Ba tấm ảnh bốn sáu

Chương 4: Ba tấm ảnh bốn sáu

Trước khi bước vào buồng tối lần đầu tiên, Nhã đi vòng ra ngõ sau, kiễng chân thò tay vào lỗ thông hơi.

Trống. Chỉ có tấm lưới mắt cáo, gió lạnh lùa qua, và một mảnh trời đêm vuông vức. Cô đứng đó thêm một lúc, nhìn ra đầu ngõ. Dưới gốc bàng, ngọn đèn dầu của bà Hĩm vẫn còn leo lét. Bà cụ ngồi co ro trên cái chõng, ôm điếu cày, ngẩng lên nhìn cô.

– Đi đâu đấy cái Hồng?

– Cháu xem cái lỗ thông hơi bà ạ.

– Ừ. Xem kỹ vào. – Bà rít một hơi thuốc lào, tiếng điếu kêu ròn rọt trong đêm. – Ấy đấy, người ta chết vì than nhiều lắm rồi.

Đêm thứ Năm, mười giờ năm phút, điện về.

Cả thị trấn như được ai bật công tắc một lượt. Bóng đèn tròn trong gian ngoài sáng vàng lên, cái đài trên nóc tủ đang tắt bỗng rè rè. Bà Nhàn lẩm bẩm "giờ mới có điện, ngủ mẹ nó rồi còn đâu", còn bố Phác thì đứng dậy, bưng hai cái phích nước nóng đặt vào tay Nhã.

– Làm được không? Không làm được thì để bố.

– Con làm được.

– Sáu tấm thẻ của anh Thơ xóm Đình, hẹn từ thứ Hai mà chưa in được, sáu tấm của nhà cô giáo, bốn tấm sáu nhân chín của đám cưới bên Phú Lộc. Phim bố rửa rồi, phơi trong buồng. Mày chỉ việc in.

– Vâng.

Bà Nhàn đứng ở cửa buồng tối, không vào, hai tay khoanh trước ngực.

– Cửa không được đóng chặt. Một tiếng u gọi một lần, không thưa là u xông vào.

– Vâng.

Nhã kéo tấm rèm đen ra sau lưng, đóng cánh cửa gỗ lại, chỉ khép hờ, chừa một khe nhỏ bằng ngón tay ở dưới. Cô bật cái đèn đỏ. Buồng tối hiện ra trong màu máu loãng quen thuộc của đêm hôm ấy, nhưng lần này cô đứng, không nằm.

Cô đổ nước phích vào chậu nhôm, đặt chai thuốc hiện vào ngâm, đợi. Trong lúc đợi, cô lấy những tấm phim đang kẹp trên dây phơi xuống, soi lên đèn.

Đó là phim tấm, cỡ chín nhân mười hai, mỗi tấm chia bốn ô, mỗi ô là một khuôn mặt. Người ta chụp ảnh thẻ trên máy hòm gỗ bằng một cái khung chia ô, chụp bốn lần trên một tấm phim. Nhã nhìn những khuôn mặt âm bản, tóc trắng, da đen, mắt trắng dã. Những khuôn mặt nông dân, gò má cao, đầu húi cua, cổ áo sơ mi cài kín.

Cô đặt tấm phim đầu tiên vào máy phóng, chỉnh khung, lấy nét. Tay cô làm, đầu cô theo dõi tay mình như theo dõi một người thợ khác. Nó rọc giấy ảnh đúng cữ không cần thước. Nó đặt giấy vào khung ép không cần nhìn. Nó đếm giây bằng một nhịp lẩm bẩm trong cổ họng, không phải tiếng đếm, mà là một câu hát, một đoạn nhạc ngắn lặp đi lặp lại, mà Nhã không biết là bài gì.

Cô để mặc cho tay làm tấm đầu tiên. Rồi cô thả tờ giấy vào khay thuốc hiện, lắc nhẹ.

