Phông vẽ hồ sen

Chương 12: Phông vẽ hồ sen

– Con quên lời rồi u ạ. Từ hôm ngạt than, nhiều thứ con quên.

Đêm ấy Nhã đã nói thế, và bà Nhàn không nói gì. Bà chỉ ngồi thêm một lúc, rồi nằm xuống, quay mặt vào vách. Nhã ngồi trên mép giường cho đến khi nghe tiếng thở của bà đều lại, hoặc giả vờ đều lại, rồi mới leo lên gác.

Từ đêm ấy, bà Nhàn không hỏi gì nữa. Nhưng Nhã thấy bà nhìn. Nhìn lúc cô ăn, lúc cô chải tóc, lúc cô cúi xuống bàn sửa phim. Cái nhìn ấy không giận, không sợ. Nó giống cái nhìn của người thợ ảnh soi một tấm phim lạ dưới kính lúp, cố tìm cho ra cái chỗ nào khác.

Rồi lúa chiêm chín.

Cuối tháng Tư âm lịch, những cánh đồng quanh Bến Thượng vàng rực lên. Người ta gặt bằng liềm, gánh lúa bằng đòn gánh, đập lúa trên những cái sân gạch, những cái bồ đập làm bằng nong tre. Tiếng đập lúa thình thịch từ sáng đến tối. Trên đường số 5, thóc phơi tràn ra cả nửa mặt đường, xe khách phải đi chậm lại, bóp còi inh ỏi. Bà Nhàn lại đồ xôi nếp. Ông thuyền chài xóm Bãi lại trả tiền ảnh bằng tiền chứ không phải bằng cá.

Và người ta bắt đầu cưới.

Nhã ngồi ở hiên, trước mặt là một tấm vải bạt trắng dài bốn mét, căng trên hai cái sào tre, và mấy hộp màu vẽ cô mua ở hiệu sách trên huyện. Chiểu ngồi xổm bên cạnh, cầm cái chổi lông gà quét bụi trên mặt vải.

– Chị vẽ cái gì?

– Hồ sen.

– Phông cũ có hồ rồi còn gì.

– Phông cũ là hồ nước mùa đông. Cây liễu, cầu cong, sương mù. Người ta chụp ảnh cưới mùa hè thì phải có sen.

Thằng bé bĩu môi, nhưng vẫn ngồi đó.

Từ hôm ở bến xe, nó và cô nói chuyện ít hơn. Nó vẫn phụ cô trong buồng tối, vẫn nhận năm chục mỗi đêm, nhưng không còn huýt sáo nữa. Có buổi chiều cô thấy nó đạp xe về phía bến xe. Cô không ngăn. Cô không có quyền ngăn, khi chính cô cũng đang làm cho ông Cẩn, và thằng bé biết điều đó.

Một hôm, khi đang rửa ảnh, nó hỏi:

– Chị làm gì cho ông ấy?

Cô đứng im trong ánh đèn đỏ một lúc.

– Chị sửa ảnh.

– Sửa thế nào?

– Sửa cho người này trông giống người kia.

Thằng bé nhìn cô. Nó không hỏi tiếp. Có lẽ nó không hiểu. Có lẽ nó hiểu nhiều hơn cô tưởng.

– Chị đang tìm cách thôi. – Cô nói. – Chưa thôi được. Nhưng chị đang tìm cách.

– Thế khi nào chị thôi được?

– Chị không biết.

Nó gắp tấm ảnh trong khay thuốc hiện ra, thả vào khay nước ngắt. Rồi nó nói, không nhìn cô:

– Khi nào chị thôi thì em thôi.

Bây giờ nó ngồi đây, quét bụi trên tấm vải bạt, nhìn cô phác những đường bút chì đầu tiên. Một cái hồ. Những lá sen to như cái nón. Mấy bông sen hồng, bông nở bông búp. Một cái cầu tre bắc ngang. Xa xa là một mái đình cong.

Nhã vẽ trong năm ngày. Cô không phải là họa sĩ, nhưng mười bốn năm phục chế ảnh đã dạy cô cách nhìn ánh sáng rơi lên đồ vật. Lá sen có mặt trên xanh đậm, mặt dưới xanh nhạt, mép lá quăn lên đón nắng. Bông sen hồng ở đầu cánh, trắng ở chân cánh. Mặt nước thì không xanh mà màu của trời.

Khi cô dựng nó lên trong phòng chụp, thay cho tấm phông hồ nước mùa đông, bố Phác đứng nhìn rất lâu.

– Ai dạy mày vẽ?

– Con tự vẽ.

