Hai chỉ thêm

Chương 13: Hai chỉ thêm

– Bác khoan nộp.

Nhã nghe thấy giọng mình nói câu ấy trước khi kịp nghĩ xem có nên nói không. Sau cây rơm, tiếng loa nén vẫn phát bài hát về đồng lúa, tiếng người cười nói lao xao, tiếng bát đũa lách cách.

Mẹ cô dâu nhìn cô.

– Sao lại khoan?

– Bác cứ bảo ông ấy, nộp thì nộp, nhưng phải viết cho bác một cái giấy biên nhận. Ghi rõ ba chỉ nộp hôm nào, hai chỉ nộp hôm nào, để làm gì. Ông ấy viết thì bác nộp. Ông ấy không viết thì bác đợi cháu.

– Ông Cẩn có bao giờ viết giấy đâu cô. – Bà ta nói. – Ông ấy bảo việc này phải kín, viết ra giấy là chết cả lũ.

– Thì bác cứ hỏi.

Bà ta nhìn cô thêm một lúc, cái quạt nan ngừng phe phẩy. Rồi bà gật, chậm, như người vừa nghe một điều chưa nghĩ tới.

Về đến Bến Thượng lúc chập tối, Nhã đưa máy cho bố tháo phim, rồi đi thẳng lên gác. Cô ngồi trên chiếu, nhìn ra ô cửa sổ nhỏ trên vách, nơi những vệt nắng cuối ngày đang tắt dần trên mái ngói nhà bên.

Ba chỉ rồi hai chỉ. Năm chỉ, cũng như nhà Lành. Cũng một lời hứa đi Tiệp. Và giữa hai nhà ấy, chừng bao nhiêu nhà nữa?

Cô đã ngồi trong buồng tối sửa ảnh cho ba cặp người đi thay tên. Ba suất, mỗi suất là một người có tên trong danh sách bán tên mình đi. Nhưng những người như Lành, như thằng Kha em cô dâu, không có tên trong danh sách nào cả. Họ không đi thay ai. Họ chỉ nộp vàng, chụp ảnh ở hiệu Ảnh Phác, và chờ.

Ông Cẩn không cần bán được suất cho họ. Ông chỉ cần họ tin là có suất. Và cái mà họ tin là một tấm ảnh hồ sơ chụp ở hiệu ảnh đẹp nhất vùng, do con gái ông chủ hiệu tự tay chụp, tự miệng bảo "đợt tháng Sáu là đi". Chính cái ấy làm cho một bà mẹ vừa cưới con gái sẵn sàng móc tiền mừng ra nộp tiếp.

Cô gái tên Hồng không chỉ sửa ảnh. Cô ấy là cái mặt tiền.

Đêm ấy có điện, cô không vào buồng tối mà mở tủ phim. Cô rút hết những phong bì có chữ "hồ sơ" từ ngăn tháng Chín năm ngoái đến ngăn tháng này, xếp lên mặt bàn phòng chụp thành từng chồng theo xã. Lạc Hòa mười một. Phú Lộc chín. Tân Hưng bảy. Mộc Hạ bốn. Cộng cả những người có tên thật trong danh sách xí nghiệp là ba mươi bảy phong bì, ba mươi bảy khuôn mặt đã ngồi trên cái ghế trước tấm phông vẽ, cổ áo cài kín, lưng thẳng đờ.

Cô biết chắc có bao nhiêu người trong số ấy đã thật sự đi. Sáu người, đợt tháng Ba. Và năm trong sáu người ấy không mang đúng khuôn mặt của mình.

Cô xếp các phong bì trở lại từng ngăn, đúng thứ tự cũ, rồi ngồi một mình trong phòng chụp cho đến khi điện tắt.

Thứ Tư tuần sau, Nhã đến hàng đánh máy của ông Cẩn.

Nó là một gian nhà tôn nhỏ ở đầu chợ, kẹp giữa hàng bán nồi nhôm và hàng sửa đồng hồ. Phía trước kê một cái bàn gỗ, trên bàn là cái máy chữ cũ màu xanh xám, một cái phích nước, một chồng giấy trắng, một hộp giấy than. Trên vách treo một tấm lịch, một tấm bằng khen đã ố, và một tấm ảnh chân dung khổ to của ông Cẩn mặc áo bốn túi, chụp từ thời ông còn trẻ hơn mười tuổi. Cái góc dưới bên phải tấm ảnh có một vòng dấu nổi. Vòng liền.

