Mùng mười tháng Hai

Chương 33: Mùng mười tháng Hai

Tiếng trống hội đình Thượng Lão nổ lên lúc bảy giờ sáng, ba hồi chín tiếng, vang qua sáu cây số đồng ruộng. Bà Ngấn đang ngồi trên ô tô thì ngẩng đầu lên, như nghe thấy ai gọi tên mình.

– Trống đâu thế?

– Trống hội, u ạ. – Hãn nói. – Mình đang đi hội.

– Hội làng mình à?

– Hội làng bên. Đình Thượng Lão.

Bà Ngấn nhìn ra cửa kính. Cánh đồng xuân xanh mướt, lúa chiêm mới cấy được một tháng, mặt ruộng còn loáng nước. Bà mặc cái áo dài màu mận chín, cái áo bà mặc hôm cưới, hôm giỗ, tóc búi có cài cái trâm bạc. Viên ngồi cạnh bà, bế cu Mít. Sỹ lái xe. Chú Kế ngồi ghế trước, mặc cái áo sơ mi trắng đóng thùng, không đeo đồng hồ vàng.

– Đình Thượng Lão. – Bà Ngấn nhắc lại. – Năm chín tư ông nhà tôi đập vàng cho đình ấy.

– Vâng.

– Ông Hội trả tiền lẻ. – Bà nói, rồi cười. – Ông nhà tôi đếm mãi.

Sáng Thứ Bảy, mùng mười tháng Hai âm. Đường vào làng Thượng Lão cắm cờ ngũ sắc hai bên. Người đi hội đông nghịt, áo dài, áo the, khăn xếp, trẻ con cầm bóng bay. Mùi hương trầm, mùi xôi, mùi bánh rán ở các hàng quà ven đường. Từ sân đình vọng ra tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng phường bát âm đang lên dây.

Nghiên đứng ở cổng đình từ sáu giờ. Cô mặc áo dài nâu, cái áo cô mặc đi gặp cụ Hội hồi tháng Một. Bố cô đứng cạnh, bộ com lê cũ. Mẹ cô đứng cạnh bố, áo dài đỏ, cái áo bà mặc hôm ăn hỏi. Đôn đứng sau, cầm cái máy ảnh mượn của bạn. Cả nhà đi xe khách lên từ bốn giờ sáng. Mẹ cô bảo: con gái mình thếp cái đình, mình không đến thì ai đến.

Chiếc xe bảy chỗ đỗ ở đầu làng. Hãn dìu mẹ xuống. Bà Ngấn nhìn thấy bố Nghiên ở cổng đình, nheo mắt.

– Ông Hiệp sơn mài!

– Vâng chị. – Bố cô nói, cúi đầu. – Tôi đây.

– Ông cũng đi hội à?

– Vâng. Con gái tôi thếp đình này, chị ạ.

Bà Ngấn nhìn bố cô một lúc. Rồi bà nhìn Nghiên. Rồi bà gật gù, như đã hiểu một điều gì, mà cũng có thể chẳng hiểu gì.

– Con bé nín thở. – Bà nói. – Con gái ông à?

– Vâng.

– Thế thì ông sướng. – Bà Ngấn nói, rồi để Hãn dìu vào sân đình.

Lễ rước kiệu bắt đầu lúc tám giờ.

Cỗ kiệu bát cống được tám trai làng khiêng ra từ gian đại đình. Nắng sáng rọi xuống, cả cỗ kiệu bừng lên. Không phải cái sáng lóa của vàng mới trên hàng tượng chùa làng Nghiên hôm mùng một. Một thứ sáng ấm, đều, như có lửa ở bên trong lớp gỗ. Bốn đầu rồng ở bốn đầu đòn, tám con mắt rồng, như vừa mở mắt.

Người xem dạt ra hai bên. Có tiếng ồ lên. Có tiếng một bà cụ bảo: giống hồi chín tư. Có tiếng một ông cụ bảo: hơn hồi chín tư.

Nghiên đứng ở hiên đình, cạnh cột lim. Ân đứng cạnh cô, nước mắt chảy ròng ròng, không thèm lau. Triều đứng phía sau, cuốn sổ bìa da kẹp dưới nách, chụp ảnh. Hãn đứng với mẹ ở đầu hiên bên kia.

Rồi bà Ngấn đi vào gian đại đình.

Hãn dìu bà. Viên đi sau. Bà đi chậm, bước qua bậc cửa đình, đứng giữa nền gạch Bát Tràng, ngẩng lên nhìn bức hoành phi.

Bà đứng đó rất lâu. Lâu tới mức mấy người đi lễ phải đi vòng qua bà. Hãn không giục. Nghiên đi tới, đứng phía sau bà một bước.

– Vàng nhà tao. – Bà Ngấn nói. Giọng bà không to. – Ông nhà tôi đập.

