Giỗ bố

Chương 18: Giỗ bố

– Ông Nhẫn muốn thắp nén hương cho anh Cừ. – Chú Kế nói, đứng giữa sân, giọng đủ to cho cả mấy bà đang bày cỗ dưới rạp nghe thấy. – Ông ấy bảo vàng anh Cừ đập là thứ vàng ông ấy quý nhất đời. Giỗ người mình quý thì người ta đến. Cháu không đuổi khách ngày giỗ bố chứ, Hãn?

Hãn đứng ở bậc thềm, áo sơ mi trắng, quần âu đen, tay còn cầm bó hương chưa châm. Anh nhìn chú Kế. Rồi anh nhìn ông Nhẫn.

Ông Nhẫn cúi đầu, rất thấp.

– Tôi chỉ xin một nén hương. Thắp xong tôi về.

Ngày giỗ, ở làng này, người ta không đuổi ai ra khỏi cổng. Nghiên biết. Hãn biết. Chú Kế biết rõ hơn ai hết.

– Mời bác vào. – Hãn nói.

Thứ Bảy, rằm tháng Mười Một âm. Giỗ thứ sáu của ông Lã Đình Cừ. Trời rét, nắng nhạt, sương sớm chưa tan hẳn trên mái ngói. Sân lò nhà Lã căng bạt, kê mười hai mâm. Họ Lã ở Đông Kiều không đông, nhưng giỗ trưởng nam thì con cháu các chi đều về. Đàn ông ngồi sáu mâm dưới rạp, đàn bà ngồi sáu mâm trong nhà và ngoài hiên.

Bà Ngấn mặc áo dài màu mận chín, cái áo bà mặc hôm cưới. Sáng nay bà tỉnh. Tỉnh hơn mọi hôm. Bà đứng trước bàn thờ, tay cầm cái gói giấy bản vuông vức, cái gói đựng tờ giấy quỳ cuối cùng của chồng. Bà mở ra, đặt tờ giấy đen lên đĩa, đặt cạnh bát hương.

– Năm nay lò làm lại rồi. – Bà nói với tấm ảnh. – Ông xem đi.

Nghiên đứng sau lưng bà, thấy cổ mình nghẹn lại.

Chín giờ, xe khách từ Nam Định đỗ ở đầu làng. Bố Nghiên và Đôn đi bộ vào. Không có mẹ. Bố mặc bộ com lê cũ, cái bộ ông chỉ mặc đi ăn cưới, tay xách một hộp bánh gai. Đôn đi sau, mặt ủ rũ. Bố đi thẳng tới bàn thờ, thắp hương, vái ba vái, rồi quay ra, chào bà Ngấn. Bà Ngấn nhìn ông, nheo mắt, rồi cười.

– Ông Hiệp sơn mài! Ông mang bánh gai à! Ông nhà tôi thích bánh gai lắm!

– Vâng chị. – Bố Nghiên nói. – Tôi nhớ.

Rồi ông đi ngang qua Nghiên ở hiên. Ông không dừng lại. Ông chỉ nói, rất khẽ:

– Mẹ con không lên. Mẹ con giận. Không giận con. Giận bố.

– Bố…

– Lát nói. – Ông nói, rồi đi ra rạp, ngồi xuống mâm đàn ông.

Đôn không ra rạp ngay. Nó lảng vảng ở góc bếp, chờ lúc Nghiên một mình bê nồi canh măng ra, rồi chặn cô lại ở cửa.

– Chị ơi. – Nó nói, mắt không dám nhìn cô. – Em xin lỗi.

– Xin lỗi gì?

– Hôm kia em nghe bố mẹ cãi nhau. Mẹ khóc to lắm. Em nghe hết rồi. – Nó nuốt nước bọt. – Cái chõng tre. Em kể với mẹ. Tại em.

Nghiên đặt nồi canh xuống bậc cửa. Cô nhìn thằng em trai. Hai mươi mốt tuổi, cao hơn cô một cái đầu, tóc vẫn nhuộm một chỏm nâu, mà mặt thì như thằng bé lên mười làm vỡ cái bát.

– Không phải tại em. – Cô nói. – Mẹ mà không biết từ em thì cũng biết từ chợ.

– Thế giờ làm thế nào hả chị?

– Hôm nay là giỗ bố anh Hãn. – Nghiên nói. – Hôm nay em im lặng giúp chị. Ăn cỗ, thắp hương, rồi về. Chuyện gì để mai.

Đôn gật đầu lia lịa. Nó hứa. Nghiên vỗ vào vai nó một cái, bê nồi canh đi.

