Chữ viết tay của chính mình

Chương 9: Chữ viết tay của chính mình

Cái nắp hộp sắt bị gỉ dính chặt, Nhã phải lấy móng tay cạy từng chút quanh mép, và khi nó bật ra, mùi đầu tiên xộc lên là mùi long não.

Cô mang cái hộp lên gác xép, thắp ngọn đèn dầu vặn nhỏ nhất, đặt nó lên chiếu. Ở dưới nhà, Chiểu trở mình trên phản, lẩm bẩm cái gì đó trong mơ. Cô đợi cho tiếng thở của nó đều lại rồi mới cúi xuống.

Trên cùng là một miếng vải điều gấp vuông. Bên trong miếng vải là bốn cái nhẫn vàng trơn, loại nhẫn tròn không mặt mà người ta vẫn gọi là nhẫn một chỉ, mỗi cái gói riêng trong một mẩu giấy bóng kính. Bốn chỉ vàng. Cô đặt chúng lên chiếu, xếp thành một hàng. Ánh đèn dầu làm chúng vàng sậm như mật ong.

Dưới lớp vải điều là một xấp ảnh, buộc bằng một sợi chun.

Cô tháo sợi chun ra.

Sáu tấm ảnh thẻ, cỡ bốn nhân sáu, xếp thành ba cặp. Mỗi cặp được kẹp với nhau bằng một cái ghim băng nhỏ. Cô gỡ cặp đầu tiên.

Tấm thứ nhất là Toản. Cô nhận ra ngay, sơ mi trắng, tóc húi cua, chân mày xếch, cái lõm ở cằm. Tấm thứ hai thoạt nhìn cũng là Toản. Cùng chân mày ấy, cùng sống mũi ấy, cùng cái lõm ấy. Nhưng đôi mắt to hơn, hơi lồi. Khuôn mặt tròn hơn ở hai gò má. Tai to hơn, vểnh hơn. Một người không quen Toản nhìn vào sẽ bảo là cùng một người, chụp hai lần, khác ánh sáng. Một người quen Toản nhìn vào sẽ thấy là lạ, nhưng không nói được lạ ở đâu.

Nhã lật tấm thứ hai ra sau.

Ở mặt sau, bằng bút chì, là một dòng chữ nghiêng sang phải. Chữ g có móc ngược.

"Toản ← Thắng. 3 chỉ. Xong 20/11."

Cô cầm tấm ảnh rất lâu.

Cô không cần đặt nó cạnh quyển sổ hẹn trả ảnh để so. Cô không cần lấy bút ra viết thử. Đó là chữ của cô. Chữ mà tay trái cô viết ra mỗi ngày khi ghi tên khách, khi đề ngày lên phong bì phim, khi ghi giá vào tấm bìa các tông bà Nhàn kẹp ở cột hiên. Chữ mà bố Phác gọi là "chữ con Hồng", mà Chiểu vẫn nhờ cô viết hộ vào giấy xin phép nghỉ học.

Cô gỡ cặp thứ hai. Hai người đàn ông khác. Một người gầy, mặt dài, có nốt ruồi ở cánh mũi trái. Người kia mặt vuông hơn, vốn không có nốt ruồi nào, vậy mà trên ảnh lại có một nốt ruồi chấm vào cánh mũi trái, nhỏ và đen như hạt vừng. Mặt sau: "Kiên ← Lực. 2 chỉ. Xong 3/12."

Cặp thứ ba: "Bảo ← Hưng. 2 chỉ. Còn dở."

Ba cặp ảnh. Hai cặp đã xong, năm chỉ vàng, theo những gì ghi ở mặt sau. Cặp thứ ba còn dở. Trong hộp có bốn chỉ. Chỉ còn lại đi đâu, Nhã không biết.

Cô xếp sáu tấm ảnh thành ba hàng trên chiếu, lật mặt trước lên, và nhìn chúng dưới ánh đèn dầu như nhìn một ván cờ.

Mũi tên trong những dòng chữ ấy chỉ từ người sau sang người trước. Toản ← Thắng. Thắng thành Toản. Lực thành Kiên. Hưng thành Bảo. Người có tên trên giấy là người đứng trước. Người thật sự đi là người đứng sau. Và giữa hai người ấy là một bàn tay cầm bút chì và dao cạo, ngồi trong buồng tối lúc nửa đêm. Bàn tay ấy gọt sống mũi người này cho giống người kia, chấm thêm một nốt ruồi, đắp thêm một cái lõm ở cằm.

