Tết Kỷ Tỵ

Chương 35: Tết Kỷ Tỵ

Bà Hĩm xông đất năm nay cũng như năm ngoái, chỉ khác là bà cụ đến sớm hơn một tiếng, trời chưa sáng, và bà mang theo hai cành lộc thay vì một.

– Một cành cho nhà Phác. – Bà nói, đặt lên quầy. – Một cành cho cái Hồng. Ấy đấy, năm ngoái bà bảo nhà này làm ăn khấm khá. Bà nói sai. Năm nay bà không nói gì nữa. Bà chỉ mang lộc.

Bà Nhàn bật cười. Lần đầu tiên sau nhiều tuần, bà cười thành tiếng, cái tiếng cười chua mà ấm, rồi bà kéo bà cụ ngồi xuống, rót chè, bày mứt gừng, bày bánh chưng.

Mồng một Tết Kỷ Tỵ, thứ Hai. Cả thị trấn đốt pháo từ giao thừa, xác pháo đỏ vẫn còn phủ kín bậc cửa. Chiểu không quét. Thằng bé bảo xác pháo nhiều là năm mới may.

Gian ngoài hiệu ảnh vẫn còn mùi khói. Không phải khói pháo. Mùi khói của đêm hai mươi ba, ngấm vào vách gỗ, vào tấm rèm hoa, vào những tấm phông vẽ, giặt mãi không hết. Buồng tối thì bố Phác đã quét vôi lại từ hôm hai mươi tám, ba lớp vôi trắng, mà ở góc gầm bàn vẫn còn một vệt đen sẫm hình cái bếp tổ ong. Cái lỗ thông hơi, ông đóng lại một tấm lưới mắt cáo mới. Ông không bịt.

Tấm rèm đen bị cháy sém một mép, bà Nhàn đã khâu lại. Bằng chỉ đen.

Sáng mồng một, cả nhà chụp ảnh.

Bố Phác bảo thế, từ tối giao thừa, khi bốn người ngồi quanh mâm cỗ cúng. Ông bảo năm nào nhà mình cũng có một cái ảnh Tết, năm nay không có cái máy hòm thì chụp bằng cái máy nhỏ, nhưng phải có. Chiểu dựng cái chân ba càng. Thằng bé lấy dây thép buộc cái máy hai ống kính lên đầu chân máy như hồi Trung thu, rồi đứng sau, cúi xuống cái ô ngắm, vặn núm lấy nét, ra lệnh.

– Bố với u đứng giữa. Chị đứng cạnh u. Con đứng ngoài cùng.

– Mày lại thọc sườn chị mày thì u đánh. – Bà Nhàn nói.

– Con không thọc. – Thằng bé cười. – Năm nay con đứng nghiêm.

Phông hồ nước. Cây liễu rủ, cái cầu cong, sương mù. Bố Phác mặc cái áo the cũ của ông nội, cài khuy lên tận cổ. Bà Nhàn mặc áo nhung đỏ đã ngả màu, cái áo cưới bà cất hơn hai mươi năm. Nhã mặc áo dài trắng của Hồng, cái áo Hồng mặc trong tấm ảnh dán trên vách gác xép, chật ở vai, phải nới chỉ. Chiểu mặc áo len cánh sen. Cái áo len của Hồng năm mười hai tuổi, bà Nhàn lấy dưới đáy hòm ra sáng nay, đưa cho nó, nó mặc chật căng, cổ tay ngắn cũn, không ai hỏi vì sao.

Không có ai đứng ở mép phải.

Chiểu gạt cái cần hẹn giờ. Cái máy kêu rè rè. Thằng bé chạy vào chỗ của nó, cạnh chị, đứng nghiêm như đã hứa.

Mười giây.

Nhã nhìn vào cái ống kính, cái mắt kính tròn đen bóng. Cô nghĩ đến cái phòng làm việc trên gác hai ở Hải Phòng, cái bàn đèn, cái máy quét, cái ghế nhựa đỏ. Cô nghĩ đến những tấm ảnh người ta mang đến cho cô sau bão, sau lụt. Có thể đến một ngày, tấm ảnh này cũng sẽ đến tay một người thợ như thế. Có thể không bao giờ. Cô không biết. Lần đầu tiên từ cái đêm có mùi khói than, cô không biết điều gì sẽ xảy ra với một tấm ảnh.

Ở giây thứ chín, bà Nhàn khẽ đưa tay ra sau lưng, tìm bàn tay cô, nắm lấy.

Tách.

