Thằng Chiểu muốn đi Đức

Chương 14: Thằng Chiểu muốn đi Đức

Chiểu nói chuyện ấy ra giữa bữa cơm tối Chủ nhật, lúc bố Phác vừa gắp miếng cá kho đầu tiên.

– Bố. Tháng Tám con đi Đức.

Bố Phác dừng đũa. Bà Nhàn đang múc canh, cái muôi lơ lửng giữa nồi và bát.

– Mày nói cái gì?

– Ông Cẩn lo cho con một suất. Không mất tiền. Ba năm. Con về mua cho bố cái xe máy.

Mâm cơm bày trên cái chiếu trải giữa nhà, một đĩa cá kho, một bát canh rau muống nấu với sấu, một đĩa cà muối, nồi cơm gạo chiêm còn bốc khói. Cái đèn dầu đặt giữa mâm, vì chưa đến giờ có điện. Bốn người ngồi quanh. Bóng họ in lên vách, to và lay lắt.

– Mày mười sáu tuổi. – Bà Nhàn đặt cái muôi xuống. – Đi Đức cái gì. Người ta phải mười tám mới cho đi.

– Ông Cẩn bảo có cách.

– Cách gì?

Chiểu không trả lời. Nó nhìn sang Nhã.

Bố Phác cũng nhìn sang Nhã. Ông nhìn lâu, rồi ông đặt đôi đũa xuống mâm, ngay ngắn, song song với mép bát.

– Chị mày bảo sao?

– Chị không chịu. – Chiểu nói, giọng như sắp khóc. – Chị làm cho người khác được mà không làm cho con.

Bà Nhàn quay phắt sang Nhã. Ánh đèn dầu chiếu nghiêng lên mặt bà, làm cho những nếp nhăn ở khóe miệng sâu thêm.

– Làm cái gì cho người khác?

Nhã không trả lời. Bố Phác cũng không. Ông cầm đôi đũa lên lại, gắp miếng cá, bỏ vào bát Chiểu.

– Ăn đi. – Ông nói. – Chuyện ấy để sau.

Họ ăn nốt bữa cơm trong im lặng. Chỉ có tiếng đũa chạm bát, tiếng ếch nhái kêu ngoài ruộng sau nhà, tiếng ngọn đèn dầu xèo xèo. Bà Nhàn gắp cho Chiểu miếng cá thứ hai, rồi miếng thứ ba, như thể cho nó ăn thật nhiều thì nó sẽ không đi đâu được. Thằng bé ăn hết, không nói một lời.

Đến lúc bà Nhàn bưng mâm đi rửa, Nhã mới nói.

– Bố. Nước Đức sắp có chuyện.

Bố Phác đang rót rượu ra chén. Ông ngẩng lên.

– Chuyện gì?

– Con không biết nói thế nào. Chỉ là... người ta bảo bên ấy không ổn. Mấy năm nữa người Việt mình sang đấy sẽ khổ lắm, bị bỏ lại, không về được.

– Ai bảo?

– Con nghe người ta nói.

– Người ta là ai?

Cô không trả lời được. Bà Nhàn ở ngoài sân nói vọng vào:

– Mày lại nằm mơ à? Từ hôm ngạt than mày cứ nằm mơ giữa ban ngày.

– Chuyện nước người ta, mày biết gì. – Bố Phác uống cạn chén rượu. – Cả huyện này người ta đi Đức về xây được nhà, mua được xe. Mày bảo không ổn.

Ông đứng dậy, đi vào phòng chụp, kéo rèm lại. Chiểu nhìn cô một cái, ánh mắt vừa giận vừa đắc thắng, rồi leo lên phản nằm quay mặt vào vách.

Nhã ngồi một mình trên cái chiếu đã cuốn một nửa.

Cô biết từng lời mình nói ra đều vô lý với họ. Cô đang đứng ở năm tám tám, khi nước Đức bên kia còn đang gửi về từng thùng hàng, từng chiếc xe đạp, từng tấm vải. Nói rằng hai năm nữa nó sẽ không còn nữa thì cũng như nói rằng con sông Thượng sẽ chảy ngược. Cô không có một tờ báo nào, một lời nào của người có chức có quyền nào để mà dẫn. Cô chỉ có những gì cô biết từ một cuốn sách đọc hồi cấp ba. Và từ khuôn mặt một ông khách già người Bắc Ninh, ba mươi năm sau, kể với cô về những năm ông ngủ dưới gầm cầu ở Berlin.

