Cây thang tre

Chương 22: Cây thang tre

– Bảy nấc. – Ông Năm nói. – Không hơn không kém. Năm năm mươi bảy, ông cố con cho làm đúng bảy nấc.

Sáng mùng Bảy tháng Hai, ông Năm ngồi trên cái ghế đẩu giữa sân đình Mỹ Lương, chống gậy, chỉ cho Đờn và thằng Tồ dựng cái vọng lâu. Một cái chòi canh bằng tre, cao hơn đầu người, dựng sát cánh gà bên phải, trên sàn ván nhà võ ca. Để lên được chòi canh có một cây thang tre, hai cây tre già làm tay vịn, bảy cây tre nhỏ làm nấc, cột bằng dây mây.

Đêm qua, sau chuyện ở gian khách, ông Năm vô buồng nằm, thức tới sáng. Sáng nay ông ra sân sớm hơn cả gánh, đòi dựng cái vọng lâu. Ông không nhắc gì tới chú Ba Trọng. Chú Ba cũng không ra sân. Chú ngồi trong xe khách từ sáng.

– Lớp đầu, Ngọc Nữ leo lên vọng lâu đứng ngó ra sông, thấy ghe cướp tới. – Ông Năm giải thích cho Thoa. – Đình nào nhà võ ca cao thì mới dựng. Mấy đình trước mái thấp, mái lá, không dựng được, ông cho bỏ. Ở đây nhà võ ca cao. Năm năm mươi bảy, má ông leo cái thang ở đây.

Ông nói câu cuối nhỏ hơn, như nói với cái thang.

Thoa nhìn cái chòi canh. Nó đơn sơ, cái kiểu đạo cụ hát bội ngày xưa, không giấu gì người coi: chỉ là mấy cây tre, một tấm phên, một lá cờ nhỏ cắm trên nóc. Nhưng đứng dưới ngước lên, cô thấy nó cao. Cô nghĩ tới một cái gác chuông bằng gỗ.

Bốn giờ chiều, gánh tập lại lớp đầu cho quen. Thoa mặc áo, đi hài, không đội mặt nạ, leo lên bảy nấc thang. Cây thang chắc, chỉ hơi rung một chút dưới chân. Cô đứng trên chòi canh, một tay vịn cột tre, một tay che mắt nhìn ra phía chánh điện như nhìn ra sông. Ông Sáu Kình gõ trống. Cô hát mấy câu nói lối. Rồi cô leo xuống. Chú Út Bền vỗ tay, nói đẹp quá, giống tuồng xưa.

Ông Năm không vỗ tay. Ông ngồi trên ghế đẩu, hai tay đặt trên cây gậy, nhìn cái thang rất lâu.

Chiều xuống. Bà Mười Gừng nấu một nồi chè trôi nước ngay dưới gốc bần sau đình, nấu cho cả gánh. Bà xin gừng của bà Ba Nhị, gừng sẻ củ nhỏ mà cay, bà giã nhuyễn rồi mới nấu. Mùi gừng bay khắp sân đình. Ông Sáu Kình ngồi xổm bên bếp lửa, phụ bà châm củi, không nói gì, thỉnh thoảng lại gắp một cục than ra hút thuốc. Đờn đứng ở xa, bên xe tải, nhìn hai ông bà già, rồi quay đi.

Sáu giờ, cả gánh ăn cơm chiều dưới gian khách. Bà Mười múc chè ra từng chén, đưa tận tay từng người. Tới Đờn, bà đưa, anh cầm, nói "Dạ", rồi đi ra ngoài ăn. Bà Mười nhìn theo, rồi múc chén khác.

Thoa ăn một muỗng. Cay xé lưỡi.

– Vẫn vậy. – Ông Sáu Kình nói, nước mắt chảy ròng ròng. Không ai biết ông khóc vì gừng hay vì cái gì.

Tám giờ tối, gánh Phước Xuân hát Ngọc Nữ đêm thứ năm.

Trăng mùng Bảy, nửa vầng, treo nghiêng trên rặng dừa phía tây, sáng vằng vặc. Sân đình Mỹ Lương chật cứng. Người ta nghe tin Chín Lựu sống lại từ hôm qua, kéo tới coi đông gấp đôi đêm qua, người làng, người xóm bên, có người chèo xuồng từ cù lao giữa sông Tiền qua. Họ coi Ngọc Nữ mà cứ ngoái lại tìm bà già nón lá ngồi ở đâu. Ông Tư chánh bái ngồi sau trống chầu, đầu đội khăn đóng, tay cầm dùi.

