Lời Ba Trọng

Chương 28: Lời Ba Trọng

Thoa không ngồi. Cô đứng tựa lưng vô cây cột góc đối diện chú, cách chú hai sải tay, một sợi dây chuông ở giữa.

Chú Ba Trọng không ép. Chú nhìn ba cây nhang đang cháy trong kẽ ván, nhìn cái đĩa quýt, rồi bắt đầu kể. Chú kể bằng cái giọng chú dùng để đọc thư mời của bảy ngôi đình trong bữa cơm đầu tiên ở Rạch Gáo: nhỏ nhẹ, rõ chữ, không lên không xuống.

– Năm Canh Dần, gánh nợ lương anh em năm tháng. – Chú nói. – Anh Năm đi vay khắp nơi. Ở đâu người ta cũng biết gánh hát bội đi xuống, cho vay là mất. Chú lo hợp đồng, chú lo sổ sách, chú biết gánh còn được bao nhiêu ngày. Chú nghĩ tới ông Bửu. Ổng hỏi mua đồ của gánh từ mấy năm trước. Chú đi một mình lên Chợ Lớn, không nói với ai.

Ông Bửu không đòi rương. Ông Bửu chỉ muốn cái mặt nạ đời đầu. Ông đặt cọc ba chục triệu, hẹn giao cuối mùa, giá cả trăm triệu. Chú cầm ba chục triệu về, nói với anh Năm là đình Mỹ Lương ứng trước tiền hát. Anh Năm trả lương anh em. Cả gánh có Tết.

– Chú nghĩ giao xong thì chú với má con đi. – Chú nói. – Có tiền, má con với con lên Sài Gòn, thuê nhà, cho con đi học. Gánh còn cái mặt nạ giả, hát vẫn hát, không ai biết. Chú nghĩ vậy. Chú nghĩ một cái mặt nạ gỗ, đổi được một cái nhà cho ba người.

Thoa nghe trong đầu câu má nói trước gương đêm đó, tay vuốt tóc cô. Đêm nay xong là má con mình về Sài Gòn. Mười sáu năm cô giữ câu đó như một lời hứa bị bỏ dở. Bây giờ cô mới biết cái nhà ở Sài Gòn trong câu đó đã được tính bằng cái gì.

Chú chụp hình cái mặt nạ thiệt từ đêm đầu mùa, lúc bà Tám ngủ, lấy chìa khoá trên cây đinh như anh Năm sau này lấy. Chụp mặt trước, mặt trong, mặt bên, đo từng phân. Chú đem hình lên miệt Thủ, đưa cho một ông thợ sơn ta già chuyên làm đồ thờ. Ông thợ làm mười mấy ngày. Đêm mười hai tháng Hai, lúc gánh đã qua cù lao, chú đổi.

– Đêm đầu mùa, chú chụp mặt trong thì thấy cái tên con. – Chú Ba nói. – Chú hỏi má con. Má con nói, đêm đó bà Tám đi ngủ rồi, má con ngồi một mình trước rương, má viết thêm. Chú hỏi sao viết tên con nhỏ vô đó, xui. Má con cười. Má con nói, "Hết đời em thì tới con. Con em sẽ hát được lớp chót". Má con nói câu đó vui lắm. Như người ta nói con mình sau này làm bác sĩ.

Thoa nhắm mắt lại một chút. Rồi cô mở ra.

– Ông thợ chép luôn cái tên con. – Cô nói.

– Ông chép hết. Chú dặn ông chép hết.

Đêm thứ bảy, mười ba tháng Hai, trời mưa từ chập tối. Chú hát kép võ đêm trước, đêm đó không có vai, chú đứng ở cánh gà. Chú thấy bà Tám đưa cái mặt nạ cho má con. Chú thấy má con rờ giọt lệ. Một lần. Hai lần. Ba lần.

– Chú biết má con biết. – Chú Ba nói. – Má con không nhìn chú. Má con đội lên. Má con đi ra hát. Đêm đó má con hát hay. Hát chữ "về" dứt như người ta đóng cửa.

Hát xong, mấy anh em rủ uống. Chú ngồi uống với tụi nó dưới mái hiên quán nước ở bến. Chú không say. Chú uống mà không say được. Thằng Đờn say trước, nó mặc cái áo mưa cam, cởi ra máng lên cái cọc ở đầu hiên, rồi bò xuống một chiếc ghe ngủ. Gần một giờ, ai về chỗ nấy. Chú ngồi lại một mình.

Một giờ, má con ra bến.

Má con mặc áo bà ba trắng, che cây dù đen. Má con không nói chuyện đi Sài Gòn. Má con không nói chuyện thưa với anh Năm. Má con đứng trước mặt chú, hỏi đúng một câu.

– Cái thiệt đâu anh?