Biết trước mà không ai tin, thì cũng như không biết.

Đêm ấy có điện lúc mười giờ. Cô không vào buồng tối. Cô đi vào phòng chụp.

Bố Phác ngồi trên cái ghế đẩu cạnh máy hòm gỗ, chai rượu đặt dưới chân. Ông không lau máy. Ông chỉ ngồi đó, tay đặt lên cái hộp gỗ màu gụ, như người ta đặt tay lên lưng một con trâu già.

– Bố.

– Ngồi đi.

Cô ngồi xuống cái ghế khách chụp ảnh, đối diện ông. Sau lưng cô là tấm phông hồ sen. Ánh đèn điện vàng đục từ bóng đèn trên trần rọi xuống, đổ bóng cái máy ảnh dài ra trên nền gạch.

Ông nhìn cô một lúc lâu.

– Bố biết con làm gì cho nó. – Ông nói. Giọng ông không to, không run. Nó bằng phẳng như mặt nước ao lúc không có gió. – Từ tháng Mười Một năm ngoái, trước hôm con ngạt than mấy tuần.

Nhã ngồi im.

– Một đêm bố mất ngủ, bố vào buồng tối lấy cái kính lúp. Trên bàn sửa phim có một tấm phim mặt thằng nào lạ hoắc, mà con vẽ lại cho nó giống mặt thằng Toản. Bố đứng nhìn tấm phim ấy đến sáng. Bố biết nghề, con ạ. Bố biết cái nét chì ấy làm gì.

Ông cúi xuống, rót rượu ra chén, nhưng không uống.

– Bố không hỏi con. Bố không hỏi vì bố biết con làm cho ai, và vì sao. Bố không có tiền trả nợ. Tháng nào lão Cẩn cũng bảo không vội, mà bố biết là không phải không vội. Bố biết là có người đang trả hộ bố bằng một thứ khác. Bố biết. Mà bố im.

Ông nâng chén rượu lên, nhìn nó dưới ánh đèn, rồi đặt xuống.

– Ông nội mày dạy bố nghề này ba mươi năm. Câu đầu tiên ông dạy là: thợ ảnh không được nói dối. Cái máy nó thấy gì thì nó chụp cái ấy. Mình có thể làm cho người ta đẹp hơn một chút, sáng hơn một chút, nhưng không được làm cho người ta thành người khác. – Ông ngừng lại. – Bố để con gái bố làm đúng cái việc ấy. Để trả nợ cho bố.

Nhã thấy mắt mình nóng lên. Cô không phải con gái của người đàn ông này. Cô không phải người đã ngồi trong buồng tối gọt sống mũi cho Thắng. Nhưng cô đang ngồi trong thân xác của người ấy, nghe người bố của người ấy xin lỗi, và cô không có quyền nói "không phải con".

– Con không làm lô đi Đức đâu bố. – Cô nói. – Con không làm cho thằng Chiểu đi.

– Bố biết.

– Lão Cẩn sẽ đòi nợ.

– Bố biết.

– Bố giữ thằng Chiểu ở nhà cho con. Đừng cho nó ra bến xe nữa.

Bố Phác nhìn cô. Rồi ông gật.

– Ừ.

Ông đứng dậy. Ông đặt tay lên cái máy hòm gỗ lần nữa, vuốt dọc theo cái góc bọc đồng, chậm rãi.

– Thôi được. – Ông nói, như nói với cái máy chứ không phải với cô. – Bố đi trả nợ bằng cách khác.

– Cách nào hả bố?

– Con đi ngủ đi.

Mấy ngày sau, mọi thứ có vẻ bình thường trở lại.

Chiểu không nhắc đến chuyện đi Đức nữa. Nó vẫn đi học thêm hè ở nhà thầy giáo đầu chợ, vẫn phụ cô trong buồng tối, nhưng nó không nói với cô một lời nào ngoài những lời cần thiết. Đưa chị cái kẹp. Chị ơi hết thuốc hãm. Bố Phác thì gọi nó vào phòng chụp, bắt nó học cách nạp phim cho máy hai ống kính, cách lấy nét, cách đo sáng bằng mắt. Thằng bé học, mặt nặng như chì, nhưng tay nó nhanh.

Có một buổi chiều Nhã đứng ở khe rèm nhìn hai bố con. Bố Phác đưa Chiểu ra hiên, chỉ lên trời.