Sáng sớm nay, lúc cô đứng nấu xôi, Hãn vào bếp. Anh đứng sau lưng cô một lúc, không nói gì, rồi đặt cằm lên vai cô, chỉ một giây, như người ta thử xem một cái đinh đã chắc chưa. Cô bảo anh đừng, xôi cháy. Anh bảo xôi không cháy được, lửa nhỏ thế kia. Rồi anh hỏi: hôm nay em mệt không. Cô bảo không. Anh bảo: tối nay giỗ xong, mình nói chuyện. Nói chuyện điều chín. Cô đã cười, đã gật đầu, đã nghĩ tới buổi tối như nghĩ tới một cái gì rất xa và rất ấm.

Mười giờ, lễ cúng. Hãn đứng trước bàn thờ khấn. Giọng anh đều, không vấp chữ nào. Sau anh là chú Kế, rồi Sỹ, rồi các ông chú bác trong họ. Ông Nhẫn đứng cuối hàng, thắp một nén hương, vái ba vái, cắm vào bát. Ông nhìn tờ giấy quỳ đặt trên đĩa một lúc. Nghiên thấy ông nhìn. Cô thấy ông không đưa tay ra chạm.

Rồi ông không về.

Chú Kế kéo ông ngồi xuống mâm đầu, mâm của các ông trong họ. Chú bảo bác đi xa thế này, ăn bát cơm rồi hẵng về. Ông Nhẫn từ chối hai lần, lần thứ ba thì ngồi.

Cỗ giỗ làng Đông Kiều có xôi gấc, gà luộc, giò lụa, nem rán, canh măng, thịt đông, nộm. Rượu nếp cái hoa vàng chú Kế mang từ nhà sang, ba can năm lít. Mâm đàn ông bắt đầu rót từ mười giờ rưỡi. Tới mười một giờ, cả sáu mâm dưới rạp đã ồn ào như họp chợ.

Nghiên bưng thức ăn ra vào. Cô nghe được tiếng chú Kế, to hơn mọi tiếng khác.

– Ông Nhẫn ạ, nhà cháu bây giờ có dâu thành phố rồi. Cô dâu làm nghề thếp vàng, giỏi lắm. – Chú cười. – Có điều cô dâu thành phố người ta có nếp khác. Người ta ngủ buồng trong, chồng ngủ với ba cái đe ngoài xưởng!

Cả mâm cười ồ. Một ông chú họ vỗ đùi. Ông Nhẫn không cười. Hãn ngồi ở mâm thứ hai, đặt chén rượu xuống.

Nghiên đứng sững ở bậc hiên, tay bưng đĩa nem. Cô nhìn ra rạp. Cô thấy bố cô ngồi ở mâm thứ ba, quay lưng lại, vai cứng đơ. Cô thấy Đôn ngồi cạnh bố, mặt đỏ gay. Trước mặt nó là ba cái chén rượu đã cạn. Cô không biết nó đã uống từ lúc nào. Nó chưa bao giờ uống được rượu.

– Chú ơi, – Hãn nói, giọng bình thản, – hôm nay giỗ bố cháu.

– Thì chú nói chuyện vui ngày giỗ thôi mà. – Chú Kế cười. – Cả làng này ai chẳng biết. Hôm qua chú sang, thấy cái chõng tre có hai cái chăn. Cháu lấy vợ mà rét hơn hồi chưa lấy.

Lại một tràng cười.

Đôn đứng bật dậy. Cái ghế nhựa đổ ra sau đánh cạch một tiếng. Cả rạp quay lại.

– Ông nói thế là ông không biết gì cả! – Nó nói, giọng vỡ ra vì rượu. – Ông có biết chị cháu dậy từ bốn giờ sáng mỗi ngày không? Ông có biết tay chị cháu đen tới khuỷu, rửa dầu ăn mới sạch không? Ông có biết…

– Đôn! – Bố Nghiên đứng dậy, nắm tay nó. – Ngồi xuống.

– Con không ngồi! – Đôn giật tay ra. Nó quay về phía chú Kế, mắt đỏ ngầu. – Chị cháu cưới hợp đồng có một năm thôi, nhưng chị cháu làm còn thật hơn khối dâu thật!

Cả cái sân im phắc.

Không có tiếng đũa. Không có tiếng chén. Chỉ có tiếng gió bấc thổi qua tấm bạt căng trên đầu, phần phật.

Đôn đứng đó. Nó nghe thấy câu của chính mình rơi vào sự im lặng ấy. Mặt nó tái dần đi. Bố Nghiên nhắm mắt lại.