Khuôn mặt hiện lên từ từ trong làn nước. Đầu tiên là hai con mắt, rồi cái mũi, rồi đường tóc. Một người đàn ông chừng ba mươi, mặt vuông, môi dày. Nhã nhìn, và cái phần trong cô đã làm nghề mười bốn năm lập tức thấy những gì không ổn. Nửa mặt bên trái bị đèn hắt quá gắt, trắng bệch. Nửa bên phải chìm trong bóng, cái hốc mắt đen như cái lỗ. Cái cằm nhòe vào cổ áo.

Ảnh thẻ, nhưng là một ảnh thẻ xấu. Kiểu ảnh thẻ khiến người ta trông như vừa bị bắt.

Cô làm thêm hai tấm nữa theo cách của tay. Cả hai đều như thế. Không phải lỗi của buồng tối. Lỗi từ lúc chụp.

Gần nửa đêm, cô ra khỏi buồng tối với mười hai tấm ảnh thẻ còn ướt, kẹp trên dây phơi. Bố Phác đang ngồi ở quầy, ngọn đèn dầu đã thay bằng bóng điện, trên tay là chén rượu.

– Bố. Đèn chụp nhà mình chỉ có một bên à?

Ông ngẩng lên.

– Hai bên. Nhưng một bóng cháy từ tháng trước. Bóng năm trăm oát, cả Bến Thượng không ai bán. Phải lên Hà Nội.

– Thế bố cho con xin mấy cái giấy bạc bao thuốc lá.

– Để làm gì?

– Con làm cái tấm hắt sáng.

Ông nhìn cô như nhìn một người lạ, nhưng vẫn đứng dậy, lục ngăn kéo quầy, lôi ra một nắm giấy bạc vuông vức, thứ giấy lót trong bao thuốc lá mà ông vẫn để dành để gói đồ.

Sáng hôm sau, thứ Sáu, Nhã ngồi ở hiên với một tấm bìa các tông cỡ cái mâm, một bát hồ dán bằng cơm nguội, và nắm giấy bạc. Cô dán giấy bạc lên bìa, mặt bóng ra ngoài, hơi vò nhẹ cho nó nhăn. Phẳng quá thì ánh sáng hắt lại gắt như gương. Nhăn một chút thì nó tản ra, mềm như ánh sáng qua mây.

Chiểu đi học về, đứng xem.

– Chị làm cái gì thế? Cái mâm nhà ai à?

– Cái này để khuôn mặt người ta khỏi bị một nửa đen một nửa trắng.

– Thế bao giờ chị chụp em một cái thử xem.

Cô chụp nó. Đặt nó ngồi ghế, đèn bên trái, tấm bìa dán giấy bạc dựng bên phải, nghiêng một góc. Cô chui vào dưới tấm khăn đen của máy hòm gỗ, ngắm qua tấm kính mờ. Trong khung kính, khuôn mặt thằng bé hiện ra lộn ngược, nhưng sáng đều, cái hốc mắt bên phải đã có ánh sáng rọi vào, thấy cả con ngươi.

Đêm ấy cô in ảnh nó. Sáng thứ Bảy, Chiểu cầm tấm ảnh ra hiên khoe với mẹ.

– U xem này! Chị Hồng chụp em đẹp hơn ảnh chụp ở huyện!

Bà Nhàn cầm tấm ảnh, lật qua lật lại, nhìn con trai trong ảnh, nhìn Nhã.

– Mày nghĩ ra cái mâm ấy từ bao giờ?

– Lúc nằm, u ạ. Nằm cả ngày, con nghĩ linh tinh.

Bà không nói gì, chỉ đưa tấm ảnh trả cho Chiểu.

Chủ nhật, mười ba tháng Mười Hai, chín giờ sáng, ông Cẩn dẫn khách xuống.

Họ đi một đoàn tám người, có người đạp xe, có người ngồi sau. Ông Cẩn đi đầu, cái bành tô ghi, cái cặp da chéo vai, vừa xuống xe đã cười to.

– Ông anh ơi! Khách đến rồi! Toàn trai tráng Lạc Hòa, mai kia đi Tiệp cả lượt!

