Dấu nổi sứt góc

Chương 34: Dấu nổi sứt góc

Tờ giấy ảnh hỏng gấp đôi, mép đã sờn, Nhã giữ trong túi áo trong suốt mười bốn tháng. Khi cô mở nó ra trên mặt bàn ở phòng làm việc của công an huyện Bình Lạc, nó vẫn còn nguyên cái vòng tròn nổi mà bố Phác bóp ra buổi sáng thứ Hai hôm ấy.

ẢNH PHÁC · BẾN THƯỢNG. Ngay trên chữ G của chữ THƯỢNG, một vệt khuyết nhỏ.

– Đây là lần đầu tiên con dấu dập ra sau khi rơi. – Cô nói. – Sáng thứ Hai, bảy tháng Mười Hai năm tám bảy. Bố em bóp thử để xem có hỏng không. Em giữ từ hôm ấy.

Trung úy Đoàn cúi xuống, đặt cái kính lúp cán gỗ lên vòng tròn. Bên cạnh anh ta là một người đàn ông ngoài bốn mươi, mặc quân phục công an, quân hàm thiếu tá, cán bộ của huyện xuống phụ trách vụ việc. Ông ta tên Bàng, ít nói hơn cả Trung úy Đoàn.

– Có ai làm chứng cho việc con dấu rơi hôm ấy không? – Ông Bàng hỏi.

– Bố em, u em, em trai em. Em trai em làm rơi. Cả nhà nhớ, vì bố em tát nó.

Ông Bàng ghi.

Đó là ngày thứ ba sau đêm hai mươi ba. Bố Phác đã lên huyện trình bày từ hôm hai mươi tư. Chiểu cũng thế, thằng bé ngồi trên ghế, kể chuyện con dấu rơi, rồi sờ lên má trái, như cái tát vẫn còn. Bà Nhàn lên với cái bao tải vá chỉ đỏ và viên gạch tổ Ba. Bà Hĩm thì không ai phải mời. Bà cụ tự chống gậy đi nhờ xe bò lên huyện từ sáng sớm hai mươi lăm, ngồi ở ghế băng ngoài hành lang đến trưa, bảo bà không về khi chưa được nói.

Còn Toản và ông Cẩn thì khai giống nhau đến từng chữ, như hai tờ giấy chép từ một bản.

Ông Cẩn khai ông chỉ là người đánh máy thuê, có quen biết, có dẫn khách xuống hiệu ảnh. Việc sửa ảnh là con gái ông Phác tự làm, tự thu tiền của những người muốn đi thay tên. Vàng trong cái túi da là vàng dành dụm cả đời, mang đi Hải Phòng ăn Tết với họ hàng. Hai cây vàng ông Phác vay là vay thật, có giấy.

Toản khai anh ta biết Hồng sửa ảnh, đã nhiều lần khuyên can. Anh ta đã lên trụ sở trình bày từ trước, vì lương tâm. Đêm hai mươi ba anh ta đến nhà ông Phác vì Hồng nhờ. Hồng sợ ra Giêng huyện về thu cái tủ phim, nhờ anh ta đến đốt hộ, vì Hồng là người yêu của anh ta, anh ta thương, anh ta dại.

– Anh ấy khai chị nhờ anh ấy đốt. – Trung úy Đoàn nói với cô, ở hành lang, sáng hai mươi sáu. – Chị đã tự thú trước đêm ấy sáu ngày, trong biên bản có ngày giờ. Nhưng người ta vẫn có thể bảo chị tự thú để lấy giảm nhẹ, còn sau lưng thì nhờ người phi tang. Chị hiểu không?

– Em hiểu.

– Thế thì chị giúp tôi đọc mấy cái ảnh này.

Những cái ảnh ấy đến từ hai nơi.

Nơi thứ nhất là cái gian nhà tôn ở đầu chợ Bến Thượng. Sáng hai mươi tư, người của huyện mở cửa hàng đánh máy của ông Cẩn. Trong cái bàn gỗ kê cái máy chữ có một ngăn kéo bên trái, cái ngăn kéo mà Mơ đã kể rằng ông Cẩn bỏ năm cái nhẫn của nhà chị vào. Ở đó người ta tìm thấy một cái hộp thuốc lá bằng thiếc. Trong hộp có mười một tấm phim tấm, gói trong giấy bóng.