Có hai người đang ngồi chờ trên cái ghế băng gỗ, một ông già cầm cái túi ni lông đựng giấy tờ, một chị đàn bà bế con. Ông Cẩn đang gõ lách cách, hai ngón trỏ mổ xuống phím như gà mổ thóc, nhưng nhanh và đều đến lạ.

– Hồng đấy à? – Ông không ngẩng lên. – Ngồi đợi anh tí. Anh đánh nốt cái đơn cho bác đây.

Nhã ngồi xuống đầu ghế băng. Ông Cẩn đánh xong, kéo tờ giấy ra khỏi trục, đọc lại cho ông già nghe. Một cái đơn xin xác nhận hộ khẩu. Ông đọc chậm, rõ, giải thích từng dòng. Ông già gật gù, trả tiền, cảm ơn rối rít. Rồi đến chị đàn bà. Một cái đơn xin trợ cấp vì chồng mất. Ông Cẩn hỏi tên chồng, năm mất, ở đơn vị nào, rồi gõ. Ông không lấy tiền của chị ta.

– Thôi, chị cầm về mua sữa cho cháu.

Chị ta đi rồi, ông mới quay sang Nhã. Ông rót cho cô một chén nước trong cái phích, đẩy sang.

– Có việc gì mà em phải lên tận đây?

Nhã cầm chén nước. Cô đã nghĩ suốt đường đi phải nói gì. Bây giờ ngồi trước mặt ông ta, những câu đã nghĩ đều trở nên ngớ ngẩn.

– Hôm Chủ nhật em đi chụp đám cưới ở Lạc Hòa. Bà mẹ cô dâu hỏi em chuyện suất của thằng Kha.

– À, nhà bà Rạng. – Ông Cẩn gật. Ông không ngạc nhiên. – Bà ấy hỏi em gì?

– Bà ấy bảo anh đòi thêm hai chỉ.

– Ừ. – Ông lấy một điếu thuốc lá cuốn trong hộp, châm lửa. – Đợt này kiểm tra gắt, em ạ. Trên tỉnh mới thay người. Muốn lọt qua thì phải lo thêm. Không lo thì gạch tên, mất cả ba chỉ kia. Anh nói thế cho bà ấy hiểu.

– Thế đợt tháng Sáu có bao nhiêu suất hả anh?

Ông Cẩn rít một hơi thuốc, nhả khói lên trần nhà tôn. Ông nhìn cô qua làn khói, đôi mắt hơi nheo lại. Đó là lần đầu tiên Nhã thấy ông ta nhìn cô như thế, không phải nhìn một đứa em gái hay một người thợ, mà nhìn như người ta nhìn một con số trên tờ giấy đang cộng.

– Em hỏi để làm gì?

– Để em biết đường mà trả lời người ta.

– Em cứ trả lời như mọi khi. – Ông nói, chậm rãi. – Em bảo: anh Cẩn lo được. Thế thôi.

Ông gẩy tàn thuốc vào cái vỏ ốc làm gạt tàn.

– Dạo này em khác, Hồng ạ. Từ hôm ngạt than. Thằng Toản bảo anh là em quên nhiều thứ. Anh thì anh nghĩ, quên cũng được, miễn là đừng quên mấy cái chính.

– Mấy cái chính là gì?

– Là cái hiệu ảnh nhà em đang nợ anh hai cây vàng, khất từ tháng Bảy năm ngoái, gốc với lãi bây giờ đã gần ba cây. – Ông nói đều đều, như đọc một cái đơn. – Là tháng Mười năm ngoái, bố em không có lãi trả, em mang lên đây cho anh một chỉ, bảo anh đừng nói với bố em. Anh vẫn nhớ. Anh không nói.

Nhã ngồi im. Một chỉ. Cái chỉ vàng còn thiếu trong hộp sắt.

– Là cái ảnh hồ sơ của nhà Lành, nhà bà Rạng, của hai chục nhà nữa, đều chụp ở nhà em, đều dập dấu Ảnh Phác. – Ông nói tiếp. – Là chữ trên phong bì phim là chữ em. Là người ta nhớ mặt em, chứ người ta có nhớ mặt anh đâu. Anh ngồi đây đánh đơn cho người ta, anh có ra Lạc Hòa bao giờ?

Ông dụi điếu thuốc. Rồi ông cười. Cái cười ấm áp, rộng, giống hệt cái cười ông vẫn cười ở hiên nhà cô.