– Lần này con đập, u ạ. – Hãn nói. – Con với ông Tề, anh Sính, thằng Sỹ.

Bà Ngấn quay sang nhìn con trai. Nhìn từ đầu tới chân. Nhìn bàn tay anh, những vết chai búa ở gốc ngón.

– Mày đập à?

– Dạ.

– Đàn ông sờ vào giấy thì giấy hỏng. – Bà nói.

– Giấy không hỏng, u ạ. – Hãn nói. – Giấy u làm. Con chỉ đập.

Bà Ngấn nhìn anh thêm một lúc. Rồi bà quay lại nhìn bức hoành phi.

– Thế thì vẫn là vàng nhà tao. – Bà nói.

Cụ Hội đứng ra trước bàn thờ thành hoàng làng. Cụ mặc áo the, khăn xếp, cầm tờ văn tế. Trước khi đọc văn tế, cụ quay ra phía dân làng đang đứng chật sân, nói mấy câu. Giọng cụ rõ, chậm, vang qua cái loa nhỏ.

– Năm nay đình ta thếp lại hoành phi, câu đối, kiệu bát cống. Vàng là vàng quỳ đập tay. Lò nhà Lã, làng Đông Kiều. Giấy quỳ do bà Phùng Thị Ngấn làm, cùng con dâu là cô thợ Lương Ngọc Nghiên. Thợ đập: anh Lã Đình Hãn, ông Nguyễn Văn Tề, anh Đặng Văn Sính, anh Lã Đình Sỹ. Thợ thếp: cô Nghiên và cậu Giáp Văn Ân. Tôi đọc tên để người làng ta nhớ. Ba mươi năm nữa có ai hỏi vàng này của ai, thì có người trả lời được.

Nghiên đứng ở hiên. Cô nghe chữ "con dâu". Cô quay sang tìm Hãn. Anh đứng ở đầu hiên bên kia, nhìn cô. Mẹ cô ở cạnh cô, nắm chặt tay cô tới đau.

Ông Nhẫn đứng ở cuối sân đình, chỗ cây đa. Ông mặc áo sơ mi trắng cài kín cổ tay, đứng một mình. Khi lễ rước xong, ông đi tới chỗ bà Ngấn đang ngồi nghỉ ở hiên, cúi chào. Hãn đứng dậy.

– Tôi xin rút đề nghị. – Ông Nhẫn nói, với Hãn, rồi với bà Ngấn. – Ba tỷ, hai tỷ, tôi không hỏi nữa. Công ty tôi mua được thành phần. Không mua được cái kia.

– Cái kia là cái gì? – Bà Ngấn hỏi.

Ông Nhẫn nghĩ một lúc. Rồi ông cười, lần đầu tiên Nghiên thấy ông cười thật, không phải cái cười lịch sự.

– Cái bài hát, thưa bà.

– Bài hát à. – Bà Ngấn gật gù. – Bài hát thì không bán.

– Vâng. – Ông Nhẫn nói. – Nhưng tôi xin một việc khác. Năm sau, khi lò nhà bà có vàng, tôi xin đặt mua. Giá thợ. Như ông Hội đình này mua. Công ty tôi muốn làm khách của lò.

Bà Ngấn nhìn ông rất lâu.

– Khách thì phải ký sổ. – Bà nói. – Ngày xưa ông nhà tôi có quyển sổ khách. Ai đến lấy vàng cũng ký.

Nghiên đưa tay lên che miệng. Hãn quay đi. Ông Nhẫn đứng im một giây, rồi cúi đầu thật thấp.

– Vâng. Tôi xin ký sổ.

Một người phụ nữ mặc áo len ghi đi vào sân đình lúc mười giờ. Tóc buộc thấp. Giày bệt. Đoan.

Nghiên nhắn cho chị ta từ tuần trước. Không ngờ chị đến.

Đoan đi thẳng tới chỗ bà Ngấn. Chị dừng lại cách bà một bước, không dám tới gần hơn. Bà Ngấn ngẩng lên. Bà nhìn Đoan. Nghiên chờ bà dang tay ra như hôm tháng Mười Hai, gọi Đoan về rồi đấy à con.

– Con Đoan. – Bà Ngấn nói. Rõ ràng. Đúng tên. – Mày đến xem đình à?

– Dạ. Con đến thăm u.

– Dâu tao là con bé kia. – Bà Ngấn nói, chỉ tay về phía Nghiên. – Mày biết chưa?

– Dạ. Con biết. – Đoan nói. Giọng chị nghẹn lại.

Bà Ngấn nhìn Đoan một lúc nữa. Rồi bà vẫy tay, bảo Đoan cúi xuống. Đoan cúi xuống. Bà nói gì đó vào tai chị, rất nhỏ. Nghiên đứng gần mà không nghe được. Chỉ thấy Đoan đứng thẳng dậy, đưa tay lên che mặt, vai rung lên.