Bà Tám mặc áo cho Thoa, cột sợi chỉ đỏ lại cho chặt, ba gút. Thoa rờ giọt lệ vàng, đường gồ sần sần dưới đầu ngón tay. "Con xin cô." Cô đội mặt nạ lên.

Màn mở. Trống chiến của ông Sáu dồn ba hồi. Kèn chú Út Bền vút lên.

Thoa nói lối ở dưới chân thang, mấy câu Ngọc Nữ nghe người ta báo ghe cướp sắp tới, giọng cô run vừa đủ, đúng như má dạy: run ở giọng, không run ở hơi. Rồi theo tuồng, cô bước tới cây thang, đặt một chân lên nấc thứ nhứt, hai tay nắm hai cây tre vịn.

Cô vừa dồn sức lên chân thì nghe.

– Đừng leo.

Giọng một đứa nhỏ. Rất gần. Sát bên tai trái cô, gần tới mức cô tưởng nghe được cả hơi thở. Không phải giọng thì thầm. Giọng nói bình thường, rõ ràng, như một đứa con nít mười tuổi đứng dưới chân thang kéo áo người lớn.

Thoa đứng yên, một chân trên nấc thang, một chân dưới sàn.

Qua hai lỗ mắt hạt đậu, cô liếc qua trái. Cánh gà tối. Ngò đứng ở đó, cách cô chừng ba bước, ôm cái hộp ấn chờ đưa cho cô ở lớp sau. Sau lưng Ngò là thằng Tồ cầm cây đèn pin. Không có đứa nhỏ nào. Đêm nay không có đứa nhỏ nào được cho vô cánh gà.

Trống chiến của ông Sáu Kình đánh tới nhịp chờ. Một nhịp. Hai nhịp. Ông gõ dùi lên tang trống một tiếng nhắc.

Thoa rút chân khỏi nấc thang.

Cô không biết tại sao. Cô không nghĩ. Cái chân tự rút về, như rút tay khỏi một cái nồi nóng. Cô quay mặt ra sân, nhìn thấy hàng trăm gương mặt đang ngước lên chờ cô leo. Cô thấy ông Tư sau trống chầu nghiêng đầu ngạc nhiên. Cô thấy ông Năm ở cánh gà bên kia đứng bật dậy khỏi ghế đẩu.

Cô làm cái việc má dạy. Sân khấu sập thì hát cho tới khi rớt xuống đất. Không leo được thì hát ở dưới đất.

Cô bước tới mép sân khấu, đứng lên cái ghế dài bằng gỗ người ta để sẵn cho lớp sau, chỉ cao chừng một gang tay. Cô đưa một tay che mắt, nhìn qua đầu bà con, nhìn ra phía con rạch tối om sau rặng bưởi, như một đứa con gái làng đứng trên bờ đất cao nhìn ra sông. Cô nói lối câu kế tiếp, đổi đi mấy chữ: không phải "lên lầu canh ngó ra", mà "đứng bờ đê ngó ra".

Ông Sáu Kình hiểu liền. Trống chiến bắt lại, không lỡ một nhịp. Sển kéo đờn theo, nhanh hơn một chút như mọi khi. Bà con không ai biết có chuyện gì. Chỉ có mấy ông già hay coi hát gật gù, nói với nhau con nhỏ này ứng biến khéo.

Cô hát trọn đêm. Lớp gieo mình xuống sông. Lớp hồn về. Lớp áp chót. Tới câu ra, cô hát chữ "về" theo kiểu của cô, kéo xuống, nhấc lên một chút. Rồi ở cái chỗ nhấc lên đó, cô nghe trong cổ mình có một cái gì đó muốn vút lên thêm, cao hơn, như người ta đi tới cổng rồi muốn ngoái lại. Cô không để nó vút. Cô để nó buông.

Từ phía gốc bần sau đình, không có tiếng ngân nào hoạ theo. Đêm nay bà Mười Gừng ngồi ở hàng đầu, sát chân sân khấu, bên cạnh ông Sáu đã ra khỏi cánh gà xuống ngồi đánh trống chiến dưới đất cho gần. Bà ngồi im, hai tay ôm cái nón trên đùi.

Ông Tư đánh chầu một hồi dài.

Trong buồng hoá trang, khi bà Tám tháo mặt nạ ra, Thoa hỏi Ngò:

– Hồi nãy em có nói gì không? Lúc chị đứng dưới chân thang.

Ngò lắc đầu, mặt ngơ ngác.

– Em đâu có nói gì chị. Em đứng ôm cái hộp ấn. Sao chị không leo?

Thoa không trả lời. Cô hỏi thằng Tồ, nó cũng lắc đầu. Cô không hỏi ai nữa.

