Chén chè ở mép sân khấu

Chương 36: Chén chè ở mép sân khấu

Quan Bửu đếm tiền chậm, từng xấp một, bằng hai ngón tay cái, không dùng máy, như người ta lần chuỗi hạt.

Sáng rằm tháng Ba, nhà Tổ Rạch Gáo. Cái bàn gỗ ở gian giữa, trước bàn thờ Tổ nghiệp, bày mười mấy xấp tiền cột thun, cạnh cuốn sổ bìa xanh. Thoa ngồi một bên bàn, cầm cây bút. Ông Năm ngồi trên bộ ván, chống gậy, không nói gì. Quan Bửu ngồi bên kia bàn, áo sơ mi trắng, kính gọng mảnh, đếm.

Ba trăm triệu. Bảy ngôi đình trả đủ, không đình nào thiếu đồng nào. Đình Mù U trả năm chục. Rồi ông Hai Lịch còn chống gậy ra tận xe tải, dúi vô tay ông Năm một cái bao ni lông có hai chục triệu bà con góp, tiền lẻ, tiền chẵn, có tờ còn dính vảy cá. Ông Năm không nhận. Ông Hai Lịch nói: "Tiền này không phải tiền hát. Tiền này làng tui trả nợ ông bầu Tảo năm năm mươi bảy, ổng hát mà không lấy tiền đêm cuối." Ông Năm cầm lấy.

Phần dầu xe, cơm nước, sửa xe đã tiêu dọc đường thì bù bằng hai chục của làng Mù U, cộng tám chục triệu tiền ba công vườn chanh bên kia sông Tiền. Người hàng xóm của chú Ba đem tiền tới tận nhà Tổ hồi tuần trước, cầm theo tờ giấy chú Ba ký uỷ quyền.

Quan Bửu đếm xong xấp cuối cùng. Ông ta xếp chúng lại cho ngay ngắn, bỏ vô cái cặp da. Rồi ông ta lấy ra tờ giấy cầm cố gấp tư, mở ra, đặt lên bàn trước mặt ông Năm.

– Không ai nợ ai, anh Năm.

Ông Năm cầm tờ giấy lên. Ông nhìn nó một lúc. Rồi ông xé đôi, xé đôi lần nữa, bỏ vô cái lon sữa bò ông Sáu Kình vẫn dùng để nhổ bã trầu.

Quan Bửu không cười. Ông ta đứng dậy, chỉnh lại cặp kính, nhìn qua cái bàn thờ Tổ. Trên bàn thờ, cạnh bát nhang, có một tấm vải điều trải ngay ngắn. Trên tấm vải là chiếc mặt nạ Ngọc Nữ, nằm ngửa, đôi môi hé mở, giọt lệ vàng dưới khoé mắt trái. Bên cạnh là một cái hộp gỗ nhỏ bọc vải đỏ sờn bạc.

– Anh Năm cho tôi coi một chút được không?

Ông Năm nhìn ông ta. Rồi ông gật đầu.

Quan Bửu bước tới trước bàn thờ. Ông ta không đưa tay ra. Ông ta đứng đó, hai tay chắp sau lưng, nhìn chiếc mặt nạ rất lâu, lâu hơn lúc đếm tiền. Rồi ông ta thắp ba cây nhang, vái ba vái, cắm lên lư hương.

– Hồi tháng trước người ta mời tôi lên làm việc. – Ông ta nói, không quay lại. – Tôi khai hết. Chuyện năm Canh Dần, chuyện thằng Sển. Phần của tôi thì người ta tính. – Ông ta ngừng một chút. – Bốn chục năm buôn đồ cổ, tôi chưa mua được cái gì người ta không chịu bán. Cái đó chắc đẹp nhứt.

Ông ta xách cặp da đi ra. Chiếc xe màu bạc lăn bánh qua gốc gáo, cuốn theo một đám bụi đỏ trên đường đal, rồi khuất.

Gánh Phước Xuân giải tán trước đó một tuần, sau buổi cúng Tổ cuối cùng.

Không có ai khóc lớn. Chú Út Bền với chị Hai Ngộ về quê chị Hai dưới miệt vườn, chị Hai nói mở một cái quán cơm, chú Út Bền nói thổi kèn đám ma kiếm thêm. Thằng Tồ lên Sài Gòn làm phụ hồ, hứa cuối tuần nào cũng về. Ngò không đi. Con nhỏ nói nó ở lại học hát cho đàng hoàng, học hết các lớp Ngọc Nữ, học cả mấy tuồng thầy ông Sáu còn nhớ. Bà Tám ở lại nhà Tổ, giữ hai cái rương như năm chục năm nay. Ông Sáu Kình ở lại. Đờn ở lại, lái xe tải chở hàng thuê cho mấy vựa trái cây, tối nào cũng về.

