là Nghiên…". Nhưng Hãn nói trước.

– U ơi, con muốn cưới cô này.

Bà Ngấn dừng tay. Một hạt lạc lép kẹt giữa hai ngón tay đen muội.

– Cưới à?

– Vâng. Cô ấy tên Nghiên. Hai mươi tám tuổi. Quê Nam Định cũ. Làm thợ sơn son thếp vàng. Bố cô ấy làm sơn mài.

Anh nói từng ý một, chậm, rõ, như người ta đọc cho ai chép. Nghiên hiểu đó là cách anh vẫn nói với mẹ mình mỗi ngày.

Bà Ngấn quay sang nhìn Nghiên. Bà nhìn rất lâu. Rồi bà làm một việc Nghiên không ngờ: bà cầm lấy hai bàn tay cô, lật ngửa lên, nhìn vào các đầu ngón. Đầu ngón tay Nghiên có mấy vệt sơn ta đã khô, nâu đen, bám vào kẽ móng. Lòng bàn tay có vết chai ở gốc ngón trỏ, chỗ cầm bút lông, cầm bay.

– Tay này làm sơn. – Bà nói.

– Dạ.

– Tay làm sơn thì không sợ bẩn. – Bà gật gù, buông tay cô ra. – Tay không sợ bẩn thì làm được muội.

Nghiên thấy Hãn thở ra rất khẽ bên kia cái nong.

– Thế u có đồng ý không u? – Anh hỏi.

Bà Ngấn không trả lời ngay. Bà lại nhìn Nghiên, lần này nheo mắt kỹ hơn, như người nhìn một vết xước trên mặt gỗ để đoán xem nó cũ hay mới. Một con gà mái dẫn đàn con đi qua sân, mổ mổ vào kẽ gạch. Ngoài cổng, Ân nín thinh.

Rồi bà cụ chỉ ngón tay đen vào mặt Nghiên.

– Con này tao gặp rồi. – Bà nói, giọng tỉnh táo lạ lùng. – Hôm nó đến hỏi mua vàng, tao cầm chổi đuổi ra.

— Hết chương 3 —