Nhã nhận ra từng tấm trước khi đặt lên bàn soi. Thắng thành Toản. Hưng thành Bảo, cái vết sẹo cô vẽ trên chân mày trái. Vượng thành Đông. Khải thành Lâm. Và mấy tấm khác cô chưa thấy bao giờ, nét chì vụng hơn, đậm hơn, của thằng thợ thị xã làm lô đi Đức.

Người ta mang đến cho cô một cái bàn đèn mượn của hợp tác xã ảnh huyện. Cô đặt tấm phim của Hưng lên, bật đèn, đưa kính lúp cho ông Bàng. Ông nhìn vào vùng tóc trên vành tai phải rất lâu.

– Một lỗ.

– Vâng. Mũi kim khâu. Em chấm. – Cô đặt cạnh đó bản in tiếp xúc trước khi sửa và bản in tiếp xúc sau khi sửa, lấy từ cái phong bì giấy dầu cô đã nộp. – Bản trước không có. Bản sau có. Tấm phim này là tấm phim em đã sửa, đúng tấm ấy, không phải tấm nào khác. Em đã trả nó cho ông Cẩn ngày mười tám tháng Giêng, đầu năm nay, ở quầy nhà em. Bây giờ nó nằm trong ngăn kéo của ông ấy.

Ông Bàng không nói gì. Ông ghi.

Nơi thứ hai là xí nghiệp gạch ngói Bến Thượng.

Hồ sơ đợt đi Tiệp tháng Ba năm tám tám được phòng tổ chức xí nghiệp mang lên huyện chiều hai mươi lăm, sáu cái bìa các tông buộc dây. Một người đàn ông ngoài năm mươi, đeo kính, áo đại cán, mang lên. Ông ta là phó phòng tổ chức. Mặt ông ta xám như tro.

Bìa hồ sơ thứ tư ghi: Vũ Đình Toản, sinh năm 1962, tổ đốt lò.

Ông Bàng mở nó ra trên mặt bàn, trước mặt Nhã và Trung úy Đoàn.

Tờ đầu tiên là bản khai lý lịch, đề ngày hai mươi tháng Mười Một năm tám bảy. Góc trên dán một tấm ảnh bốn nhân sáu. Toản, tóc húi cua, sơ mi trắng, chân mày xếch, sống mũi cao, cái lõm ở cằm. Nhã lật nhẹ mép tấm ảnh, nhìn góc dưới bên phải.

Vòng tròn liền.

Tờ cuối cùng là một tờ giấy đánh máy, đề đầu tháng Ba năm tám tám, xin bổ sung ảnh làm hộ chiếu vì ảnh cũ mờ. Kẹp vào tờ giấy ấy bằng một cái ghim là ba tấm ảnh bốn nhân sáu. Ba tấm còn lại, theo phó phòng tổ chức khai, đã gửi lên tỉnh làm hộ chiếu.

Ba tấm ảnh của một người đàn ông có chân mày xếch, sống mũi cao, cái lõm ở cằm. Đôi mắt to hơn, hơi lồi. Cái tai vểnh.

Nhã không cần lật mép. Cô biết. Nhưng cô vẫn lật, vì đó là việc cô phải làm trước mặt người khác.

Vòng tròn khuyết. Ngay trên chữ G.

Cô đặt tờ giấy ảnh hỏng của bố Phác cạnh tấm ảnh ấy. Hai vòng tròn. Hai vệt khuyết. Khớp nhau như hai nửa một cái bánh bẻ đôi.

Rồi cô đặt cái kính lúp lên vùng tóc trên tai phải của người đàn ông trong ảnh.

– Anh xem đi. – Cô nói với Trung úy Đoàn.

Anh ta xem. Rồi ông Bàng xem.

– Hai tấm ảnh trong cùng một bộ hồ sơ, cùng một cái tên. – Nhã nói, chậm, như ngày xưa cô vẫn giải thích cho khách về một tấm ảnh cũ. – Tấm thứ nhất in trước ngày bảy tháng Mười Hai năm tám bảy, là mặt anh Toản. Tấm thứ hai in sau ngày ấy, có chấm kim, là mặt anh Thắng được sửa cho giống anh Toản. Anh Toản khai là anh ấy bị gạch tên vì lý lịch. Nếu anh ấy bị gạch tên thì không ai phải nộp ảnh bổ sung cho cái tên ấy vào tháng Ba.