Gần mười một giờ, trăng đã ngả sát ngọn dừa. Gánh dọn đồ. Thằng Tồ leo lên tháo lá cờ trên chòi canh, rồi một mình vác cây thang tre ra phía sau, tính dựa vô vách nhà võ ca cho gọn.

Thoa nghe tiếng "rắc" khô khốc. Rồi tiếng thằng Tồ la lên.

Cô chạy ra. Thằng Tồ đứng sững, hai tay còn ôm nửa cây thang. Nửa kia rơi dưới đất. Cây thang gãy ngang ở nấc thứ tư, cả hai cây tre vịn cùng gãy một lượt, ở cùng một độ cao.

Đờn chạy tới, rọi đèn pin vô chỗ gãy. Thụ cúi xuống sát bên.

Hai cây tre vịn, mỗi cây có một đường cưa ngang. Đường cưa mỏng, thẳng tắp, ăn vô hơn nửa thân tre, ở mặt quay vô trong, mặt người leo thang không nhìn thấy. Phần còn lại là chỗ tre gãy, xơ tre tưa ra như sợi. Dưới ánh đèn pin, ở miệng đường cưa, mạt tre còn vàng tươi, chưa kịp thâm.

– Cưa mới. – Thụ nói. – Mới trong vài tiếng.

– Hồi bốn giờ chiều em leo, nó chắc. – Thoa nói.

– Rứa là sau bốn giờ.

Cả gánh bu lại. Không ai nói gì. Chỉ có tiếng ếch nhái ngoài con rạch và tiếng máy phát điện chưa tắt kêu xình xịch.

Thoa nhìn cây thang gãy. Bảy nấc. Nấc thứ tư ở ngang tầm đầu một người lớn. Từ chỗ đó té xuống, cô sẽ rơi xuống sàn ván, hoặc tệ hơn, trượt ra khỏi mép sân khấu, rơi xuống sân gạch, trước mặt hàng trăm người. Cô nghĩ tới một cái gác chuông gỗ. Ván mục. Người ta nói má té.

Hai đầu gối cô tự nhiên mềm ra.

– Ai biểu dựng cái thang này? – Chú Út Bền hỏi, giọng lạc đi.

Không ai trả lời. Rồi Ngò, đứng sau lưng thằng Tồ, nói nhỏ, không có ý gì, như con nít trả bài:

– Ông Năm biểu dựng mà chú. Hồi sáng ông biểu.

Một cái im lặng khác hẳn rơi xuống đám người. Cái im lặng nặng như nước.

Thoa thấy chị Hai Ngộ liếc qua chú Út Bền. Thấy chú Út Bền cúi xuống. Thấy bà Tám đưa tay lên ngực. Ai cũng nhớ trống chầu ở Vĩnh Phước, đôi hài ở Lạch Bà, cái mặt nạ úp vô vách rương. Ai cũng nhớ ông Năm đã nói, trước cả gánh, rằng ông bày trò để con Thoa sợ mà bỏ vai. Đêm thứ sáu chưa tới. Mà ông ngoại cô vẫn chưa thôi muốn đội đêm thứ bảy.

Cô cũng nhớ. Cô ghét mình vì đã nhớ.

Ông Năm đứng ở cửa buồng hoá trang. Ông đã đứng đó từ lúc nào, chống gậy, nhìn cây thang gãy dưới ánh đèn pin. Rồi ông nhìn từng người. Ông nhìn chị Hai Ngộ, chú Út Bền. Ông nhìn bà Tám. Ông nhìn Thoa.

Thoa không kịp giấu ánh mắt mình. Cô biết ông thấy.

– Mấy đứa nghĩ ông… – Ông nói.

Ông không nói hết. Bàn tay đang chống gậy của ông buông ra. Cây gậy ngã xuống sàn ván kêu cạch. Ông đưa tay lên ôm lấy ngực, chỗ trái tim, mấy ngón tay bấu chặt vô vạt áo bà ba trắng. Miệng ông há ra, như muốn nói tiếp mà không còn hơi.

Rồi ông khuỵu xuống.

Đờn nhảy tới đỡ kịp trước khi đầu ông chạm sàn ván. Bà Tám thét lên. Thoa quỳ xuống bên ông, chụp lấy bàn tay ông. Bàn tay lạnh ngắt, ướt đẫm mồ hôi.

Trên đầu họ, vầng trăng nửa vầng vừa lặn khuất sau rặng dừa, để lại sân đình Mỹ Lương trong ánh sáng trắng nhợt của mấy bóng đèn pha.

— Hết chương 22 —