Hồ sơ đi Tiệp có ảnh. Giấy tờ đi theo người có ảnh. Ở bên kia biên giới, người ta không biết Vũ Đình Toản là ai. Người ta chỉ cần cái mặt người đứng trước mặt họ khớp với cái mặt trong hồ sơ.

Nhã lật từng tấm ảnh ra, nhìn góc dưới bên phải. Trên cả sáu tấm, vòng dấu nổi đều liền. Tròn trịa. Không một vết sứt.

Tất cả đều đã làm xong trước ngày bảy tháng Mười Hai. Trước ngày cô đến.

Cô thấy mình thở ra, một hơi thở dài và run, mà không biết là nhẹ nhõm hay không phải.

Dưới đáy hộp còn một thứ. Một tấm ảnh nhỏ cỡ sáu nhân chín, ảnh đen trắng, không có vòng dấu nổi, chụp ngoài trời. Hai người ngồi trên bờ đê, sau lưng là ống khói lò gạch. Cô gái tóc tết, cười ngặt nghẽo, đầu ngả vào vai chàng trai. Chàng trai quàng tay qua vai cô, mặt quay sang nhìn cô, cũng cười. Chàng trai là Toản. Cô gái là cái mặt Nhã vẫn thấy trong gương mỗi sáng.

Mặt sau tấm ảnh, cũng bằng nét chữ ấy: "Bến Thượng, hè 87. Anh hứa."

Anh hứa cái gì, không ghi.

Nhã đặt tấm ảnh xuống chiếu, úp mặt.

Cô ngồi như thế đến khi ngọn đèn dầu bắt đầu kêu xèo xèo vì cạn bấc. Cô nghĩ rất nhiều thứ, và những thứ ấy không đi theo một hàng nào cả.

Cô nghĩ đến mười bốn năm làm nghề, đến những khuôn mặt cô đã trả lại cho người ta. Một bà cụ áp trán vào mặt kính và nói nó đây rồi. Cũng bàn tay ấy, cũng bút chì ấy, cũng dao cạo ấy, đã lấy mặt của một người đắp lên mặt người khác để đổi lấy ba chỉ vàng.

Cô nghĩ đến Mơ. Năm chỉ. Con lợn nái, đôi hoa tai cưới. Cô chụp cho chồng chị ấy trông sáng sủa vào nhé, em chỉ có một lần này thôi.

Cô nghĩ đến bố Phác ngồi gõ ngón tay xuống mặt bàn. Ông có biết không? Hai cây vàng, lãi ba phân, tháng nào cũng khất. Ông Cẩn bảo không vội. Không ai cho người khác khất nợ mãi mà không vội, trừ khi người ta đang lấy lãi bằng một thứ khác.

Cô nghĩ đến Toản. Đến cái khăn len đỏ, đến cái giỏ xe dính bụi gạch, đến cái câu thì thầm sáng hôm ấy: chuyện tối qua em nói với anh, coi như anh chưa nghe thấy gì.

Tối hôm ấy, cô gái tên Hồng đã nói gì với người yêu? Muốn thôi chăng? Sợ rồi chăng? Hay đòi thêm tiền?

Cô nghĩ đến cái bao tải vá chỉ đỏ nhét vuông vức trong lỗ thông hơi. Rồi cô gạt nó đi. Sáng hôm ấy Toản là người đến sớm nhất, mặt tái mét, tay lạnh ngắt, hỏi em có nhớ gì không. Một người đã làm điều đó sẽ không đạp xe đến ngay sáng hôm sau. Một người đã làm điều đó sẽ trốn đi.

Cô tự nhủ thế. Và cô biết là mình tự nhủ thế.

Gần sáng, cô buộc xấp ảnh lại bằng sợi chun, gói bốn cái nhẫn trong miếng vải điều, xếp tất cả vào hộp sắt như cũ. Cô đã định đốt xấp ảnh. Cô đã cầm nó đến gần ngọn đèn dầu. Rồi cô không làm được.

Cô chưa bao giờ đốt một tấm ảnh. Không phải vì nó đáng giữ. Mà vì cô biết, hơn ai hết, rằng một tấm ảnh bị đốt là một khuôn mặt không bao giờ quay lại được nữa. Và sáu khuôn mặt này, đến một ngày nào đó, sẽ phải được ai đó nhìn thấy.

Cô xuống thang, đặt cái hộp vào hốc, đậy viên gạch lại. Viên gạch vẫn kênh. Cô để nó kênh.

Lúc cô đứng thẳng lên thì tấm rèm hoa buồng trong vén ra. Bà Nhàn đứng đó, tóc xổ, tay cầm ngọn đèn con, đã dậy để đồ xôi.