Ông Bàng quay sang Trung úy Đoàn.

– Gọi ông phó phòng vào.

Ông phó phòng tổ chức ngồi xuống cái ghế trước bàn, hai tay đặt trên đầu gối, run. Ông khai chậm, lắp bắp, mất gần một tiếng. Ông có quen ông Cẩn từ trước. Ông có nhận của ông Cẩn một ít. Tờ đơn xin bổ sung ảnh là ông Cẩn đánh máy sẵn. Còn ba tấm ảnh ấy, ai mang đến?

– Anh Toản mang đến. – Ông nói. – Tận tay. Anh ấy bảo ảnh cũ mờ, em chụp lại ở hiệu nhà người yêu cho đẹp.

Chiều hai mươi sáu, người ta cho Nhã đối chất với Toản.

Căn phòng nhỏ, một cái bàn gỗ, bốn cái ghế. Toản ngồi đối diện cô, hai tay đặt trên mặt bàn, không còng. Cái áo ka ki màu cỏ úa đã được thay bằng một cái áo len cũ ai đó mang lên cho. Anh ta gầy đi chỉ sau ba ngày, hai hố mắt thâm lại, nhưng khi cô bước vào, anh ta vẫn ngẩng lên và cười. Cái cười hiền.

– Em đến đấy à.

Nhã ngồi xuống.

Ông Bàng hỏi trước về cái tủ phim, về đêm hai mươi ba. Toản khai lại như cũ: Hồng nhờ. Ông Bàng hỏi: chị Hồng nhờ anh đốt phim, thế anh mang cái bếp than đến làm gì? Toản im một lúc. Rồi anh ta bảo trời rét, mang theo để sưởi.

Ông Bàng ghi. Rồi ông quay sang Trung úy Đoàn, gật đầu.

– Anh Toản. – Trung úy Đoàn nói. – Bây giờ tôi hỏi anh về đêm rằm tháng Mười năm tám bảy.

Toản không động đậy. Chỉ hai bàn tay anh ta trên mặt bàn, những ngón tay dài, đen sạm vì lò, khép lại một chút.

– Đêm ấy anh đến nhà chị Hồng lúc mấy giờ?

– Chập tối. Tôi về lúc mười giờ.

– Lúc anh về, chị Hồng đang làm gì?

– Đang rửa ảnh trong buồng tối.

– Trong buồng có gì?

– Thì có đèn đỏ, có khay, có…

– Sáng hôm sau anh nói với chị Hồng: "Anh dặn em tắt bếp rồi mà." – Trung úy Đoàn lật sổ. – Chị Hồng khai thế. Bác Nhàn có mặt, cũng khai thế. Anh có nói câu ấy không?

– Có thể. Tôi lo cho nó.

– Thế là lúc anh về, anh biết trong buồng tối có cái bếp than đang cháy.

Toản không trả lời.

Trung úy Đoàn đặt lên mặt bàn cái bao tải có miếng vá chỉ đỏ, gấp làm tư. Rồi viên gạch tổ Ba, ba vết lõm quay lên. Rồi anh ta đọc, chậm, từng dòng, lời khai của bà Hĩm: mười một rưỡi đêm, đồng hồ nhà ông giáo Lục đánh một tiếng, Toản dắt xe đạp không đèn vào ngõ sau, giỏ có gạch và cái bao. Lời khai của bà Nhàn: gần mười hai giờ, thấy Toản đứng dưới lỗ thông hơi. Lời khai của mẹ Toản, người ta đã xuống nhà hỏi hôm hai mươi lăm: thằng Toản bảo sang nhà bác Phác, tiện mang trả cái bao.

Toản nghe hết. Mặt anh ta không đổi.

– Tôi bịt cái lỗ thông hơi. – Anh ta nói. – Có thế thôi. Ngoài ngõ đêm ấy sáng trăng. Nó hay kêu ánh sáng lọt vào làm hỏng giấy ảnh. Tôi bịt hộ nó.