Chú nói hết. Chú nói chú bán. Chú nói cái thiệt đang máng trên gác chuông, ba giờ có người tới lấy. Chú nói có tiền thì mình đi được.

– Má con nghe xong, má con không la. – Chú Ba nói. – Má con nói, "Em hát cái đồ giả cho xong, để không ai biết anh bán. Đình người ta trả tiền rồi, em hát. Mà giờ anh lấy nó xuống. Mình trả tiền lại cho ổng. Mình không đi đâu hết. Mình ở lại hát. Mình nói với ba em". Chú nói tiền cọc chú trả lương anh em hết rồi, lấy đâu trả. Má con nhìn chú. Rồi má con nói, "Anh bán cái tên con em trong đó".

Má con quăng cây dù xuống cầu tàu. Má con chạy vô phía đình.

Mưa lớn lên. Chú chụp cái áo mưa cam của thằng Đờn máng trên cọc, khoác vô, chạy theo.

Chú Ba ngừng lại. Chú nhìn xuống bàn tay phải của mình, mở ra, úp xuống, rồi mở ra.

– Cái thang tầng hai hồi đó không có khoá. Má con leo lên trước. Chú leo theo. Lên tới đây thì má con đã gỡ cái gói trên cây đinh xuống rồi. Má con ôm nó trước ngực, đứng chỗ con đứng đó. Lưng má con dựa lan can.

– Chú nói "Đưa anh". Chú nói "Sáng mai anh tính, anh hứa". Chú bước tới. Má con lùi lại một bước. Chỉ một bước.

Lan can kêu một tiếng. Không lớn. Như tiếng một cây tre khô bị bẻ.

– Chú chụp. – Chú Ba nói. Giọng chú vẫn đều. Chỉ có hai bàn tay là không còn đều nữa. – Chú chụp tay má con. Chú chụp trúng cái gói. Má con buông cái gói ra. Chú không biết má con buông hay nó tuột. Cái mặt nạ trong gói đập vô cây cột này, chú nghe cái cốp. Tay chú cào lên khúc lan can gãy, cây đinh trong đó xé lòng bàn tay chú. Chú không biết đau. Chú chỉ thấy tay má con quơ lên, quơ trúng sợi dây chuông.

Một tiếng boong.

– Rồi má con không còn ở đó nữa.

Ba cây nhang trong kẽ ván cháy gần hết. Tàn nhang rớt xuống sàn ván, đỏ một chút rồi xám. Gió sông thổi qua lan can, sợi dây chuông đong đưa, chạm nhẹ vô vai Thoa. Cô không tránh.

– Chú xuống. – Chú Ba nói. – Chú leo xuống, tay ôm cái gói, máu chảy. Má con nằm nghiêng dưới chân gác chuông. Mưa xối lên mặt. Chú quỳ xuống. Chú kêu "Lệ". Chú rờ mũi má con. Chú không thấy hơi. Chú không biết vì mưa lạnh quá hay vì không còn hơi. Chú không biết.

– Chú có kêu ai không?

Chú Ba ngẩng lên nhìn cô. Đây là lần đầu tiên từ lúc bắt đầu kể, chú nhìn thẳng vào mắt cô.

– Không.

Thoa đứng im. Cô nghe tim mình đập. Cô nghe sông chảy. Cô nghe một con chim ăn đêm kêu "bìm bịp" ở đâu đó dưới rặng bần.

– Chú sợ. – Chú nói. – Chú quỳ đó, tay chú ôm cái gói. Chú nghĩ người ta ra thấy chú, thấy cái gói, là người ta biết hết. Chú bán đồ của Tổ. Chú cãi nhau với má con. Má con té. Chú nghĩ vậy, chú đứng dậy, chú chạy.

Chú chạy ngang qua chỗ cây đèn ở bến. Chú chạy về xe khách, cởi cái áo mưa quăng dưới băng ghế chót. Chú nhét cái gói vô cái túi đồ của chú. Chú lấy cái khăn rằn quấn tay. Chú nằm xuống băng ghế, mở mắt tới sáng. Sáng ra ông Bảy Lũy la lên.

– Chú nói với ông Bửu là cái mặt nạ mất theo người. – Chú tiếp, giọng mệt mỏi như người đã đi hết một đoạn đường. – Chú trả lại tiền cọc ba năm. Chú đi hát đám, hát quán, lái xe đám cưới, cái gì cũng làm. Đám ma má con, anh Năm đem đồ của má con ra đốt sau nhà Tổ. Cái áo bà ba tím má con mặc ở bến Tân Thạnh bữa chụp hình đó, chú rút ra khỏi đống lửa. Chú gói cái mặt nạ trong đó.