Chú Ba Trọng thì không về.

Sáng mười bảy tháng Hai, Đờn chở chú tới trụ sở công an. Người ta làm việc với chú cả ngày. Rồi người ta giữ chú lại. Hồ sơ vụ năm Canh Dần người ta mở ra lại, lấy lời khai từng người. Ông Năm lên hai lần. Bà Mười lên một lần, lần đầu tiên trong ba mươi tám năm bà ký tên thật của mình lên một tờ giấy, Tạ Thị Lựu, nét chữ thanh có cái móc nhẹ ở cuối. Thoa lên một lần, kể cái tiếng chuông. Đờn lên một lần, kể cái áo mưa. Người ta ghi chép cẩn thận, không ai nói trước chuyện gì sẽ ra sao.

Mỗi tuần Đờn lên thăm một lần. Bà Mười gửi theo một cà mèn chè. Đờn kể chú Ba ăn hết, chừa lại nước gừng, uống từng ngụm.

Chiếc mặt nạ giả, Thụ xin ông Năm cho viện. Ông Năm gật đầu liền. Thụ gói nó trong một hộp giấy lót mút, ghi một tấm phiếu: "Mặt nạ Ngọc Nữ, bản sao, sơn ta, làm năm 2010 tại miệt Thủ. Gánh hát bội Phước Xuân trao tặng." Dưới tấm phiếu, anh ghi thêm một dòng nhỏ: "Mặt trong có năm dòng tên, chép một tay. Cạnh dòng chót có hai chữ viết khác tay: Bính Ngọ."

Anh về Huế gần một tháng. Rằm tháng Ba anh trở xuống, xách theo cái ba lô to gần bằng người.

Buổi chiều, sân nhà Tổ Rạch Gáo ồn ào tiếng con nít. Rằm tháng Ba năm nay nhằm ngày lễ, trường cho nghỉ, tụi nhỏ kéo tới từ trưa.

Mười một đứa. Đứa lớn nhứt mười hai tuổi, đứa nhỏ nhứt sáu tuổi, con của mấy nhà trong xóm. Con bà bán cá, con ông chạy xe ôm, con chị bán tạp hoá ở chợ Rạch Gáo ngay chỗ cô Ba Lài bán năm xưa. Chiều thứ Bảy, chiều Chủ nhựt, tụi nó tới nhà Tổ học hát bội. Không mất tiền. Thoa đã gọi cho trường ở Sài Gòn xin nghỉ hợp đồng từ tháng Ba. Dì Bảy Nhàn la một trận trong điện thoại, rồi tuần sau gửi xuống một thùng vải vụn để bà Tám may đồ cho tụi nhỏ.

Ông Sáu Kình ngồi trên cái đôn sành dưới giàn bông giấy, đánh trống chiến, dạy tụi con trai múa thương. Ngò dạy tụi con gái đi bước đào, bước nhỏ, đầu không lắc. Bà Tám ngồi ở hiên, kim chỉ ngậm trên miệng, khâu mấy cái áo thụng nhỏ xíu bằng vải dì Bảy gửi.

Thoa dạy câu ra.

Ông Năm ngồi trên một cái chiếu trải ở hàng đầu, sát cái sân khấu nhỏ bằng ván Đờn đóng giữa sân, cao hơn đầu gối một chút. Cây dùi chầu của ông chánh bái Mù U đặt ngang trên đùi ông. Đứa nào hát được một câu, ông gõ dùi xuống mặt cái trống chầu cũ mượn của đình làng. Tùng. Ông đánh vẫn dở. Tụi nhỏ vẫn cười rần rần mỗi lần nghe tiếng tùng.

Ở ngoài cổng, dưới gốc gáo đầu ngõ, bà Mười Gừng ngồi bên đôi quang gánh. Nồi chè bọc khăn. Cái thúng đựng chén. Tấm bìa giấy cạc tông viết bằng than: Chè trôi nước gừng. Bà ngồi đúng chỗ ba mươi bảy năm trước bà đã núp sau gốc cây, cắn vô cổ tay, nhìn ông Sáu bồng thằng nhỏ vô. Giờ bà bán chè ở đó. Học trò của Thoa học xong là chạy ra, mỗi đứa một chén, bà không lấy tiền. Đứa nào ăn cũng le lưỡi kêu cay.

– Gừng phải cay. – Bà nói. – Không cay thì không ấm.

