Viên gạch chặn cửa

Chương 25: Viên gạch chặn cửa

Bà Nhàn không đặt viên gạch về chỗ cũ ở chân cửa sau. Sáng hôm sau, Nhã thấy nó nằm dưới gầm giường của bà, bọc trong một cái khăn vải màn, cạnh cái nồi đồng to bà chỉ dùng ngày giỗ.

– Cửa sau lấy gì chặn hả u?

– Lấy hòn đá. – Bà nói, đang vo gạo. – Hòn đá thì không ai bẩy cửa vào lấy.

Bà đổ nước vo gạo vào cái chậu cho lợn, rồi đứng thẳng lưng lên, đấm đấm vào thắt lưng.

– Đêm qua u nghĩ. – Bà nói. – U nghĩ đến sáng. Con ngồi xuống đây, u nói.

Hai mẹ con ngồi ở bậc bếp, nồi xôi đang đồ trên cái bếp kiềng, hơi nước bốc lên trắng xóa trong cái lạnh đầu đông. Ngoài đường đã có tiếng xe đạp, tiếng người đi chợ sớm. Chiểu đã đi học. Bố Phác chưa về từ Mộc Hạ.

– Thằng Toản lên công an khai là con Hồng tự làm. – Bà nói. – Thế là nó định cho con đi tù thay nó.

– Vâng.

– Nó biết con Hồng chết. Nó biết mày không phải con Hồng.

– Không u ạ. Anh ấy tưởng con quên. Anh ấy tưởng con ngạt than nên lú.

Bà Nhàn gật, chậm.

– Thế thì càng tốt. Người ta tưởng mình lú thì người ta nói nhiều.

Bà đưa tay vào bếp, cời than cho đỏ.

– Cái bao u cất. Viên gạch u cất. Cái đêm ấy u thấy nó đứng dưới lỗ thông hơi, u nói được. Bà Hĩm thấy nó dắt xe vào, bà nói được. Mẹ nó bảo nó mang trả cái bao, mẹ nó nói được. – Bà đếm trên mấy đầu ngón tay, mỗi câu một ngón. – Thế mà vẫn chưa đủ, phải không?

Nhã nhìn bà. Cô không ngờ bà đã nghĩ đến chỗ ấy.

– Chưa đủ, u ạ. Người ta sẽ bảo anh ấy đến mang trả cái bao, không gặp ai, thì nhét vào lỗ thông hơi cho nhà mình lấy. Còn viên gạch thì gạch tổ Ba, công nhân nào chả có.

– Ừ. – Bà Nhàn nói. – Mà nó đến lúc mười một rưỡi đêm, dắt xe không bật đèn. Ai đi trả bao lúc mười một rưỡi đêm.

– Người ta vẫn bảo được, u ạ. Người ta bảo anh ấy ngại đánh thức nhà mình.

Bà Nhàn im. Rồi bà cười, một cái cười rất ngắn, rất khô, Nhã chưa bao giờ thấy.

– Mày nói như ông thầy cãi ấy.

– Con chỉ nói cái người ta sẽ nói.

Nồi xôi sôi sùng sục. Bà Nhàn nhấc cái vung lên xem, đậy lại.

– Thế thì mình làm thế nào?

– Mình đợi, u ạ. – Nhã nói. – Anh ấy không chịu đứng yên đâu. Anh ấy đã lên công an trước. Anh ấy đã vào nhà mình lấy cái phong bì. Anh ấy còn làm nữa. Mỗi lần anh ấy làm, là một lần anh ấy để lại cái gì đấy.

– Như cái bao.

– Như cái bao.

Bà Nhàn nhìn vào bếp lửa rất lâu.

– U không làm được cái việc đợi ấy đâu. – Bà nói. – U nhìn thấy mặt nó là u muốn cầm cái chày giã cua mà đập.

– U đừng đập.

– U biết. – Bà nói. – U không đập. U sẽ rót nước mời nó. U sẽ hỏi u nó ốm đã đỡ chưa. U sẽ gói cho nó gói xôi. Mày tưởng u không làm được à? Hai mươi năm nay u bán xôi cho cả cái phố này, có ai u ghét mà u không bán đâu.

Nhã nhìn người đàn bà ngồi bên cạnh mình, gầy, tóc búi củ hành, cái áo bông chần đã sờn. Mười một tháng trước, cô đã tự hỏi người đàn bà này có phải là người dễ tin, hay chỉ là người không muốn nghĩ đến điều khác. Bây giờ cô biết. Bà không dễ tin. Bà đã chọn tin, vì nếu không tin thì bà không sống được với những gì bà thấy.