– Con Hồng xưa vẽ con gà còn ra con vịt. – Bà Nhàn nói, từ ngoài hiên vọng vào. Bà không cười. Bố Phác cũng không.

Tấm phông hồ sen chụp được ba đám cưới trong tuần đầu. Tuần thứ hai, cô đề nghị đi chụp tận nơi. Không chỉ chụp ảnh cô dâu chú rể đứng trước phông, mà đi theo đoàn rước dâu, chụp ở sân nhà, ở cổng làng, ở bờ đê. Cái máy hòm gỗ thì không mang đi được, nhưng nhà có một cái máy ảnh hai ống kính chụp phim cuộn, bố Phác vẫn dùng để chụp đám ma, đám giỗ.

– Chụp ngoài trời thì nắng nó đổ bóng ngang mặt, ra ảnh như ma. – Bố Phác nói.

– Mình chụp lúc sáng sớm, hoặc chiều muộn, bố ạ. Hoặc đứng dưới bóng cây, mang theo tấm bìa giấy bạc.

– Mày lại tấm bìa giấy bạc.

Nhưng ông vẫn lau cái máy hai ống kính, nạp phim, đưa cho cô.

Đám đầu tiên là đám cưới một cô giáo ở thị trấn. Nhã chụp hai cuộn phim, mười hai kiểu một cuộn. Cô dâu chú rể đứng dưới gốc gạo đầu chợ. Cô dâu cầm bó hoa lay ơn đỏ, ngồi trên yên sau xe đạp của chú rể. Bà mẹ cô dâu đứng ở bậc cửa khóc. Khi in ra, cả nhà người ta kéo nhau đến hiệu ảnh xem, chen chúc trước tủ kính. Bà mẹ cô dâu cầm tấm ảnh con gái ngồi sau xe đạp, cười mà nước mắt chảy, bảo đây là lần đầu tiên bà thấy con mình trong ảnh mà không phải đứng nghiêm như đi khai lý lịch. Bà Nhàn lấy giá một đám cưới tận nơi bằng ba lần chụp trong hiệu, và không ai mặc cả.

Rồi đến ông Thiệp.

Ông Thiệp là thợ chụp của hợp tác xã ảnh thị trấn, cái cửa hàng có tấm biển tôn sơn xanh ở cạnh bưu điện. Ông ngoài bốn mươi, người thấp, bụng to, đi đâu cũng đeo cái máy ảnh trước ngực như đeo huân chương. Từ trước Tết, ông đã đứng ở cửa hiệu Ảnh Phác mấy lần, nhìn vào tủ kính, nhìn những tấm ảnh tô màu, rồi đi. Bây giờ ông không đứng nhìn nữa.

Thứ Năm, ông dẫn hai người của đội quản lý thị trường đến.

Một người đàn ông trung niên đội mũ cối, một cô gái trẻ cầm quyển sổ. Họ đứng ở quầy, chào bố Phác, đưa giấy giới thiệu ra. Ông Thiệp đứng sau, khoanh tay.

– Chúng tôi nhận được phản ánh. – Người đội mũ cối nói. Giọng ông ta không gay gắt, chỉ mệt mỏi, như người đã nói câu này nhiều lần trong ngày. – Hiệu nhà bác chụp ảnh ngoài phạm vi đăng ký, đi chụp tận các xã. Bác cho xem giấy phép.

Bố Phác đứng đơ ra. Ngón tay ông bắt đầu gõ xuống mặt quầy.

Nhã đi vào buồng trong, mở cái hộp gỗ trên nóc tủ quần áo, nơi bà Nhàn cất giấy tờ nhà. Cô đã thấy nó một lần, lúc bà lục tìm sổ gạo. Một tờ giấy đánh máy, đóng dấu đỏ của ủy ban huyện, cấp năm tám ba. Giấy cho phép ông Ninh Văn Phác hành nghề chụp ảnh, phóng ảnh cá thể, tại địa chỉ ấy ấy, "phục vụ nhân dân trong địa bàn huyện".

Cô mang ra, đặt lên quầy, ngón tay chỉ vào dòng cuối.

– Giấy phép ghi phục vụ trong địa bàn huyện, anh ạ. Lạc Hòa, Mộc Hạ, Phú Lộc đều trong huyện. Nhà em không đi chụp ngoài huyện.

Người đội mũ cối cầm tờ giấy lên đọc. Đọc lại lần nữa. Ông ta đưa cho cô gái cầm sổ. Cô gái chép cái gì đó vào sổ.

– Còn giá cả? – Ông Thiệp chen vào. – Nhà này lấy giá cao hơn hợp tác xã. Lại còn đổi ảnh lấy thóc, lấy khoai. Thế là buôn bán lương thực.

