U biết từ đầu

Chương 24: U biết từ đầu

– Dậy. Dâu nhà này không ngủ tới gà gáy.

Nghiên mở mắt. Bóng đèn pin rọi thẳng vào mặt cô. Ngoài cửa sổ trời tối mịt. Bà Ngấn đứng bên giường, tóc búi gọn, áo bông màu cỏ úa, đúng như cái sáng sau đêm cưới, đúng từng chữ.

– Dạ. – Nghiên nói, giọng còn ngái ngủ. – Con dậy.

Đêm qua cô phóng xe từ Long Biên lên, tới nơi đã gần mười giờ. Bà Ngấn đã ngủ gục trên cái bàn làm việc trống ở buồng trong, đầu gối lên cánh tay, Viên ngồi canh bên cạnh không dám gọi. Hãn bế mẹ sang buồng bà. Nghiên đứng ở cửa buồng trong rất lâu, nhìn cái giường gỗ lim, cái chăn hồng phấn thêu song hỷ vẫn gấp vuông ở đầu giường. Hãn bảo: em ngủ đây đi, khuya rồi. Rồi anh ra gian xưởng. Cô nằm xuống. Cô ngủ ngay, ngủ như người đi xa về tới nhà.

Bốn giờ sáng Thứ Ba, mùng tám tháng Giêng. Nghiên khoác áo, theo bà ra chái.

Bà Ngấn thắp đèn. Không phải mười hai ngọn. Chỉ một. Bà vặn bấc thấp, úp cái bát sứ lên, rồi ngồi xuống cái ghế đẩu ở đầu hàng, chỉ cho Nghiên ngồi xuống cái ghế đối diện. Hai người ngồi cách nhau một ngọn lửa xanh nhỏ bằng đốt ngón tay.

Bà nhìn Nghiên. Ánh mắt bà trong và sắc, cái sắc của những lúc bà tỉnh nhất. Nghiên biết ánh mắt ấy. Cô biết nó không ở lại lâu.

– Mày có biết vì sao tao gọi mày về không?

– Dạ, Viên bảo u có chuyện phải nói.

– Ừ. – Bà Ngấn gật đầu. – Tao phải nói lúc tao còn nhớ. Mấy hôm nay sáng nào tao cũng nhớ ra, rồi tới trưa lại quên. Hôm qua tao nhớ từ sáng tới tối. Tao sợ hôm nay mà không nói thì không bao giờ nói được nữa.

Bà im một lúc. Ngọn đèn dầu lạc kêu lách tách rất khẽ.

– Mày có cái hộp gỗ sơn đen.

Nghiên ngồi im. Tim cô đập mạnh.

– Dạ.

– Hôm hai đứa mày đi vắng cả buổi chiều. Tháng Mười. Con Viên ngồi với tao. – Bà Ngấn nói chậm, từng chữ, như người dò từng bậc cầu thang trong bóng tối. – Tao muốn xem cái bay của mày. Tao hỏi con Viên. Nó bảo không biết. Tao vào buồng mày. Tao thấy cái hộp trên bàn. Tao mở ra.

Bà giơ bàn tay phải lên trước ngọn đèn. Ngón cái, ngón trỏ đen muội, cái đen lặn vào thớ da.

– Tao định tìm cái bay. Tao thấy tờ giấy. Kẻ ô. Gấp làm tư. Có một điều chữ thằng Hãn, tao nhận ra. Chữ thằng Hãn từ bé đã thẳng như kẻ thước.

– U đọc à?

– Tao đọc. – Bà Ngấn nói. – Tao đọc chậm. Tao đọc tới điều ba thì quên điều một. Phải đọc lại. Tao ngồi ở mép giường mày đọc cả buổi. Đọc tới khi con Viên gọi ra ăn cơm. Tao gấp vội. Tao không nhớ mày gấp thế nào. Tao gấp kiểu của tao.

Nghiên rút cái hộp gỗ sơn đen ra từ cái túi cô để dưới chân, cái hộp cô mang theo người như mang ví. Cô mở nắp. Tờ giấy kẻ ô vẫn nằm trong lòng nắp, gấp ba, nếp lệch. Cô mở ra, đặt lên đầu gối. Góc dưới, cạnh chữ ký ngoằn ngoèo của Ân, vân tay đen vẫn còn nguyên, rõ từng đường xoáy.