– Mày làm gì dưới ấy?

– Con xuống uống nước, u.

Bà Nhàn nhìn xuống chân cô, chỗ viên gạch, rồi nhìn lên mặt cô. Ngọn đèn con trong tay bà hắt lên một quầng vàng.

– Mắt mày đỏ thế kia.

– Con không ngủ được.

– Từ hôm ngạt than đến giờ, đêm nào mày cũng không ngủ được. – Bà nói, không phải hỏi. – Con Hồng của u ngày xưa đặt lưng xuống là ngáy.

Bà đi qua cô, ra bếp. Một lúc sau, Nhã nghe tiếng bà nhóm lửa, tiếng nước reo trong nồi chõ, và tiếng bà lẩm bẩm một câu gì đó mà cô không nghe rõ.

Thứ Tư, mồng tám tháng Giêng.

Cả ngày trời nồm. Tường nhà rịn nước, nền gạch trơn như bôi mỡ, cái phông vẽ hồ nước trong phòng chụp lốm đốm những vệt ẩm. Nhã làm việc như một cái máy. Cô chụp hai đám ảnh thẻ, một đám ảnh gia đình, in ba tấm ảnh thờ, tô màu bốn tấm ảnh Tết người ta đặt muộn. Bà Nhàn bảo cô xanh như tàu lá. Cô bảo tại trời nồm.

Ba giờ chiều, cô đang ngồi ở quầy dập dấu thì nghe tiếng xe đạp dừng ở hiên.

Hai cái xe. Cái thứ nhất có cái giỏ sắt dính bụi gạch. Cái thứ hai là cái xe của ông Cẩn, có cái cặp da buộc ở đèo hàng.

Ông Cẩn bước vào trước. Ông vẫn mặc cái bành tô ghi, nhưng hôm nay đội thêm cái mũ len nâu, quàng khăn kẻ ô. Ông cười, chào bà Nhàn đang ngồi đếm tiền xôi ở trong, hỏi thăm bố Phác, hỏi Chiểu đi học chưa. Bà Nhàn bảo ông Phác lên huyện mua bóng đèn chụp, chưa về.

– Thế thì em gửi cháu Hồng vậy. – Ông Cẩn nói. – Ít ảnh khách nhờ in thêm, toàn khách quen của anh.

Ông mở cái cặp da, lấy ra ba cái phong bì giấy xi măng. Ba cái, dày như nhau, mép dán kín. Ông đặt chúng lên mặt quầy, trước mặt cô, xếp thành một hàng ngay ngắn.

Sau lưng ông, Toản bước vào. Anh ta cởi cái mũ cối, phủi nước mưa phùn trên vai áo ka ki. Cái miếng vá ở khuỷu tay ướt đẫm, sẫm màu hơn. Anh ta nhìn cô, cười, cái cười hiền như mọi khi.

– Em làm việc à? – Toản nói. – Đừng làm khuya quá nhé.

Ông Cẩn cúi xuống quầy, như đang chỉ cho cô xem cái gì đó trên phong bì. Giọng ông nhỏ đi, ấm, chậm, như giọng người ta dỗ trẻ con.

– Lô tháng Ba. Ba bộ, mỗi bộ một cặp, có ghi tên ở trong. Vẫn giá cũ. Cuối tháng anh lấy. – Ông ngừng một chút, gõ nhẹ ngón tay lên cái phong bì đầu tiên. – Em làm khéo như lô trước nhé. Lô trước người ta khen lắm.

Rồi ông thẳng người lên, quay sang Toản, cười to:

– Thôi đi, để cháu nó làm việc. Ra quán bà Hĩm uống chén nước.

Hai người đàn ông đi ra. Toản đi sau. Đến bậc cửa, anh ta quay lại nhìn cô, nhìn ba cái phong bì trên quầy, rồi nhìn cô lần nữa. Anh ta vẫn cười. Nhưng lần này, Nhã thấy rõ, đôi mắt anh ta không cười.

Ngoài kia, dưới gốc bàng, bà Hĩm đang rót chè vào hai cái chén. Tiếng ông Cẩn cười vang lên, ấm áp, vui vẻ, như tiếng cười của một người khách quen trong ngày đầu năm.

Ba cái phong bì nằm trên mặt quầy. Nhã không chạm vào chúng. Cô nhìn chúng, và lần đầu tiên kể từ cái đêm có mùi khói than, cô hiểu ra mình không phải đang sống trong thân xác của một nạn nhân.

— Hết chương 9 —