Lúc về, ở cổng đình, Đoan nắm tay Nghiên.

– U bảo em: mày thề với tao thì tao gỡ cho mày. – Đoan nói. – Mày muốn dạy ai thì dạy. Đừng giữ trong bụng mà chết như thím Thoan.

Tối hôm ấy, nhà Lã làm cơm mừng. Không mâm cỗ. Chỉ hai mâm trải chiếu ở gian xưởng, giữa ba cái đe. Ông Tề, anh Sính, nhà chú Kế, nhà Nghiên, Ân, Triều ghé qua một lúc rồi về. Đàn ông ngồi một mâm, đàn bà một mâm, nhưng hai mâm sát nhau tới mức chẳng phân ra được.

Giữa bữa, chú Kế đặt chén rượu xuống. Chú đứng dậy, đi tới chỗ bà Ngấn, ngồi xuống chiếu trước mặt chị dâu.

– Chị ơi. – Chú nói. Không to. Không mỉa. – Em xin chị dạy cái Viên.

Cả hai mâm im. Viên ngồi cạnh bà Ngấn, cu Mít trong lòng, mặt cô đỏ bừng.

– Không phải để bán. – Chú Kế nói tiếp. – Em hứa với chị. Em hứa trước bàn thờ anh Cừ. Để con dâu em được sờ vào tờ giấy quỳ. Thím Thoan không được. Em xin cho cái Viên.

Bà Ngấn nhìn em chồng. Rồi nhìn Viên. Rồi nhìn thằng bé trong lòng Viên đang ngủ, miệng hé mở.

– Dạy. – Bà nói.

Chú Kế cúi đầu. Viên cắn môi.

– Dạy cả con gái. – Bà Ngấn nói tiếp.

Không ai hiểu ngay. Chú Kế ngẩng lên.

– Chị nói gì ạ?

– Tao bảo dạy cả con gái. – Bà Ngấn nói, rõ từng chữ, giọng tỉnh táo lạ lùng. – Mẹ tao hát cho thằng Hãn nghe. Thằng Hãn nhớ. Mẹ tao hát cho mày nghe. Mày cũng nhớ. Cả nhà này ai cũng biết, chỉ là không ai nói. Giấu làm gì nữa. Dâu cũng dạy. Gái cũng dạy. Lệ là tao đặt lại.

Mẹ Nghiên đặt đũa xuống. Bố cô nhìn xuống chén rượu. Ông Tề, không nghe ra câu nào, quay sang hỏi anh Sính bà ấy nói gì. Anh Sính ghé tai ông, nói to. Ông Tề vỗ đùi đánh đét, cười hô hố.

Nghiên ngồi im. Cô nhìn bà Ngấn. Rồi cô đứng dậy, đi tới, quỳ xuống chiếu trước mặt bà.

– U ơi. – Cô nói. – Con xin u cho phép con mở lớp. Dạy làm giấy quỳ. Dạy ai muốn học. Con trai, con gái, con dâu.

Bà Ngấn nhìn cô.

– Mày xin tao cho phép à?

– Dạ. Điều sáu. – Nghiên nói. – Không dạy ai khi chưa được u cho phép.

Bà Ngấn bật cười. Cười to, như hôm thả cá ông Táo, như hôm đọc điều chín.

– Cho. – Bà nói. – Tao cho.

Mười giờ đêm, khách về hết. Hãn rủ Nghiên lên đê.

Trăng mùng mười, chưa tròn, sáng vừa đủ. Gió sông đã ấm, mùi phù sa, mùi ngô non. Giữa sông, hai cánh hẫng của cây cầu chỉ còn cách nhau một khoảng tối nhỏ, nhìn từ đây như có thể với tay tới.

Hai người đứng trên mặt đê, chỗ tảng đá kè đêm rằm tháng Tám.

– Sau hội đình rồi. – Hãn nói.

– Ừ.

Anh nhìn cô. Anh nghĩ rất lâu, như mọi lần trước một câu quan trọng. Rồi anh nói, không vòng vo, như đọc một con số.

– Mười hai tháng Mười hết hạn. Hết hạn rồi, em ở lại không? Không phải làm dâu một năm. Làm vợ anh.

Nghiên đứng im. Gió thổi bạt tóc cô. Cô nghĩ tới tờ giấy kẻ ô gấp ba trong lòng nắp hộp. Cô nghĩ tới điều chín.

– Anh chưa quyết Quảng Ngãi. – Cô nói.

– Chưa.

– Thế thì em trả lời sau khi anh quyết. – Nghiên nói. – Để anh không biết anh quyết vì cái gì.

Hãn nhìn cô. Rồi anh bật cười, tiếng cười vang trên mặt đê, to tới mức một con chó dưới xóm sủa lên mấy tiếng.

– Em học anh. – Anh nói.

– Em học anh. – Nghiên nói. – Thợ cũng phải học.

— Hết chương 33 —