Tiếng chầu chê

Chương 12: Tiếng chầu chê

– Cái của má ông thì để ông cất. – Ông Năm nói. – Không ai đội nó nữa.

Cả gánh ngồi quanh cái chiếu trải trong gian bên đình Tân Lộc, giữa buổi sáng. Không ai ăn được gì. Nồi cháo trắng chị Hai Ngộ nấu nguội ngắt, đĩa dưa mắm còn nguyên. Hai chiếc mặt nạ nằm trên một tấm vải điều trải giữa chiếu, cái thật bên trái, cái giả bên phải, như hai người khách đang chờ được phân xử.

– Ngoại. – Thoa nói. – Đêm nay con đội cái thiệt.

– Không.

– Hai đêm rồi con đội cái giả. Đèn tắt, trống kêu, hài ướt. Ngoại nói cô về. Cô về thì cô về coi ai? Cô về coi một cái mặt gỗ người ta đẽo ở đâu đó, chép tên bà cố vô cho giống. – Thoa nhìn thẳng vào mắt ông. – Bảy chục năm nay cô Ngọc Nữ chỉ biết mặt có một cái. Cái đó.

Ông Năm im lặng. Bà Tám Liên lần chuỗi hạt nhanh hơn. Ông Sáu Kình gật đầu, chậm rãi.

– Con nhỏ nói phải, anh Năm. – Ông Sáu nói. – Tuồng tổ thì phải đội mặt nạ tổ.

Một lúc lâu, ông Năm đưa tay ra, kéo tấm vải điều có cái mặt nạ thật về phía Thoa. Ông không nói gì. Rồi ông đứng dậy, chống gậy đi ra ngoài.

Buổi trưa, Thoa đi tìm chú Ba Trọng.

Cô tìm thấy chú trong lô cao su phía sau đình, ngồi trên một gốc cây cưa ngang, hút thuốc. Chú vốn không hút thuốc. Cả buổi sáng nay, Thoa đã thấy chú hút ba điếu. Lá cao su khô phủ dày dưới chân, mỗi bước chân giẫm lên kêu răng rắc. Trên đầu, chồi non mới nhú, nắng lọt qua tán lá thưa thớt rọi xuống từng đốm vàng.

– Chú Ba.

Chú ngước lên, rồi dụi điếu thuốc vô gốc cây.

– Con ngồi đi.

Thoa không ngồi.

– Cái áo bà ba tím đó, chú biết.

– Ai trong gánh mà không biết. – Chú nói, giọng đều đều. – Bà Tám may cho má con mặc Tết năm đó. Má con mặc suốt mùa. Đi chợ cũng mặc, đi chùa cũng mặc. Ai trong gánh cũng thấy.

– Sau đám ma má con, đồ của má con đâu hết rồi chú?

– Ông Năm đem đốt một phần. Phần còn lại bà Tám gói gửi lên Sài Gòn cho dì Bảy. – Chú dừng một chút. – Chú không biết cái áo đó nằm ở đâu.

– Người hỏi ông Chín Tộ giờ mở cửa đình giọng nhỏ nhẹ, lễ phép. Giọng người quen hát.

Chú Ba Trọng ngẩng lên nhìn cô. Ánh mắt chú vẫn hiền như mọi khi, nhưng có một cái gì đó ở sâu bên trong đã nứt ra, như một tấm kính bị gõ nhẹ.

– Con nghĩ là chú?

Thoa không trả lời. Cô cũng không biết mình nghĩ gì. Cô chỉ biết chú là người đầu tiên bước ra khỏi chánh điện sáng nay. Chú là người duy nhất nhìn cái áo, không nhìn cái mặt nạ.

– Con hỏi mọi người. – Cô nói. – Con sẽ hỏi hết mọi người.

Chú Ba gật đầu. Chú lấy một điếu thuốc nữa ra, nhìn nó, rồi bỏ lại vô bao.

– Con hỏi đi. Hỏi hết đi. – Chú nói. – Má con mà còn, chắc má con cũng làm y vậy.

Chiều đó Quan Bửu gọi ông Năm bốn lần. Ông Năm không bắt máy lần nào. Tới lần thứ năm, ông tắt nguồn điện thoại, quăng vô túi xách.

Sáu giờ tối, chiếc xe màu bạc lại đậu ở cổng đình.

Lần này Quan Bửu không tìm ông Năm. Ông ta đi thẳng vô chánh điện, thắp nhang, rồi tới chỗ ông Chín Tộ đang ngồi uống trà với mấy ông trong ban quý tế. Ông ta lấy trong túi áo ra một phong bì, đặt lên bàn trước mặt ông Chín Tộ.