Bà Ngấn cúi xuống nhìn. Bà đặt ngón tay cái của mình lên cạnh vết vân tay ấy. Không chạm. Chỉ đặt cạnh.

– Của tao đấy. – Bà nói, giọng gần như vui. – Tay tao bẩn. Tao đọc mà quên mất tay tao bẩn.

Nghiên không nói được gì. Mấy tháng nay cô nghĩ tới Viên. Nghĩ tới chú Kế. Cô đã giấu Hãn, đã soi tờ giấy dưới đèn mỗi tối. Chưa lần nào cô nghĩ tới bàn tay đang ở ngay trước mặt mình mỗi sáng, bàn tay cả đời đụng vào muội.

– U biết từ tháng Mười. – Cô nói. – Thế sao u không nói gì?

– Tao biết từ trước nữa. – Bà Ngấn nói. – Đọc giấy là để chắc thôi.

– Từ trước?

– Thằng Hãn cưới vợ trong ba tuần. – Bà nói, đếm trên những ngón tay đen. – Đêm tân hôn nó ngủ ngoài xưởng. Mày gọi nó là anh mà xưng tôi. Nó gắp cho mày mà không nhìn mày. Tao quên nhiều thứ. Tao không ngu.

Nghiên cúi đầu. Ngọn đèn nhảy lên một chút. Bà Ngấn đưa tay vặn bấc xuống, không cần nhìn.

– Thế sao u vẫn dạy con?

Bà Ngấn không trả lời ngay. Bà nhìn ngọn lửa. Lâu tới mức Nghiên sợ bà đã trôi đi mất, sợ câu tiếp theo sẽ là "mày là ai".

– Đêm rằm tháng Tám, – bà nói, – mày bước qua bậc cửa chái. Tao thổi tắt đèn. Mày nhớ không?

– Con nhớ.

– Lúc mày bước vào, ba ngọn đèn đang cháy, ngọn nào cũng đứng yên. Mày đứng sát ngọn đầu tiên, gần thế này. – Bà giơ tay, đo một gang. – Ngọn lửa không nhảy. Tao nhìn. Mày nín thở.

Bà nhìn Nghiên.

– Con Đoan khéo tay. Nó quét nước ba khéo hơn tao. Mà con Đoan đứng trước đèn là ngọn lửa nhảy. Nó thở mạnh. Mẹ chồng tao bảo: muội là hơi thở của lửa, người làm muội phải biết nhường hơi cho lửa. – Bà gật đầu, chắc nịch. – Tao chọn đứa nín thở được.

Nghiên đưa tay lên che miệng.

– Cưới giả thì sao? – Bà Ngấn nói tiếp. – Ngày xưa tao về làm dâu nhà này cũng có thương ông nhà tao đâu. Bố mẹ tao gả. Tao gặp ông ấy hai lần. Lần thứ ba là đám cưới. Thương là thương sau.

– U ơi…

– Mày đừng khóc. Khóc nước mắt rơi vào đèn. – Bà nói, rồi tự bật cười, tiếng cười khô khốc. – Mày có biết vì sao tao không bắt mày thề không?

– Dạ không.

– Con Đoan tao bắt thề. Quỳ tới khi hương tàn. Rồi nó không giữ được, nó phải đi. – Bà Ngấn chạm ngón tay đen lên tờ giấy kẻ ô trên đầu gối Nghiên, chỗ điều sáu. – Mày viết vào đây. Không mang đi bán. Không dạy ai khi chưa được u cho phép. Tao đọc. Thế là mày thề rồi. Thề bằng chữ của mày. Tao không bắt mày quỳ nữa. Đầu gối mày còn phải quỳ thếp vàng.

Ngón tay bà trượt xuống. Dừng ở điều bảy.