– Nắng thế này, không mây, mày để khẩu mười sáu, tốc độ một phần một trăm hai lăm. Có mây mỏng thì mở thêm một nấc. Mây dày thì hai nấc. Đứng dưới bóng cây thì ba nấc.

– Sao bố không dùng cái máy đo?

– Máy đo hỏng từ năm tám hai. Mắt thì không hỏng. – Ông gõ ngón tay lên trán thằng bé. – Cái máy hòm thì mày chưa đụng được. Mày học cái máy nhỏ này trước. Cái máy nhỏ mày mang đi đâu cũng được, chụp đám cưới, đám ma, chụp ở chợ. Mai kia không có cái máy hòm, mày vẫn sống được bằng cái này.

– Sao lại không có cái máy hòm?

Bố Phác không trả lời. Ông cầm cái máy hai ống kính lên, chụp một kiểu cây bàng đầu ngõ, rồi đưa trả cho Chiểu.

– Chụp lại đi. Đúng cái cây ấy. Xem ai đẹp hơn.

Nhã nghe câu ấy và không hiểu, lúc ấy.

Bà Nhàn nhìn hai bố con, rồi nhìn Nhã, và không nói gì.

Ông Cẩn không đến.

Chiều thứ Tư, ba mươi tháng Năm, Toản ghé qua. Anh ta mang cho bà Nhàn một chục quả vải thiều. Anh ta ngồi uống nước với bố Phác ở quầy, nói chuyện lò gạch, chuyện xí nghiệp đang tính khoán cho từng tổ. Rồi anh ta quay sang Nhã, cười.

– Anh Cẩn hỏi thăm em. Bảo dạo này không thấy em lên chơi.

– Em bận.

– Ừ. Bận thì thôi. – Anh ta bóc một quả vải, đưa cho cô. Cùi vải trắng trong, mọng nước. – Anh Cẩn bảo đợt Đức tháng Tám người ta chọn sắp xong rồi. Ai muốn đi thì phải nhanh.

Anh ta nói câu ấy với cô, nhưng mắt anh ta liếc sang Chiểu đang ngồi ở đầu phản.

Nhã cầm quả vải. Cô không ăn.

Đêm thứ Tư sang thứ Năm, cô ngủ say.

Lần đầu tiên sau bảy tháng, cô ngủ một mạch không mơ. Có lẽ vì cô đã thức ba đêm liền để làm cho xong mười một cái ảnh thờ dồn lại từ mùa giáp hạt. Có lẽ vì những điều cô và bố Phác nói với nhau mấy đêm trước đã gỡ đi một cái gì đó trong ngực cô.

Cô tỉnh dậy vì tiếng bà Nhàn.

Không phải tiếng gào như đêm rằm tháng Mười. Một tiếng kêu ngắn, nghẹn, như tiếng người vừa vấp ngã. Rồi im.

Trời còn tối. Nhã bò ra đầu cầu thang. Dưới nhà, ngọn đèn dầu đã thắp. Bà Nhàn đứng giữa phòng chụp, tấm rèm hoa vén sang một bên, tay cầm cây đèn.

Ánh đèn dầu rọi vào cái chân ba càng bằng gỗ, cao ngang ngực, đứng chơ vơ trước tấm phông hồ sen.

Trên chân máy không có gì cả.

Cái máy ảnh hòm gỗ, cái hộp màu gụ bọc đồng, cái ống kính đồng vàng, cái hộp xếp bằng da gấp nếp như đàn ác-coóc-đê-ông, đã không còn ở đó. Chỉ còn tấm khăn đen vắt trên một chân, rủ xuống sát đất.

– Ông ấy đi rồi. – Bà Nhàn nói. Bà không quay lại. – Xe đạp cũng không còn.

Nhã xuống thang. Chân cô giẫm lên viên gạch kênh, nghe một tiếng cạch nhỏ. Cô đi đến bên cạnh bà Nhàn, đứng nhìn cái chân máy trống không.

Bố đi trả nợ bằng cách khác.

Ông bán cả cái nhà ở phố để giữ cái máy. Bà nội đã nói thế, trên cái chõng tre ở Mộc Hạ, đêm hai mươi ba tháng Chạp. Ông bảo bán nhà thì còn làm được nhà khác, bán máy thì hết nghề.

Ngoài kia, gà bắt đầu gáy. Từ phía bến xe, vọng lại tiếng một cái xe khách nổ máy, rền rền, rồi xa dần về phía Hà Nội.

— Hết chương 14 —