Chiều mồng một, Nhã in tấm ảnh ấy. Buồng tối mới quét vôi sáng hơn, đèn đỏ hắt lên tường trắng thành một màu hồng nhạt. Chiểu đứng bên cạnh cô, gắp ảnh. Tờ giấy ảnh thả vào khay thuốc hiện, và cô đếm giây.

Cô đếm bằng câu hát ấy. Lần này có lời. Cái ngủ mày ngủ cho lâu, chị mày rửa ảnh đêm thâu chưa về. Cô hát rất nhỏ, gần như chỉ mấp máy môi.

Chiểu đặt cái kẹp tre xuống.

– Chị nhớ lời rồi à?

Nhã ngừng hát.

– U dạy lại cho chị.

Thằng bé nhìn cô một lúc lâu trong ánh đèn đỏ. Rồi nó cầm cái kẹp lên, gắp tờ ảnh ra khỏi khay, thả sang chậu nước ngắt, không nói gì. Nhưng một lúc sau, khi cô thả tờ giấy thứ hai vào khay, cô nghe nó đếm theo. Không thành tiếng. Chỉ là ngón tay nó gõ lên mép bàn, đúng nhịp, năm cái lên, ba cái xuống, một cái dài.

Sáng mồng hai, cô dập dấu vào góc tấm ảnh Tết. Vòng tròn khuyết. Bố Phác cầm nó lên, đưa ra chỗ sáng cửa, nhìn cái vết sứt trên chữ G rất lâu.

– Cái sẹo của thằng Chiểu. – Ông nói. – Để thế.

Ông đặt tấm ảnh Tết lên tủ thờ, cạnh tấm ảnh Trung thu. Hai tấm ảnh đứng cạnh nhau ở chân bát hương. Một tấm có khuỷu tay áo vá ở mép. Một tấm không.

Trưa mồng hai, Lành và Mơ đến chúc Tết.

Họ mang theo một con gà, một chục trứng vịt, và con bé Bống ngồi trên cái ghế mây ở ghi đông, má đỏ hồng, không ho. Con bé mặc áo bông mới màu xanh, tóc buộc nơ đỏ, tay cầm một cái chong chóng giấy.

Lành đứng ở hiên, tay cầm cái mũ cối, không vào, như lần đầu tiên anh ta đến. Bố Phác ra kéo anh ta vào, rót rượu.

– Năm chỉ của nhà tôi, cô trả rồi. – Lành nói, sau chén thứ hai. – Người ta bảo vàng thu được của lão Cẩn, sau này xử xong thì trả lại cho các nhà. Nhà bà Rạng, nhà ông Tư Đoài, nhà anh Hiếu. Mười một nhà, có khi còn nhiều hơn. Bác Phác đi hỏi từng nhà, làm cái danh sách nộp lên huyện. Người ta bảo nếu không có cái danh sách ấy thì không ai biết nhà nào mà trả.

Bố Phác cúi xuống chén rượu, không nói gì. Cái tờ bìa các tông kẹp ở cột hiên vẫn còn đó, mười một cái tên bằng chữ in hoa vụng về, chỉ một cái tên có chữ "đã trả".

– Tôi không đi đâu nữa. – Lành nói. Anh ta nhìn Nhã. – Cô bảo tôi nghĩ đến lúc tôi về. Tôi nghĩ rồi. Tôi về rồi. Tôi ở nhà, làm ruộng, nuôi con lợn nái khác. Đi đâu thì cũng phải có chỗ mà về.

Mơ ngồi cạnh chồng, bế Bống trên đùi, nghe chồng nói, rồi lấy vạt áo lau miệng cho con.

– Cô Hồng. – Chị ta nói. – Bao giờ cô ra tòa, cô bảo em. Em đi.

– Chị không phải đi đâu.

– Em đi. – Mơ nói. – Em nhớ hết. Em kể cho người ta nghe cô trả nhà em năm chỉ hôm nào, giờ nào, ở đâu. Cô gói trong cái gì. Em nhớ hết.

Chiều mồng ba, ông Thiệp ở hợp tác xã ảnh đến.

Ông đứng ở bậc cửa, cái máy ảnh vẫn đeo trước ngực như đeo huân chương, trong tay là một cái phong bì giấy xi măng. Ông không vào, cũng không đi.

– Bác Phác. – Ông nói. – Cô Hồng.

Bố Phác ra đứng ở hiên. Ông Thiệp đưa cái phong bì cho ông.