Chú thuê một căn phòng ở dãy trọ cạnh chợ Rạch Gáo. Chú lập một cái bàn thờ nhỏ. Hình má con ở giữa. Cái mặt nạ gói trong áo tím đặt bên cạnh. Mỗi sáng chú đốt ba cây nhang trầm. Mười sáu năm.

– Chú không dám trả nó về rương. – Chú nói. – Trả về là phải nói nó ở đâu ra. Chú không dám bán nó. Chú không dám đốt nó. Chú chỉ dám thắp nhang cho nó.

– Tiền gửi dì Bảy mỗi tháng Chạp.

– Tiền chú. – Chú Ba nói. – Má con muốn con đi học đàng hoàng.

– Đĩa quýt trên mộ má.

Chú nhìn cái đĩa quýt cạnh chân nhang.

– Má con thích quýt. Hôm gánh về Rạch Gáo sửa xe, chú ra mộ.

Thoa nhìn ba trái quýt dưới ánh trăng. Vỏ vàng, láng, còn dính cái cuống với hai cái lá. Cô nhớ cái vỏ quýt khô queo trên bảng đồng hồ xe tải buổi sáng hôm đó.

– Tại sao chú để nó lên bàn thờ đình Tân Lộc?

– Đêm ở Vĩnh Phước, chú nghe bà Tám kể con viết chữ "Bính Ngọ" vô cái đồ giả. – Chú Ba nói. – Chú nghe xong, chú đi ra bãi đứng cả đêm. Má con đội cái đồ giả, má con nói cô Ngọc Nữ lạ mặt. Rồi má con không qua đêm thứ bảy. Con không tin mấy cái đó. Chú cũng không tin. Mà chú không để con đội cái đồ giả tới đêm thứ bảy được. Chú không làm lại cái chuyện đó lần thứ hai.

– Sao chú không đưa thẳng cho con?

– Đưa thẳng thì phải nói. – Chú Ba nói. – Chú chưa dám nói. Mùa này chú đem nó theo trong túi đồ, gói trong cái áo tím, từ bữa gánh rời Rạch Gáo. Chú không dám để nó ở nhà một mình. Chú chọn đình Tân Lộc. Năm Canh Dần gánh không về Tân Lộc. Ở đó cô Ngọc Nữ chưa thấy cái mặt giả lần nào. Chú hỏi ông Chín Tộ giờ mở cửa. Bốn giờ sáng chú đem vô, đặt lên bàn thờ, lạy ba lạy, rồi đi ra.

Gió đổi chiều. Mấy sợi khói nhang cuối cùng bay ngược vô trong, bám lên quả chuông đồng.

Thoa không khóc. Cô thấy lạ là mình không khóc. Mười sáu năm nay cô tưởng tượng cái đêm này hàng trăm cách. Không có cách nào là cô đứng trên gác chuông, nghe chú Ba Trọng kể bằng cái giọng đọc thư mời, và không khóc.

– Má con biết đồ giả mà vẫn đội. – Cô nói. – Bà Tám hỏi con tại sao. Con trả lời bà được rồi.

Chú Ba gật đầu. Chú cúi xuống.

– Chú xin con một chuyện. – Chú nói. – Cho chú coi con hát đêm thứ bảy. Coi xong, sáng hôm sau, chú đi lên công an trình báo hết. Chuyện năm Canh Dần. Chuyện ông Bửu. Chuyện chú không kêu ai. Chú không xin gì khác.

Thoa không trả lời. Cô nhìn xuống sân đình. Trăng đã ngả sát rặng bần phía tây, ánh trăng xiên dài, vàng đi. Dưới chân gác chuông, ở khoảng đất trống có cỏ thấp, có một bóng người đứng. To con, chàng hảng, hai tay buông thõng.

Đờn. Anh đã đứng đó từ lúc nào, ngước lên.

– Anh Đờn nghe hết rồi. – Thoa nói.

Chú Ba Trọng nhìn xuống. Chú nhìn Đờn rất lâu.

– Ừ. – Chú nói. – Nó nên nghe. Mười sáu năm nó mang cái áo mưa đó giùm chú.

Thoa quay đi, đặt chân xuống nấc thang đầu tiên. Rồi cô dừng lại, hỏi câu cuối cùng, câu mà cô không biết vì sao lại tự bật ra.

– Đêm đó, ngoài anh Đờn ngủ dưới ghe, ngoài cô Chín ngủ gục ở cái chòi, còn ai thức không chú?

Chú Ba im lặng. Lâu tới mức cô tưởng chú không trả lời.

– Lúc chú chạy về tới xe khách, – chú nói, – chú ngó qua đầu hồi nhà võ ca. Anh Năm ngồi đó, hút thuốc. Anh Năm ngó chú. Chú ngó anh Năm. Rồi anh Năm quay mặt đi.

— Hết chương 28 —