Ru hời, mực khói, keo trâu

Chương 29: Ru hời, mực khói, keo trâu

– Hát lại đi. – Bà Ngấn nói. – Từ đầu. Chậm thôi.

Bốn giờ sáng Chủ nhật. Trong chái, một ngọn đèn dầu lạc. Ba người ngồi quanh nó: bà Ngấn ở đầu hàng, Nghiên đối diện, và Hãn ngồi xổm ở chỗ bậc cửa, nửa trong nửa ngoài, như vẫn chưa tin là mình được ngồi đây.

Nghiên hát. Giọng cô vẫn lệch tông. Lần này cô không run.

– Ru hời ru hỡi con ơi…

Bà Ngấn nhắm mắt. Bàn tay phải của bà đặt trên đầu gối, ngón tay khẽ nhúc nhích.

– Một nước mực khói, hai lời keo trâu…

Bàn tay bà làm động tác bốc. Bốc một nắm, thả vào. Một nắm nữa. Như bốc muội thả vào nồi. Rồi bàn tay khuấy, theo một chiều, chậm.

– Ba nắng phơi mặt cho lâu…

Bàn tay bà giơ lên, kẹp một cái gì đó giữa hai ngón, giơ ra phía cửa chái, chỗ ánh sáng sẽ lên. Kẹp giấy lên giàn.

Nghiên dừng lại một nhịp. Hãn nín thở. Cô hát câu thứ tư.

– Nước tư sương bấc, đêm thâu bốn lần…

Bà Ngấn mở mắt. Bà đứng dậy. Bà đứng dậy nhanh tới mức Hãn phải đưa tay ra đỡ, nhưng bà không cần đỡ. Bà đi ra khỏi chái, ra hiên sau, đi tới cái giàn tre Hãn dựng dọc sân từ tháng Mười Một, giờ trống trơn. Hai người đi theo.

Bà đặt hai bàn tay lên thanh tre ngang của giàn. Rồi bà lắc đầu.

– Cao quá. – Bà nói. – Giàn này để treo. Nước tư không treo. Nước tư trải.

– Trải thế nào hả u? – Nghiên hỏi, rất khẽ, như sợ làm tắt ngọn đèn trong đầu bà.

Bà Ngấn giơ tay ngang thắt lưng.

– Cao chừng này. Nan tre ngang, thưa. Trải giấy lên như trải chiếu. Nằm phẳng. Nằm ngửa lên trời cho sương nó đậu. – Bà cúi xuống, như cúi trên một cái giàn vô hình, hai tay làm động tác vuốt phẳng một tờ giấy. – Chạng vạng trải ra. Trước khi mặt trời lên thì cuốn vào. Cuốn vào chái, phủ vải màn. Ban ngày giấy ngủ trong tối. Đêm lại trải ra.

Nghiên đứng im, không dám ghi. Cô không mang sổ. Cô không cần sổ. Cô nhìn bàn tay bà.

– Năm phen trở mặt cho cân. – Cô hát tiếp, khẽ.

Bà Ngấn giơ bàn tay lên, xòe năm ngón. Rồi bà gập từng ngón xuống, môi lầm rầm.

– Đêm đầu một lần. Nửa đêm. – Bà gập ngón cái. – Đêm hai một lần. – Ngón trỏ. – Đêm ba một lần. – Ngón giữa. – Đêm tư hai lần. Nửa đêm một, gà gáy một. – Hai ngón cuối. – Năm. Cho cân hai mặt. Mặt nào cũng phải nằm ngửa với sương như nhau.

Bà nhìn bàn tay đã nắm lại của mình, ngạc nhiên, như nhìn bàn tay của một người khác.

– Mẹ tao đếm thế. – Bà nói. – Mẹ tao đếm to. Một, hai, ba, bốn, năm.

Ông Tề nhớ cụ Gái đếm. Ông ngủ gật, không biết cụ đếm tới mấy. Năm. Cụ đếm tới năm.

– Bảy ngày ủ kín… – Hãn hát. Giọng anh trầm, khàn vì cả đêm qua.

– Ủ kín. – Bà Ngấn nói. – Gà gáy đêm thứ tư thì cuốn vào, cho ngay vào chum, đậy vung, trát vung bằng đất sét. Không cho hơi ra. Bảy ngày không mở.

– Chín phần nện êm…

– Cái đấy việc của đàn ông. – Bà nói. – Hỏi ông Tề.

Rồi bà quay lại, nhìn hai người đứng trên hiên sau trong ánh sáng xám của buổi sớm. Bà nhìn con trai rất lâu.

– Mày hát à? – Bà hỏi.

– Dạ, con hát.

– Ai dạy mày?

– Bà nội, u ạ. – Hãn nói. – Bà hát cho con ngủ. Bên cái chum.

Bà Ngấn đứng im. Rồi bà bật cười, tiếng cười khô, ngắn, rồi dài ra, rồi bà lấy vạt áo bông chấm lên mắt.