– Ảnh mẹ tôi. – Ông nói. – Chụp năm năm hai. Rách đôi. Tôi giữ mãi, không ai làm được. – Ông ngừng lại, nhìn vào cái tủ kính mới, nơi những tấm ảnh thờ phục chế xếp thành hàng. – Hồi trước tôi nói cái này cái kia. Tôi biết tôi nói sai. Cô Hồng làm cho tôi được không?

Nhã cầm cái phong bì. Bên trong là một tấm ảnh bé, ố vàng, rách làm hai mảnh, một bà cụ đội khăn mỏ quạ ngồi trên cái ghế tre.

– Được bác ạ.

Ông Thiệp gật đầu. Ông đứng thêm một lúc, rồi đưa tay lên cái máy ảnh trước ngực.

– Cái phông hồ sen. – Ông nói. – Cô vẽ đẹp.

Rồi ông đi.

Sáng mồng bốn, chuyến xe khách đầu tiên của năm mới từ Hà Nội về đến bến Bến Thượng lúc mười giờ. Ông Hiển xuống xe cuối cùng, kính lão gọng đồi mồi, áo dạ đen cũ, cái mũ nồi. Đi sau ông là người phụ xe tên Mão, khệ nệ ôm một cái hòm gỗ bọc trong hai lớp chăn.

Bố Phác ra đón ở bến. Nhã đi cùng. Ông Hiển nhìn thấy bố, nhìn thấy cô, và ông bỏ mũ ra, cúi đầu chào bố Phác theo cái kiểu của người Hà Nội cũ, chậm, sâu.

– Ông Phác. – Ông nói. – Tôi mang trả ông cái máy.

Bố Phác đứng sững.

– Tôi chưa chuộc đủ.

– Cô em nhà ông đã làm cho tôi hai mươi tám cái ảnh thờ. Hai mươi tám nhà ở Hà Nội đã có lại cái mặt người thân của họ. – Ông Hiển nói. – Còn thiếu bao nhiêu thì tôi không tính. Tôi chỉ xin một việc.

Ông quay sang Nhã.

– Cô em chụp cho tôi một tấm. Tôi ngồi cạnh nó. – Ông cười, lần đầu tiên Nhã thấy ông cười. – Bố cô em bảo ông nội cô em nói chân dung người thợ ảnh phải có cái máy, như chân dung ông đồ phải có cái bút. Tôi không phải thợ ảnh. Nhưng tôi giữ nó sáu tháng. Tôi muốn có một cái ảnh với nó.

Chiều mồng bốn, cái máy hòm gỗ được đặt trên cái bàn con ở giữa phòng chụp, trước tấm phông hồ sen. Bố Phác lau nó bằng miếng da mềm, chậm rãi, từng vòng nhỏ, như lau mặt cho trẻ con. Ông lau lâu hơn bao giờ hết. Rồi ông kéo cái hộp xếp ra một nửa, cho nó đứng như hôm nó nằm trên cái bục ở chợ Trời.

Ông Hiển ngồi trên cái ghế tre bên cạnh, một tay đặt lên đầu gối, một tay đặt lên cái hộp gỗ màu gụ bọc đồng. Bóng đèn năm trăm oát rọi từ một bên. Tấm bìa giấy bạc dựng ở bên kia.

Chiểu dựng cái máy hai ống kính lên chân ba càng, lấy nét, rồi lùi ra, đưa cái máy cho chị.

– Chị bấm.

Nhã cúi xuống cái ô ngắm. Trong khung kính mờ, một ông già Hà Nội ngồi cạnh cái máy ảnh của ông nội Hồng, ngược phải trái, và cười.

Cô bấm. Tiếng màn trập kêu tách, nhỏ, khô, như tiếng một hạt thóc nứt.

Về sau, người ta xử vụ ấy vào mùa hè năm Kỷ Tỵ. Lã Văn Cẩn và Vũ Đình Toản bị tù. Ông phó phòng tổ chức xí nghiệp gạch cũng bị tù. Ninh Thị Hồng bị án treo. Trong phòng xử, ở hàng ghế dưới, có một người đàn bà gầy ở Lạc Hòa bế một đứa con gái năm tuổi không còn ho. Chị kể lại cho tòa nghe từng ngày, từng giờ, từng cái khăn mùi xoa. Có một bà cụ ngoài sáu mươi lăm tuổi chống gậy, nói to, cứ một câu lại chêm "ấy đấy", và bị chủ tọa nhắc hai lần. Có một thằng bé mười bảy tuổi vừa thi xong học kỳ hai, ngồi cạnh bố, đeo trên cổ tay một cái đồng hồ dạ quang mà chị nó mua cho trước khi nó kịp đỗ cái gì.

— Hết chương 35 —