– Còn một chuyện nữa, u ạ.

– Chuyện gì?

– Những tấm ảnh con Hồng sửa, rồi những tấm ảnh con sửa sau này, cho lão Cẩn. – Nhã nói. – Đến lúc nào đấy, con phải lên công an nói ra. Nói là con làm.

Bà Nhàn quay phắt sang.

– Mày làm gì? Mày sửa có mấy cái. Còn lại là con Hồng.

– Con Hồng là con, u ạ. Bây giờ con là Hồng. Người ta không biết có hai người. Người ta chỉ biết có một cái tay, một cái chữ.

– Thế mày đi tù thay nó à?

– Không phải thay. – Nhã nói. – Con nhận. Không ai nhận thì lão Cẩn với anh Toản đổ hết cho một người chết. Mà người chết ấy, ngoài kia, vẫn đang sống, vẫn tên là Ninh Thị Hồng.

Bà Nhàn nhìn cô rất lâu. Bà không khóc. Bà quay lại với nồi xôi, nhấc vung, xới thử một đũa, đặt lên lòng bàn tay, thổi, nếm.

– Chín rồi. – Bà nói. – Mang mẹt ra đây cho u.

Nhã đứng dậy lấy cái mẹt. Khi cô quay lại, bà Nhàn đang lấy vạt áo lau mặt, rồi lại bắt tay vào xới xôi, mạnh tay hơn mọi ngày.

– Khi nào mày đi, – bà nói, không ngẩng lên, – thì u đi với mày.

Tháng Mười Một âm lịch, mưa phùn ít mà rét nhiều.

Giá cả nhảy như con cào cào. Ba tấm ảnh thẻ bây giờ sáu trăm đồng. Gói xôi của bà Nhàn một trăm hai mươi, mà người ta vẫn bảo rẻ. Chén chè bà Hĩm bốn mươi. Người ta đếm tiền bằng những xấp tờ năm trăm, tờ một nghìn, cột chun, mà vẫn không đủ mua một cân thịt. Ở chợ có tin đồn sang năm sẽ bỏ tem phiếu, bỏ sổ gạo, cái gì cũng mua bằng tiền. Bà Nhàn nghe tin ấy, không biết nên mừng hay nên lo.

Ảnh màu Tết đã có năm mươi tư đơn. Nhã chụp phim màu ngay trong phòng chụp, trước phông hồ sen, mỗi tuần gửi lên Hà Nội hai cuộn. Ảnh về ngả đỏ như nắng chiều, người ta vẫn khen. Cái khoản đặt trước nằm trong hộp bánh quy ở ngăn kéo quầy, mỗi tối bà Nhàn đếm một lần.

Toản không đến hiệu ảnh từ hôm ở gốc bàng. Nhã thấy anh ta một lần ở chợ, mua thuốc bắc cho mẹ. Anh ta nhìn thấy cô, gật đầu chào, cười. Cô cũng gật lại.

Hồi cuối tháng Mười, bố Phác ở Mộc Hạ ba hôm mới về. Bà nội đã đỡ ho, ngồi dậy được, ăn được nửa bát cháo. Ông kể bà nội cứ nắm tay ông mà hỏi cái Hồng đâu, sao không về.

– Bà bảo giỗ ông năm nay cả nhà phải đủ. – Ông nói, cởi cái áo bông vắt lên vai ghế. – Bà bảo bà già rồi, không biết còn được mấy cái giỗ.

Bà Nhàn liếc sang Nhã. Nhã cúi xuống cái khay ảnh đang tô màu, không nói gì.

Chủ nhật mồng ba tháng Mười Một âm, ông Cẩn đến.

Ông đến lúc chiều muộn, khi hiệu vừa đóng cửa, trời chưa tắt nắng. Vẫn cái bành tô dạ ghi, cái mũ len nâu, cái khăn kẻ ô. Ông dựng xe ở hiên, bước vào như mọi lần, cười rộng, và chào bà Nhàn trước.

– Chị Phác. Lâu lắm em không xuống. Chị vẫn khỏe chứ?

– Khỏe. – Bà Nhàn nói. Rồi bà làm đúng những gì bà đã bảo sáng hôm ấy: bà pha ấm trà, đặt lên quầy, rót ra bốn cái chén. – Anh ngồi chơi.

Ông Cẩn liếc bà một cái, rất nhanh. Rồi ông ngồi xuống, mời bố Phác thuốc lá cuốn.

Họ nói chuyện giá cả một lúc. Ông Cẩn bảo đợt Đức tháng Chín đã đi êm, hai mươi mốt người, có ba người Phú Lộc. Ông bảo nói thế để ông anh biết là thằng Chiểu lỡ một dịp. Bố Phác không trả lời.