– Thế mà mẹ tao bắt tao thề. – Bà nói. – Không nói với ai, kể cả chồng. Thế mà mẹ tao hát vào tai thằng cháu đích tôn cả mùa đông.

Bảy giờ sáng, chú Kế sang. Chú đứng ở cổng, mặt sưng húp vì rượu, mắt đỏ, áo len mặc trái. Viên đã kể với chú. Chú đi vào sân, không chào ai, đứng nhìn Hãn đang cầm dao rựa chặt tre ở góc sân.

– Cái Viên bảo mày hát được bài ấy. – Chú nói. – Có lời.

Hãn đặt dao xuống.

– Vâng.

– Hát chú nghe.

Hãn nhìn chú. Rồi anh nhìn mẹ, đang ngồi ở bậc thềm bóc lạc. Bà Ngấn gật đầu, không ngẩng lên.

Hãn hát. Giữa sân, giữa ban ngày, giọng không to, đủ cho những người trong sân nghe.

– Ru hời ru hỡi con ơi. Một nước mực khói, hai lời keo trâu…

Chú Kế đứng im. Nghiên đứng ở hiên, nhìn chú. Tới câu thứ ba, cô thấy mặt chú đổi. Tới câu thứ tư, chú đưa tay lên ôm lấy mặt mình. Tới câu thứ năm, môi chú mấp máy theo.

– Năm phen trở mặt cho cân… – Chú lẩm bẩm, cùng lúc với Hãn, chậm hơn nửa nhịp.

Hãn dừng hát. Chú Kế vẫn lẩm bẩm, một mình, như người nói mê.

– Bảy ngày ủ kín, chín phần nện êm. Ru con con ngủ cho mềm…

Chú ngừng lại. Chú nhìn quanh sân, nhìn cái giàn tre, nhìn sáu cái chum dưới hiên, nhìn chị dâu ở bậc thềm, như người vừa tỉnh dậy ở một chỗ lạ.

– Mẹ ru tao bài này. – Chú nói. Giọng chú vỡ ra. – Tao nằm võng. Mẹ ngồi vá áo, chân đẩy võng, hát. Năm tao lên sáu, lên bảy vẫn ru. Anh Cừ trêu tao lớn rồi còn nghe ru.

Chú ngồi phịch xuống bậc thềm, cạnh bà Ngấn. Đôi bàn tay chú, đôi bàn tay của người cả đời cân vàng, lau nhẫn, đếm tiền, buông thõng giữa hai đầu gối.

– Tao có bài này trong đầu sáu mươi năm. – Chú nói, không với ai. – Vợ tao xin ba mươi mốt năm. Vợ tao nằm sấp nhìn qua khe cửa. Vợ tao đốt đèn dầu hỏa ở chuồng lợn, hun lên đĩa sắt. Phơi nắng trên sân thượng. Tao nằm cạnh vợ tao mỗi đêm. Tao có bài này trong đầu.

Không ai nói gì. Bà Ngấn ngừng bóc lạc.

– Giá mà tao hát cho thím mày nghe một lần. – Chú Kế nói. – Một lần thôi. Ru cái Sỹ. Thím mày nằm bên cạnh. Thím mày khôn lắm. Thím mày nghe một lần là biết.

Bà Ngấn đặt tay lên vai em chồng. Bàn tay đen muội đặt lên cái áo len mặc trái. Bà không nói gì. Chỉ đặt đó.

– Mẹ hát cho cả nhà. – Một lúc sau bà nói. Giọng bà tỉnh, rõ. – Mẹ biết. Có lần mẹ bảo tao: lời thề là để giữ, giữ thì có ngày quên. Bài hát là để nhớ, nhớ thì không ai cấm được. Tao tưởng mẹ nói đùa.

Chú Kế cúi gằm mặt xuống. Vai chú rung lên. Nghiên quay đi, vào bếp. Hãn cầm con dao rựa lên, đi ra góc vườn. Hai người không ai nhìn nhau, nhưng cả hai cùng biết: có những cái khóc của người già không nên có ai đứng xem.

Hai ngày sau đó, nhà Lã như một công trường.

Hãn chặt tre ở bụi tre sau ao, chẻ nan, dựng giàn mới. Không phải giàn treo cao ngang vai như hồi tháng Mười Một. Giàn thấp ngang thắt lưng, bốn chân cọc tre cắm xuống sân, mặt giàn là những nan tre ngang thưa, cách nhau ba đốt ngón tay. Anh dựng sáu cái, mỗi cái dài bốn mét. Ông Tề sang, đứng nhìn, gật gù, rồi chặt thêm cọc. Sỹ đi ca về, ngủ ba tiếng, rồi sang buộc lạt. Anh Sính sang buổi tối, mang theo một cuộn dây thép để néo giàn cho khỏi đổ khi gió to.