– Tôi có mấy mẫu cao su ở xóm bên, coi như cũng là người trong vùng. – Ông ta nói. – Năm triệu, tôi xin cúng đình. Lâu lắm rồi tôi không được coi hát bội ở đình làng. Tôi xin phép ban quý tế cho tôi được cầm chầu đêm nay.

Mấy ông trong ban quý tế nhìn nhau. Lệ đình Tân Lộc, ai cúng đình nhiều thì được mời ngồi chiếu trên, được mời cầm chầu là chuyện bình thường. Ông Chín Tộ cầm cái phong bì lên, nắn nắn, rồi đặt xuống.

– Ông cầm chầu thì ông biết cách cầm chớ?

– Dạ. Tôi coi hát từ nhỏ. Tôi biết.

Thoa đứng ở cánh gà, nghe hết. Cô quay lại nhìn ông Năm. Ông ngồi trên ghế đẩu, sát bàn thờ Tổ, mặt lạnh tanh.

– Nó muốn làm gì thì để nó làm. – Ông nói. – Con hát đi.

Tám giờ tối, gánh Phước Xuân hát Hoàn Hồn Ngọc Nữ đêm thứ ba.

Bà Tám mặc áo cho Thoa. Lần này bà làm chậm hơn, kỹ hơn, như đang mặc áo cho một cô dâu. Khi bà đưa chiếc mặt nạ cho Thoa, hai tay bà run tới mức Thoa phải đỡ lấy.

Thoa cầm chiếc mặt nạ thật. Nó nặng hơn cái giả một chút, chỉ một chút, như có thêm một lớp gì đó bên trong lớp gỗ. Mùi nhang trầm bốc lên, đậm đặc, nồng nàn, át cả mùi sơn ta, mùi gỗ cũ. Cái mùi của một nơi thờ phụng nào đó, nơi có người đốt nhang cho nó mỗi ngày.

Cô đặt ngón tay lên giọt lệ vàng. Đường gồ sần sần chạy dưới đầu ngón tay. Cô nhắm mắt lại.

– Con xin cô. – Cô nói. – Lần này là cô thiệt rồi.

Cô úp chiếc mặt nạ lên mặt.

Nó ôm lấy mặt cô khít hơn cái giả. Hai lỗ mắt hơi cao hơn một chút, cô phải ngẩng cằm lên mới nhìn thẳng được. Như thể nó được đẽo cho một khuôn mặt nhỏ hơn, thanh hơn mặt cô. Mùi nhang trầm tràn vào mũi, vào phổi, làm cô chóng mặt trong một khoảnh khắc. Rồi qua.

Cô bước ra.

Sân đình Tân Lộc đông nghịt. Tin đồn về hai chiếc mặt nạ đã lan khắp làng từ trưa. Người ta đứng chật cả hai bên hông nhà võ ca, đứng cả dưới gốc cây sao, đứng cả ngoài cổng đình. Ông Chín Tộ ngồi chiếu trên. Quan Bửu ngồi sau cái trống chầu, áo sơ mi trắng, tay cầm dùi.

Thoa nói lối. Câu đầu tiên vừa dứt, tiếng trống chầu vang lên.

Chát.

Không phải tiếng "tùng" trầm đục của dùi đánh xuống mặt da. Mà là tiếng "chát" khô khốc, sắc lẻm, của dùi gõ lên tang gỗ. Tiếng chê.

Cả sân đình xôn xao. Mấy ông già ngồi hàng đầu quay phắt lại nhìn Quan Bửu.

Thoa hát tiếp câu thứ hai. Chát. Câu thứ ba. Chát.

Cứ mỗi lần cô dứt một câu, tiếng chát lại vang lên. Đều đặn. Lạnh lùng. Như tiếng gõ thước của một ông thầy khó tính lên bàn học trò.

Thoa cảm thấy máu dồn lên mặt, nóng ran dưới lớp gỗ. Qua hai lỗ mắt, cô nhìn thấy ông ta. Quan Bửu ngồi thẳng lưng, mặt bình thản, cái kính gọng mảnh phản chiếu ánh đèn sân khấu thành hai đốm sáng trắng, che mất đôi mắt. Ông ta không cười. Ông ta chỉ gõ.

Cô biết ông ta muốn gì. Ông ta muốn cô run. Muốn cô lạc giọng. Muốn cô bỏ chạy vào cánh gà. Một đào hát bị chê liên tục giữa đêm diễn, giữa đình làng, trước mặt cả trăm người, thì không còn mặt mũi nào đứng trên sân khấu.

Cô nhớ má. Má nói sân khấu sập thì hát cho tới khi rớt xuống đất.

Cô lấy hơi, sâu tới tận bụng, và hát lớp Ngọc Nữ gieo mình xuống sông lớn hơn, cao hơn, mạnh hơn bất cứ lần nào cô từng hát. Cô không hát cho bà con nghe. Cô hát thẳng vào cái trống chầu. Cô đứng ở mép sân khấu, nhìn thẳng xuống Quan Bửu, đôi mắt gỗ của chiếc mặt nạ nhìn thẳng xuống đôi mắt kính của ông ta.