– Anh nói thế không phải để dọa em. Anh với nhà em là người nhà. Anh chỉ muốn em nhớ: ở cái thị trấn này, người ta tin ảnh hơn tin người. Ảnh là của nhà em.

Một người đàn ông đẩy cửa bước vào, cầm một xấp giấy. Ông Cẩn quay ra, chào hỏi, mời ngồi. Như thể cuộc nói chuyện vừa rồi chưa từng xảy ra.

Nhã đứng dậy.

– Thôi em về.

– Ừ. Em về đi. À, Hồng.

Cô dừng ở cửa.

Ông Cẩn không quay lại. Ông lắp một tờ giấy mới vào trục máy chữ, xoay núm cho nó vào thẳng, nói như nói một việc vặt.

– Tháng Tám có đợt đi Đức. Đợt to, nhiều suất. Anh lo cho thằng Chiểu một suất. Không mất xu nào. Nó nhanh nhẹn, anh quý nó. Mười sáu tuổi thì trẻ quá, nhưng có người hai mươi mốt tuổi bán tên, mặt cũng na ná, em làm cho nó già đi mấy tuổi là được. – Ông gõ phím đầu tiên. – Em chỉ cần làm cho anh năm bộ. Năm bộ đi Đức, xong là anh xé cái giấy nợ của bố em.

Tiếng máy chữ lách cách vang lên trong gian nhà tôn.

Nhã đi bộ về. Cô đi qua dãy hàng nồi nhôm, qua chỗ bán cá, qua gốc gạo đầu chợ. Nắng tháng Năm đổ xuống mặt đường đá dăm, hắt lên trắng chói. Ve sầu kêu ran trên cây. Cô không thấy nóng.

Về đến hiệu ảnh, cô thấy Chiểu đang ngồi ở hiên, cởi trần, quạt nan phe phẩy, quyển vở ôn hè môn Toán mở trên đùi. Nó đang làm bài. Nó ngẩng lên nhìn cô, rồi lại cúi xuống, cắn đầu bút.

– Chị.

– Gì?

– Bài này giải thế nào? Em làm ra âm.

Cô ngồi xuống bên cạnh nó. Bài toán chuyển động, hai xe đi ngược chiều. Cô chỉ cho nó chỗ đặt ẩn sai. Nó gật gù, làm lại, ra đúng. Nó reo lên một tiếng, rồi chợt ngượng, im bặt.

– Chị. – Nó lại nói, mắt không rời quyển vở. – Ông Cẩn bảo em là tháng Tám có đợt đi Đức.

Nhã không trả lời ngay.

– Ông ấy bảo em lúc nào?

– Hôm qua. Ở bến xe. Ông ấy bảo em đi được, không mất tiền. Ông ấy bảo chị đồng ý rồi. – Thằng bé ngẩng lên. Mắt nó sáng rực, cái sáng của một đứa trẻ vừa được hứa cho một thứ quá to. – Ba năm, chị ạ. Về em mua cho bố cái xe máy. Mua cho u cái quạt điện. Mua cho chị cái máy ảnh mới. Người ta bảo bên Đức cái gì cũng có.

Nhã nhìn em trai. Mười sáu tuổi, cởi trần, xương sườn lộ ra dưới làn da rám nắng. Bàn tay cầm bút còn dính mực tím.

Cô biết một điều mà không ai trong thị trấn này biết. Nước Đức mà Chiểu đang mơ, chỉ hai năm nữa thôi, sẽ không còn là nước Đức ấy nữa. Những người Việt đi lao động ở đó sẽ bị bỏ lại giữa một đất nước đang đổi chủ, không việc làm, không chỗ ở, không giấy tờ hợp lệ. Có người về được. Có người kẹt lại hàng chục năm. Và một thằng bé mười sáu tuổi, đi bằng tên của một người khác, với khuôn mặt bị vẽ già đi mấy tuổi, sẽ không có lấy một tờ giấy nào chứng minh được nó là ai.

– Chị chưa đồng ý. – Cô nói.

Nụ cười trên mặt Chiểu tắt dần.

– Sao chị chưa đồng ý?

– Vì em mười sáu tuổi.

– Thì người ta làm cho già đi. Chị làm được mà. Ông Cẩn bảo chị làm được.

Cô không trả lời. Chiểu nhìn cô thêm một lúc, rồi gập quyển vở lại, đứng dậy, đi vào trong nhà. Ở cửa, nó quay lại.

– Chị làm cho người ta đi được, mà không làm cho em.

Rồi nó đi vào.

— Hết chương 13 —