Ông Tề nghe Hãn hát tới câu "chín phần nện êm" thì vỗ đùi đánh đét.

– Đấy! Tao bảo mà! Nện giấy non thì chín búa nhẹ một búa nặng! Ông Cừ dạy tao thế! Tao tưởng ông ấy tự nghĩ ra!

Nghiên mua ba tấm vải màn trắng ở chợ, khâu nối lại thành một tấm lớn để phủ giấy ban ngày. Viên ngồi trong buồng nhà chú Kế, ở cữ mà không chịu nằm yên, khâu giúp một tấm. Chú Kế trải hai tấm bạt xanh ra giữa sân, kiểm từng chỗ thủng, dán lại bằng băng dính, rồi cuộn lại, đặt ngay đầu hiên, chỗ chạy ra lấy được nhanh nhất.

Hãn đổi ca với anh Luân. Bốn đêm tới anh không trực. Anh Luân hỏi đổi ca làm gì. Anh bảo phơi giấy. Anh Luân cười bảo mày điên à, phơi giấy ban đêm. Anh bảo ừ.

Tối Thứ Hai, Nghiên mở cuốn sổ kẻ ô.

Cô lật tới trang có dòng chữ gạch chân hai lần hồi tháng Mười Hai: "Nước tư: phơi ba nắng, rồi cho vào chum." Cô nhìn nó một lúc lâu. Rồi cô không gạch nó đi. Cô không viết tám câu ru vào bên dưới. Cô gấp sổ lại, cất vào đáy túi.

Hãn ngồi ở bậc hiên, đang vót nốt mấy cái chốt tre. Anh nhìn thấy.

– Em không ghi à?

– Không. – Nghiên nói. – Lần trước em ghi, em gạch chân, rồi em tin cái em ghi hơn cái em thấy. Lần này em học thuộc. Như u. Như anh.

Cô ngồi xuống cạnh anh. Hai người nhìn ra sáu cái giàn thấp nằm thành hàng giữa sân, trong ánh sáng từ hiên hắt ra, như sáu cái chõng tre bỏ trống.

– Hôm thứ Sáu em nói anh tự quyết cả phần của em. – Cô nói.

– Ừ.

– Em nói đúng. – Cô nói. – Nhưng em nói sai một chỗ. Em bảo em là mẫu thử. Không phải. Em là người đứng cạnh anh lúc ép mẫu. Anh không cho em đứng.

Hãn đặt con dao nhíp xuống.

– Anh biết. – Anh nói. – Đêm ru thằng cu Mít, lúc đi vòng cái bể nước, anh nghĩ tới câu ấy của em. Rồi anh không nghĩ được gì nữa. Rồi anh hát.

– Quảng Ngãi thì sao?

– Sau bốn đêm. – Hãn nói. Rồi anh lắc đầu, tự sửa. – Không phải đợi có vàng. Không phải đợi hội đình. Sau bốn đêm, giấy vào chum rồi, mình ngồi xuống, anh nói hết. Em cũng nói hết. Rồi mình cùng cân.

Nghiên nhìn anh. Cô gật đầu.

– Bốn đêm. – Cô nói.

– Bốn đêm. – Anh nhắc lại, như người ta nhắc lại một con số trong biên bản để hai bên cùng ký.

Tối Thứ Ba, rằm tháng Giêng, bà Ngấn thắp hương trên bàn thờ. Bà khấn lâu hơn mọi lần. Nghiên đứng sau lưng bà, nghe được mấy chữ. Mẹ ơi. Con quên. Thằng cháu mẹ nó nhớ. Mẹ phù hộ.

Trăng rằm tháng Giêng lên tròn, trong vắt, sáng tới mức sân gạch đỏ như trải một lớp sữa. Trời vẫn ấm, vẫn nồm. Mặt chum dưới hiên đổ mồ hôi. Hãn mở điện thoại xem bản tin thời tiết lần thứ mười trong ngày. Không khí lạnh đang di chuyển xuống phía nam, dự kiến ảnh hưởng tới vùng này trong đêm nay.

Mười giờ, cả nhà đi ngủ. Nghiên nằm trong buồng trong, không ngủ được. Cô nằm nghe. Ngoài sân, trăng. Không gió. Lá nhãn đứng im.

Ba giờ sáng, cô tỉnh dậy vì một tiếng động.

Lá nhãn. Lá nhãn khô rơi rào rào trên mái ngói như ai rắc sỏi. Cánh cửa sổ buồng trong rung lên trong khung gỗ. Một luồng gió lạnh buốt lùa qua khe cửa, mang theo mùi sông, mùi khô, mùi rét.

Rồi cửa buồng mở. Bà Ngấn đứng đó, áo bông cỏ úa, tóc đã búi gọn, tay cầm cái đèn pin, mặt tỉnh táo như một người chưa từng quên điều gì trong đời.

– Gió về rồi. – Bà nói. – Dậy.

— Hết chương 29 —