Nhã lên tiếng lần đầu tiên.

– Anh Toản.

Anh ta quay sang cô.

– Buồng tối nhà em làm từ thời ông nội, ba mươi năm nay, chưa bao giờ ai bịt cái lỗ ấy. – Cô nói, giọng đều. – Muốn che sáng trăng thì người ta che từ trong, bằng một tấm bìa đen, để còn mở ra được. Không ai đứng ngoài ngõ lúc nửa đêm, nhét một cái bao gấp làm tư cho vừa khít, rồi chèn một viên gạch cho nó không rơi. Nhất là khi biết trong buồng có bếp than đang cháy và cửa thì đóng kín. Không ai bịt hộ như thế.

Toản nhìn cô. Rất lâu.

– Anh dặn em tắt bếp. – Cô nói. – Rồi anh quay lại, đứng mười lăm phút dưới cái lỗ ấy. Rồi sáng ra anh đứng ở đầu ngõ một tiếng, đợi xem người ta có khiêng em ra không.

Cái cười trên mặt Toản tắt. Không phải tắt dần. Nó rơi ra, như một mảng thuốc bị cạo khỏi mặt phim.

– Tôi không định giết nó. – Anh ta nói. Giọng anh ta vẫn nhỏ, vẫn đều, và chính vì thế mà cả căn phòng lạnh đi. – Tôi chỉ định cho nó ngất. Cho nó sợ. Nó bảo mai lên công an. Lên công an thì cả tôi, cả lão Cẩn, cả nhà nó. Tôi nghĩ nó ngất một đêm, sáng ra nó tỉnh, nó sẽ hiểu là không được nói. – Anh ta ngừng lại, nhìn xuống hai bàn tay mình. – Mà nó tỉnh thật. Nó tỉnh thật mà.

Không ai nói gì. Ông Bàng ghi. Ngòi bút sột soạt trên giấy, tiếng duy nhất trong căn phòng.

Toản ngẩng lên, nhìn Nhã một lần nữa. Đôi mắt anh ta không trống như đêm hai mươi ba. Nó đầy một thứ gì đó cô không gọi được tên.

– Nó tỉnh. – Anh ta nói, rất nhỏ, như chỉ để một mình cô nghe. – Nhưng mà không phải nó.

Cô không trả lời. Người ta dẫn anh ta ra.

Chiều hôm ấy, ở hành lang, bố Phác ngồi trên ghế băng cạnh bà Hĩm. Trung úy Đoàn đã kể với ông. Ông ngồi im, hai bàn tay ôm viên gạch tổ Ba trên đùi, cái viên gạch mà bà Nhàn đã chặn cửa sau suốt một năm. Chiểu ngồi bên cạnh bố, không nói gì, chỉ dựa vai vào vai ông.

– Ông Phác ạ. – Bà Hĩm nói. – Ấy đấy, ông về đi. Cháu nó còn sống. Ông ôm cái hòn gạch ấy làm gì.

Bố Phác không buông.

Sáng hai mươi bảy tháng Chạp, mồng ba tháng Hai, người ta cho Nhã về.

Ông Bàng đọc cho cô nghe một tờ giấy: chị Ninh Thị Hồng được tại ngoại, không được đi khỏi nơi cư trú, khi có giấy triệu tập thì phải có mặt. Vụ án sẽ tiếp tục điều tra. Chị sẽ bị đưa ra xét xử cùng với những người khác. Những tình tiết chị tự thú, khai báo thành khẩn, giúp cơ quan điều tra làm rõ vụ việc sẽ được ghi đầy đủ trong hồ sơ.

Cô ký. Bằng tay trái.

Bà Nhàn đợi ở cổng, cái làn cói trong tay, trong làn có một nắm xôi gói lá chuối còn ấm. Bố Phác đứng sau bà, cạnh hai cái xe đạp. Chiểu đứng sau bố.

Không ai nói gì. Bà Nhàn đưa nắm xôi cho cô. Cô cầm, bóc lá, ăn một miếng. Xôi lạc. Có muối vừng.

– Có muối vừng đấy. – Bà Nhàn nói. – Ăn đi.

— Hết chương 34 —