Chát.

Cô át đi.

Chát.

Cô vẫn át đi.

Ông Sáu Kình sau cánh gà đánh trống chiến dồn dập, như đang đánh trận. Chú Út Bền thổi kèn vút lên, chói lói. Sển kéo đờn cò theo, nhanh hơn nhịp một chút như mọi khi, nhưng đêm nay không ai để ý.

Tới câu ra, Thoa hát chữ "về" dài tới mức cô tưởng mình sẽ ngất. Nó rơi xuống, rơi mãi, rơi tận đáy, rồi nhấc lên.

Cả sân đình vỡ òa. Người ta đứng dậy, la hét, vỗ tay. Mấy ông già ở hàng đầu quay lại chỉ tay vào mặt Quan Bửu mà mắng. Một bà già cầm cái quạt nan ném thẳng về phía trống chầu.

Ông Chín Tộ chống gậy đứng dậy. Ông đi từng bước chậm rãi, quờ quạng, tới bên cái trống chầu. Ông đưa tay ra, tìm thấy bàn tay đang cầm dùi của Quan Bửu, rồi nắm lấy cổ tay ông ta.

– Ông cúng đình năm triệu, tui cảm ơn ông. – Ông Chín Tộ nói, giọng không lớn, nhưng cả sân đình bỗng im phăng phắc để nghe. – Mà ông chê con nhỏ hát Ngọc Nữ trong đình tui, thì ông về.

Quan Bửu buông dùi. Ông ta đứng dậy, phủi quần, mỉm cười gật đầu chào ông Chín Tộ như chưa có chuyện gì xảy ra. Rồi ông ta đi ra cổng đình, giữa những tiếng la ó của bà con, thong thả như người đi dạo.

Ông Chín Tộ ngồi xuống sau trống chầu. Ông đánh "tùng". Rồi "tùng". Rồi "tùng". Một hồi dài, dồn dập.

Lúc đứng ở cổng đình trong lớp áp chót, ôm cái hộp ấn trước ngực, Thoa nhìn qua hai lỗ mắt ra phía gốc cây sao. Dưới tán cây tối om, sau đám đông, có một bóng người đội nón lá đứng yên, không vỗ tay, không la hét. Chỉ đứng nhìn.

Đèn tắt. Màn kéo lại.

Trong buồng hoá trang, bà Tám tháo quai mặt nạ cho Thoa. Mặt cô ướt đẫm, tóc bết vào trán. Mùi nhang trầm còn bám trên da cô, như cô vừa bước ra từ một ngôi chùa.

Bà Tám không đi ra ngay như mọi khi. Bà ngồi xuống cái ghế đẩu, hai tay đặt trên đùi, nhìn chiếc mặt nạ thật nằm trên bàn.

– Thoa. – Bà gọi. – Bà kể con nghe chuyện này. Bà chưa kể ai.

Thoa ngồi xuống đối diện bà.

– Năm Canh Dần, đêm đầu ở đình đầu mùa, má con viết tên vô mặt nạ trước mặt bà. – Bà Tám nói. – Bà ngồi coi nó viết. Nó viết tên nó, viết năm Canh Dần. Có vậy thôi. Bà không thấy nó viết tên con. Chắc nó viết sau, lúc không có ai.

– Dạ.

– Đêm thứ bảy ở Tân Thạnh, bà mặc áo cho má con, bà đưa mặt nạ cho nó. Nó cầm lên, nó rờ vô giọt lệ. Nó rờ một lần, rồi rờ lần nữa, rồi rờ lần nữa. Bà hỏi nó làm gì vậy. Nó nói, "Chị Tám, cô Ngọc Nữ đêm nay lạ mặt". – Bà Tám nuốt nước bọt. – Bà tưởng nó sợ. Đêm thứ bảy mà, ai không sợ. Bà nói nó đừng nói bậy. Nó cười, nó đội lên, nó đi ra hát.

Thoa ngồi im. Ngoài kia, tiếng bà con ra về rì rầm, tiếng xe máy nổ, tiếng ông Chín Tộ dặn dò ai đó khoá cổng đình.

– Bây giờ bà mới hiểu. – Bà Tám nói. Giọng bà vỡ ra. – Má con rờ cái giọt lệ trơn láng. Má con biết. Má con biết cái mặt nạ đó là đồ giả.

Bà ngước lên nhìn Thoa, đôi mắt già nua đỏ hoe.

– Vậy mà nó vẫn đội. Nó vẫn đi ra hát. Tại sao vậy con?

— Hết chương 12 —