– Cái điều này thằng Hãn viết. Tao đọc, tao biết nó là con tao. – Bà nói. Rồi ngón tay bà trượt xuống dòng cuối. Điều chín. Bà nhìn dòng ấy rất lâu, rồi bà cười. Cười thật, cười tới mức phải lấy tay áo lau mắt. – Cái điều này thì tao cười cả buổi. Con Viên hỏi bác cười gì. Tao bảo tao nhớ ra một chuyện ngày xưa.

Nghiên ngồi im, mặt nóng ran.

Ngoài kia trời bắt đầu xám. Có tiếng gà gáy đầu tiên ở xóm trên.

– U ơi. – Nghiên nói, rất nhỏ. – Hôm giỗ…

Bà Ngấn ngẩng lên.

– Hôm giỗ làm sao?

– Hôm giỗ u bảo con là người dưng.

Bà Ngấn nhìn cô. Ánh mắt sắc ấy chao đi một chút, như ngọn lửa gặp gió.

– Tao nói thế à?

– Dạ.

Bà im rất lâu. Bà nhìn xuống đôi bàn tay mình trên đầu gối.

– Tao không nhớ. – Bà nói. – Tao chỉ nhớ hôm ấy thằng Kế nó đứng giữa sân. Nó nói to. Cả họ nhìn. Ông nhà tao trên bàn thờ nhìn. Nó đem cái nhà tao ra bêu giữa sân, ngay ngày giỗ ông nhà tao. Tao giận. Tao giận thằng Kế. Tao giận tao, biết mà để nó bêu. – Bà ngẩng lên. – Nếu tao nói với mày hai chữ ấy, thì miệng tao nói sai người. Mày không phải người dưng. Người dưng không ngồi canh đèn cho tao hai mươi lăm buổi sáng.

Nghiên không giữ được nữa. Cô cúi gập người xuống, trán chạm vào đầu gối, vai rung lên. Cô nhớ lời bà vừa dặn: khóc nước mắt rơi vào đèn. Cô quay mặt ra phía cửa chái mà khóc.

Một bàn tay đặt lên tóc cô. Khô. Ấm. Các đầu ngón tay ram ráp. Vuốt chậm, đều, như vuốt tóc một đứa trẻ.

– Ru hời ru hỡi con ơi… – Bà Ngấn hát, khẽ. – Một nước mực khói, hai lời keo trâu… Ba nắng phơi mặt cho lâu…

Bàn tay dừng lại.

– Nước… – Bà nói. – Nước tư…

Nghiên ngẩng lên. Bà Ngấn nhìn ngọn đèn. Môi bà mấp máy, như người đang cố đọc một dòng chữ ở rất xa.

– Mẹ tao hát câu ấy cho thằng Hãn. – Bà nói. – Đêm gió bấc. Mẹ ngồi bên chum. Tao bế thằng Hãn ra. Nó khóc dai lắm, mẹ hát cả đêm. Cả đêm tao nghe câu ấy. Thế mà giờ tao không nhớ.

Bà đập nhẹ bàn tay lên đầu gối mình, một cái, như người ta đập vào cái đài cũ cho nó kêu.

– Tao không nhớ. – Bà nói lại.

Có tiếng chân ngoài hiên. Hãn đứng ở cửa chái, áo len, đầu tóc rối, tay cầm hai cốc nước gừng nóng. Anh không bước vào. Anh đứng ở bậc cửa. Anh đã đứng đó bao lâu, Nghiên không biết.

Bà Ngấn quay ra nhìn con trai.

– Thằng Hãn. – Bà nói. – Mày vào đây.

Hãn nhìn mẹ. Anh nhìn bậc cửa chái dưới chân mình. Ba mươi ba năm, anh chưa bao giờ được bước qua cái bậc cửa ấy.

– U cho con vào ạ?

– Tao bảo vào thì vào. – Bà Ngấn nói. – Đứng đấy gió lùa, tắt đèn bây giờ.

Hãn bước qua bậc cửa. Rất chậm. Như người bước lên một tấm ván bắc qua sông. Anh đặt hai cốc nước gừng xuống nền đất nện, rồi ngồi xổm xuống cạnh mẹ.

Bà Ngấn đặt tay lên vai con trai.