Chú Kế từ từ đặt chén rượu xuống mâm.

– Hợp đồng? – Chú nói. Giọng chú không to nữa. Nó nhỏ, rõ, sắc như một cái dao cạo. – Cháu nói hợp đồng gì?

Đôn mở miệng. Không ra tiếng nào.

Chú Kế quay sang Hãn.

– Hợp đồng gì, Hãn?

Hãn ngồi im. Anh không nhìn chú Kế. Nghiên thấy mắt anh nhìn về phía hiên, nơi mấy mâm đàn bà. Cô nhìn theo. Bà Ngấn đang ngồi ở mâm đầu trong hiên, cái bát cơm còn trên tay, đôi đũa dừng giữa chừng. Bà đang nhìn về phía rạp. Bà đã nghe.

Chú Kế đứng dậy. Chú đi ra khỏi rạp, đi về phía hiên, dừng lại trước mặt Nghiên. Cô vẫn đang bưng đĩa nem.

– Cháu nói cho chú nghe. – Chú nói. – Hợp đồng gì?

Nghiên nhìn chú. Rồi cô nhìn qua vai chú, tới chỗ bà Ngấn ngồi. Bà Ngấn đang nhìn cô. Ánh mắt ấy không mờ. Không xa. Nó tỉnh, tỉnh như sáng nay lúc bà đặt tờ giấy quỳ lên bàn thờ chồng.

Điều bảy. Không nói dối u những gì không bắt buộc phải nói dối.

Cô có thể nói: Đôn say. Cô có thể nói: hợp đồng là hợp đồng với đình. Câu ấy không sai chữ nào, cô đã dùng nó một lần rồi. Nhưng bà Ngấn đang nhìn cô. Và cô biết, nếu hôm nay cô nói dối, thì từ mai bà sẽ sống giữa một đám người lạ.

Nghiên đặt đĩa nem xuống mâm gần nhất. Cô lau tay vào vạt áo.

– Vâng. – Cô nói. Giọng cô không to, nhưng cái sân im tới mức ai cũng nghe thấy. – Có một tờ thỏa thuận. Chúng cháu cưới một năm. Để u dạy cháu làm giấy quỳ.

Không ai nói gì. Một bà trong họ khẽ "ối" một tiếng rồi bịt miệng lại.

Chú Kế quay lại, nhìn khắp cái sân, như người ta nhìn một cuộc đấu giá vừa gõ búa.

– Mọi người nghe rõ cả rồi đấy. – Chú nói. – Dâu giả. Cưới giả để lấy nghề nhà mình. – Rồi chú quay sang bà Ngấn, giọng bỗng dịu xuống, gần như thương xót. – Chị ơi. Chị dạy cho người dưng mấy tháng nay rồi đấy.

Bà Ngấn đặt bát cơm xuống mâm. Bà đặt rất chậm, rất nhẹ, như đặt một cái gì dễ vỡ. Rồi bà đứng dậy.

Bà đi ra khỏi mâm, đi tới trước mặt Nghiên. Hai người đứng cách nhau một bước. Bà Ngấn thấp hơn cô một cái đầu. Bà ngẩng lên nhìn cô.

Nghiên chờ một câu mắng. Một cái tát. Một tiếng khóc. Cô chờ bất cứ thứ gì.

Bà Ngấn chỉ nói hai chữ.

– Người dưng.

Rồi bà quay đi. Bà đi xuyên qua gian giữa, ra hiên sau, đi về phía cái chái thấp. Nghiên nghe tiếng cánh cửa gỗ đóng lại. Rồi tiếng then cài từ bên trong. Một tiếng "cạch", khô và gọn, như tiếng một cái búa rơi xuống mặt đe mà không có gì đỡ.

Cả sân vẫn im lặng. Ông Nhẫn đứng dậy, cúi đầu chào mâm, rồi lặng lẽ đi ra cổng. Chú Kế không giữ. Đôn ngồi phịch xuống ghế, ôm đầu. Bố Nghiên đặt tay lên vai nó, không nói gì. Viên ngồi trong hiên, hai tay ôm bụng, nước mắt chảy dài.

Nghiên quay lại tìm Hãn.

Anh đã đứng dậy khỏi mâm. Anh đứng giữa sân, giữa rạp và hiên, giữa những mâm cỗ đang nguội dần. Áo sơ mi trắng, hai tay buông thõng. Anh nhìn về phía cái chái đã cài then.

Anh không nói một câu nào.

— Hết chương 18 —