– Hồi giáp hạt, khách không có tiền thì trả bằng khoai, bác ạ. – Nhã nói. – Khoai nhà em ăn, không bán đi đâu. Còn giá thì nhà em xin dán bảng giá lên tường, ai vào cũng xem được. Hợp tác xã giá bao nhiêu, nhà em dán cạnh, khách tự chọn.

Người đội mũ cối nhìn cô. Rồi ông ta nhìn ông Thiệp. Rồi ông ta đặt tờ giấy phép xuống quầy, lấy mu bàn tay vuốt cho phẳng.

– Dán bảng giá là đúng. Tuần sau tôi qua, phải có bảng giá. – Ông ta đứng dậy, đội lại mũ. – Còn chụp ảnh đám cưới ở xã thì giấy phép cho. Tôi không cấm được.

Họ đi ra. Ông Thiệp đi sau cùng. Đến bậc cửa, ông ta quay lại, nhìn vào tấm phông hồ sen sau tấm rèm.

– Cô vẽ à? – Ông ta hỏi.

– Vâng.

Ông ta nhìn tấm phông thêm một lúc, môi mím lại. Rồi ông ta đi, không nói gì nữa.

Bố Phác ngồi phịch xuống ghế. Ông nhìn tờ giấy phép trên quầy, nhìn cô.

– Mày biết cái giấy ấy ở đâu à?

– Con thấy u để trong hộp.

– Ừ. – Ông gấp tờ giấy lại, cẩn thận theo nếp cũ. – Năm năm nay bố không nhớ nó ghi những gì.

Chủ nhật, mười ba tháng Năm âm lịch, Nhã đi chụp đám cưới ở Lạc Hòa.

Chiểu đèo cô. Hai chị em đi từ bảy giờ sáng, cái máy ảnh hai ống kính đeo trước ngực cô, tấm bìa giấy bạc buộc ở đèo hàng, đập phần phật trong gió. Đường về Lạc Hòa là đường đê, hai bên là ruộng vừa gặt xong, rạ phơi vàng óng, mùi rơm khô ngai ngái. Trên mặt đê, từng đoàn vịt lạch bạch đi kiếm ăn trên ruộng gặt, mấy đứa trẻ cởi trần cầm sào lùa theo.

Nhà cô dâu ở cuối xóm, một nếp nhà gạch ba gian có cái sân rộng. Rạp dựng bằng tre, che bạt, bàn ghế mượn của hợp tác xã. Một cái loa nén treo trên ngọn cau phát nhạc, tiếng rè rè. Người trong làng đến ăn cỗ đông như hội.

Nhã chụp suốt buổi sáng. Cô dâu tên Nụ, mười chín tuổi, áo dài hồng, má đánh phấn hồng, mắt cứ cụp xuống mỗi lần cô giơ máy lên. Chú rể là bộ đội xuất ngũ, áo sơ mi trắng quần âu xanh, cười để lộ cái răng khểnh. Cô chụp họ dưới gốc nhãn trong sân, chụp họ ở cổng làng có cây đa, chụp họ trên mặt đê với cánh đồng rạ phía sau. Cô dựng tấm bìa giấy bạc ở một bên để mặt cô dâu khỏi bị bóng.

Đến lúc nhà trai làm lễ xin dâu, cô đứng lùi ra góc sân thay phim. Một người đàn bà lại gần. Bà ta chừng năm mươi, áo cánh nâu mới, quấn khăn nhung, tay cầm cái quạt nan. Bà là mẹ cô dâu.

– Cô Hồng. – Bà ta nói, rất nhỏ, kéo tay cô ra sau cái cây rơm. – Cô cho tôi hỏi chuyện này.

– Bác cứ hỏi ạ.

– Chuyện cái suất của thằng Kha nhà tôi. Em trai con Nụ ấy. – Bà ta liếc ra sân, nơi tiếng loa nén đang phát một bài hát về đồng lúa. – Hồi tháng Mười, cô xuống chụp ảnh hồ sơ cho nó, cô bảo đợt tháng Sáu là đi. Nhà tôi nộp ông Cẩn ba chỉ rồi. Thế mà tuần trước ông ấy lại xuống, bảo dạo này kiểm tra gắt, phải lo thêm, đòi thêm hai chỉ nữa.

Bà ta ngừng lại, nhìn thẳng vào mắt Nhã. Cái nhìn của một người mẹ vừa cưới con gái, trong túi áo còn đầy tiền mừng của khách.

– Hai chỉ, cô ạ. Tôi định lấy tiền mừng cưới của con Nụ ra mà nộp. Cô bảo tôi có nên nộp không?

— Hết chương 12 —