Hoàng hôn rằm tháng Ba, tụi nhỏ hát xong buổi tập cuối ngày. Thoa cho từng đứa hát câu ra một lần, đứng trên cái sân khấu ván. Đứa nào hát chữ "về" cũng một kiểu. Có đứa kéo xuống. Có đứa vút lên. Có đứa hát thẳng băng, dứt như đóng cửa. Có đứa hát lạc mất tiêu, rồi tự cười.

Thoa không sửa đứa nào.

– Chữ "về" mỗi người một kiểu. – Cô nói. – Con hát kiểu của con.

Đứa cuối cùng là một con bé chừng mười tuổi, con bà bán cá, tóc cột túm bằng sợi thun xanh. Nó đứng trên sân khấu ván, hai tay vặn vẹo vạt áo, mặt đỏ lựng. Nó hát.

– Đình ơi, mở cửa cho con về.

Giọng nó nhỏ, run, lạc ở chữ "mở". Mà tới chữ "về", nó không kéo xuống, không vút lên. Nó hát chữ "về" nhẹ hều, ngắn, như đứa con nít đứng ngoài cửa gọi má mở cửa.

Ông Năm đánh dùi xuống. Tùng. Ông đánh trúng giữa mặt trống, tròn, dày, không dở chút nào.

Con bé nhảy xuống sân khấu, chạy ra cổng ăn chè.

Tụi nhỏ về hết lúc trời nhá nhem. Bà Mười dọn gánh. Ông Sáu ra cổng phụ bà khiêng nồi. Ngò với bà Tám dọn đồ vô nhà. Đờn đi chở hàng chưa về. Thụ ngồi trên bậc thềm, lau ống kính máy ảnh, đợi Thoa.

Thoa vô buồng sau dọn phấn.

Buồng sau bây giờ là buồng hoá trang của lớp học. Tấm gương lớn khung gỗ bà Tám chở theo suốt mùa diễn dựng trên cái bàn tre, cạnh hộp phấn trắng bà Tám mua cho tụi nhỏ thoa tay thoa cổ tập làm đào. Buổi chiều tụi nhỏ bu lại đây, đứa nào cũng nhúng tay vô hộp phấn, rồi chùi lên áo, lên mặt nhau, la hét.

Hộp phấn để mở. Cái nắp lăn dưới chân bàn.

Trên mặt gương, ở góc dưới bên phải, có một dấu bàn tay.

Dấu tay in bằng phấn trắng. Năm ngón xoè ra. Ngón cái hơi chĩa ra ngoài. Nó in thấp, ngang tầm một đứa nhỏ đứng dưới đất, như đứa nhỏ áp tay lên kính để nhìn vô bên trong một cái gì đó.

Thoa đứng nhìn nó.

Có mười một đứa con nít trong cái sân này chiều nay. Đứa nào cũng nhúng tay vô hộp phấn. Đứa nào cũng có thể đứng đây, áp tay lên gương, rồi chạy ra cổng ăn chè.

Cô đưa bàn tay phải lên, xoè năm ngón.

Rồi cô hạ tay xuống, không áp lên. Cô không đo.

Cô lấy cái nắp hộp phấn dưới đất lên, đậy hộp phấn lại. Cô không chùi tấm gương.

Cô tắt bóng đèn trong buồng, đi ra gian giữa. Hai ngọn đèn dầu trên bàn thờ Tổ hắt ánh vàng lên bức hoành phi sơn son đã tróc, lên tấm vải điều, lên chiếc mặt nạ nằm ngửa. Đôi môi gỗ hé mở như người sắp cất tiếng mà còn ngập ngừng. Dưới khoé mắt trái, giọt lệ vàng khô ráo.

Cô ra hiên.

Thụ đứng dậy. Ông Năm đã vô buồng nằm, tiếng ho khục khặc sau vách. Ngoài cổng, dưới gốc gáo, bà Mười với ông Sáu đang đi chầm chậm về phía cuối xóm, bà gánh, ông xách cái nồi không. Cái bóng hai người dài ra trên con đường đal, dưới ánh trăng rằm vừa ló lên khỏi rặng dừa bên kia con rạch.

Ở mép cái sân khấu ván giữa sân, ngay chính giữa, có một cái chén sành nhỏ, men nâu, đặt ngay ngắn. Trong chén là mấy viên chè trôi nước trắng ngà nằm trong nước đường gừng màu hổ phách, mấy sợi gừng thái chỉ nổi lềnh bềnh, rắc mè rang lên trên.

Thoa không thấy bà Mười đặt nó lúc nào.

Cô không hỏi. Cô đi xuống sân, ngồi xuống cái chiếu ở hàng đầu, chỗ ông Năm ngồi hồi chiều, ngay dưới chân sân khấu. Thụ ngồi xuống bên cạnh cô.

Ngoài kia, trăng lên cao dần, và nước con rạch bắt đầu lớn.

— Hết —