– Hôm giỗ mày đứng đỡ tao. – Bà nói. – Tao nhớ. Tao không nhớ thằng Kế nói gì. Tao nhớ mày đứng dậy, tay mày giơ ra. Tao ngã thì mày đỡ. Mày đứng thế là phải.

Hãn không nói gì. Anh cúi đầu xuống. Nghiên thấy vai anh run lên một lần, như cái đêm u ngồi bên chum. Rồi thôi.

Ngọn đèn duy nhất trong chái vẫn cháy, xanh, nhỏ, đứng yên. Không ai trong ba người thở mạnh.

Một lúc sau, bà Ngấn rút tay về. Bà nhìn ngọn đèn. Rồi bà nhìn Hãn, rồi nhìn Nghiên. Ánh mắt sắc ấy đã tan ra, trong mà xa, như mặt ao buổi sớm.

– Hai đứa ngồi đây làm gì? – Bà hỏi, giọng hiền. – Trời sáng rồi. Đi nấu cơm đi.

Bà đứng dậy, đi ra, để lại hai người trong chái với một ngọn đèn.

Hãn không đứng dậy ngay. Anh ngồi xổm trên nền đất nện, nhìn quanh. Mười hai cái bát sứ úp chồng lên nhau ở góc. Cái nồi đồng nấu keo. Cái bát men xanh. Mấy cái chổi lông lợn treo trên vách. Những lọ muội Nghiên dán nhãn xếp thành hàng trên cái giá tre, nhãn nào cũng ghi ngày, giờ, số bát bằng nét chữ của cô.

– Hồi bé, – anh nói, – anh hay nhìn qua khe cửa. Cửa này có một cái khe ở bản lề dưới. Nằm sấp xuống mới nhìn thấy. Anh chỉ thấy được chân u với cái nồi.

– Giờ anh thấy cả rồi.

– Ừ. – Anh nói. – Nó nhỏ hơn anh tưởng.

Nghiên cầm cốc nước gừng anh mang vào, đã nguội một nửa. Cô uống một ngụm. Cay.

– U cười điều chín cả buổi. – Hãn nói, không nhìn cô.

– Em nghe rồi.

– Thế là cả nhà này chỉ có mình anh với em là không cười.

Nghiên bật cười. Cô không định cười. Tiếng cười bật ra, rồi cô phải đưa tay che miệng vì sợ ngọn đèn nhảy. Ngọn đèn vẫn đứng yên.

– Hôm giỗ anh bảo tối nói chuyện điều chín. – Cô nói. – Rồi không nói.

– Ừ.

– Giờ anh nói đi.

Hãn nhìn ngọn đèn. Anh nghĩ lâu, như mọi lần anh nghĩ trước một câu quan trọng.

– Sau hội đình. – Anh nói.

– Sao lại sau hội đình?

– Vì bây giờ em đang cần lò nhà anh. Em cần giấy, cần u, cần ba cái đe. – Anh nói chậm. – Anh nói bây giờ, em gật, anh không biết em gật vì cái gì. Em cũng không biết. Đợi khi có vàng rồi, khi em không cần gì ở nhà này nữa. Lúc ấy anh hỏi. Em gật hay lắc thì anh biết là thật.

Nghiên nhìn anh. Người đàn ông này, cô nghĩ, đến chuyện thương ai cũng phải đúc mẫu, ép mẫu, chờ đủ ngày mới dám đổ cả khối. Cô thấy bực, và cô thấy thương, hai thứ ấy lẫn vào nhau như muội lẫn vào keo.

– Lỡ không có vàng thì sao?

– Thì anh vẫn hỏi. – Hãn nói. – Muộn hơn thôi.

Bảy giờ sáng, Hãn đang dắt xe ra cổng đi làm thì điện thoại reo. Anh nhìn màn hình, đứng lại. Rồi anh quay vào sân, chìa điện thoại cho Nghiên xem tin nhắn vừa tới.

Ông Nhẫn.

"Chào anh Hãn. Tôi muốn gặp anh và cô Nghiên, tối mai hoặc tối kia, ở đâu cũng được. Tôi có một đề nghị mới. Và có một chuyện anh Kế chưa nói với anh, tôi nghĩ anh nên biết từ tôi."

— Hết chương 24 —