– Em xuống hôm nay là có việc thật, ông anh ạ. – Ông Cẩn đặt chén trà xuống. – Việc của nhà ông anh, chứ không phải việc của em.

Ông nhìn ra phòng chụp, nơi cái tủ phim đứng ở góc, hai mươi tư cái núm đồng sáng lờ mờ trong ánh chiều.

– Công an thị trấn đã xuống nhà ông anh hai lần. Em biết. Cả Bến Thượng biết. Người ta đã mời em lên làm việc, em lên, em nói thật, em chỉ là thằng đánh máy thuê. – Ông xoa hai bàn tay vào nhau. – Nhưng cái tủ phim kia, ông anh ạ, nó là cái nhọt. Trong ấy có mặt ba chục nhà. Có chữ của cháu Hồng trên từng cái phong bì. Người ta mà mang nó đi, người ta không cần biết em. Người ta chỉ cần cái chữ ấy.

Bố Phác ngồi im. Ngón tay ông bắt đầu gõ xuống mặt quầy.

– Em mua cái tủ ấy. – Ông Cẩn nói. – Cả tủ. Phim, phong bì, cái tủ gỗ, em mua hết. Em mang đi. Ông anh không phải giữ cái nhọt ấy trong nhà nữa. Đổi lại, em nói thằng Toản xé cái giấy nợ trước mặt ông anh. Em biếu thêm hai chỉ, cho thằng Chiểu ăn học.

Nhã đứng sau tấm rèm hoa, nghe từng chữ.

– Anh mua để làm gì? – Bố Phác hỏi. Giọng ông khàn.

– Em mua để ông anh ngủ được. – Ông Cẩn cười. – Em mua để cháu Hồng khỏi phải lên trụ sở. Ông anh nghĩ đi. Con gái ông anh đẹp người, khéo tay, sang năm hết kim lâu là đi lấy chồng. Để cái tủ ấy ở đây, người ta lật ra một cái phong bì, là cả đời nó.

Bà Nhàn đặt cái ấm xuống quầy. Tiếng nắp ấm kêu cạch.

– Anh Cẩn uống thêm chén nữa. – Bà nói.

Ông Cẩn quay sang bà, nhìn bà lâu hơn thường lệ.

– Vâng, em cảm ơn chị.

Ông uống. Rồi ông đứng dậy, đội mũ.

– Ông anh nghĩ đi. Em không vội. – Ông dừng ở bậc cửa. – Nhưng mà công an thì người ta vội đấy, ông anh ạ.

Ông đi rồi, cả nhà ngồi im trong gian ngoài. Nắng tắt hẳn. Bà Nhàn thắp đèn.

– Bố. – Nhã nói.

– Con đừng nói gì. – Bố Phác đứng dậy. – Bố biết con định nói gì. Để bố nghĩ.

– Bố không được bán tủ phim.

Ông quay lại nhìn cô. Ánh đèn dầu hắt lên mặt ông, làm cho đôi mắt sâu như hai cái hố.

– Cái tủ ấy là trí nhớ của hiệu ảnh. – Ông nói. – Ông nội mày dạy bố thế. Không ai bán trí nhớ của mình. – Ông ngừng lại. – Nhưng ông nội mày không phải nhìn con gái mình đi tù.

Ông đi vào phòng chụp, kéo rèm lại.

Đêm ấy, Nhã nằm trên gác xép, không ngủ. Gần một giờ sáng, cô nghe tiếng động ở dưới nhà. Tiếng chân trần trên nền gạch. Tiếng một cái ngăn kéo được kéo ra, chậm, cẩn thận, như sợ đánh thức ai.

Cô bò ra đầu cầu thang, nhìn xuống.

Qua khe tấm rèm hoa phòng chụp, có ánh đèn dầu. Bố Phác ngồi xổm trước cái tủ phim, ngọn đèn đặt dưới nền gạch bên cạnh. Ông kéo từng ngăn ra, ngăn tháng Chín năm tám bảy, ngăn tháng Mười, ngăn tháng Mười Một, rút từng cái phong bì lên, đưa sát vào đèn đọc, rồi đặt sang một bên. Những phong bì có chữ "hồ sơ", ông xếp thành một chồng riêng trên nền gạch. Những phong bì khác, ông trả về ngăn.

Ông làm chậm, kỹ, như người đang lựa thóc giống.

Chồng phong bì bên cạnh ông cao dần lên. Ông không nhìn về phía cầu thang lần nào.

— Hết chương 25 —