Nhã đứng ở quầy, nhìn họ kéo vào. Bảy người đàn ông, người già nhất chắc ngoài ba mươi, người trẻ nhất chưa đến hai mươi. Tất cả đều mặc sơ mi trắng hoặc xanh, là phẳng phiu, có người còn rõ nếp gấp như vừa mới lôi ở hòm ra. Tóc ai cũng chải dầu bóng loáng. Họ đứng chen nhau trong gian ngoài chật hẹp, nhìn ngó tủ kính bày ảnh, nói chuyện lao xao bằng cái giọng quê nặng trịch.

Người thứ tám là một người đàn bà, bế một đứa con gái nhỏ.

Chị ta chừng ngoài hai mươi lăm, gầy, má hóp, mặc áo cánh nâu, đầu chít khăn vuông. Đứa con gái chừng bốn tuổi, mặc áo bông đỏ cũ, cứ chốc chốc lại ho, tiếng ho khan và sâu như tiếng ho của người lớn.

– Cô Hồng. – Chị ta đi thẳng đến quầy, nói nhỏ. – Cô còn nhớ em không? Mơ đây, vợ anh Lành. Hôm tháng trước anh Cẩn dẫn em xuống hỏi giá rồi đấy.

Nhã không nhớ. Cô gật đầu.

– Nhà em hôm nay chụp ảnh làm hồ sơ. – Mơ chỉ về phía một người đàn ông đứng ở góc, người thấp nhất trong đoàn, đứng hơi co ro, áo sơ mi trắng hơi rộng so với vai. – Anh Cẩn bảo phải có ảnh đẹp, người bên Tiệp người ta nhìn ảnh mà chọn. Cô chụp cho anh ấy trông sáng sủa vào nhé.

– Chị yên tâm.

– Nhà em bán con lợn nái rồi, cô ạ. – Mơ nói, nhỏ hơn nữa. – Với cả đôi hoa tai cưới của em. Đủ năm chỉ. Anh Cẩn bảo năm chỉ là rẻ, người ta đi Đức phải gấp đôi.

Nhã nhìn người đàn bà. Chị ta nói câu ấy không phải để than. Chị ta nói như người ta nói cái giá của một con trâu: rõ ràng, chắc chắn, đã tính rồi.

Năm chỉ vàng. Ở năm 2026, đó đã là một khoản không nhỏ. Ở cái hiên này, người ta trả ba mươi đồng cho một gói xôi và cãi nhau về mười đồng tiền gạo. Ở đây, năm chỉ vàng là một con lợn nái, một đôi hoa tai cưới, và có khi là cả một năm ăn.

Cô chụp lần lượt từng người. Bố Phác đứng máy, cô đứng bên cạnh, chỉnh lại cổ áo cho người này, bảo người kia ngẩng lên một chút, dựng tấm bìa giấy bạc ở một góc. Đến lượt Lành, anh ta ngồi xuống ghế, hai tay đặt lên đùi, lưng thẳng đờ như người sắp bị xử bắn.

– Anh thả lỏng vai ra. – Nhã nói. – Anh nghĩ đến lúc anh về, ở nhà có chị với cháu đợi.

Lành nhìn cô, chớp mắt. Rồi vai anh ta hạ xuống một chút. Khóe miệng giãn ra, không hẳn là cười.

Bố Phác bóp quả bóp cao su. Tiếng màn trập kêu tách.

Họ chụp xong lúc gần trưa. Ông Cẩn đứng ở quầy, đếm tiền trả cho cả đoàn, một trăm năm mươi đồng một người, ba tấm ảnh thẻ, đặt từng xấp tiền lên mặt quầy. Bà Nhàn ghi vào sổ. Đám đàn ông ra hiên, mua xôi ăn, đứng hút thuốc lào ở chỗ chõng bà Hĩm, cười nói về chuyện bên Tiệp tuyết rơi trắng đường, về một ông nào đó đi về mua được cái xe máy.

Mơ là người về sau cùng. Đứa con gái đã ngủ gục trên vai chị, má đỏ ửng vì ho.

– Bao giờ có ảnh hả cô?

– Thứ Ba chị xuống lấy.

– Cô làm đẹp cho anh ấy nhé. – Chị ta nói lần nữa, như sợ cô quên. – Em chỉ có một lần này thôi.

Chị ta bế con ra đường, ngồi lên yên sau xe đạp của Lành. Lành đạp đi, chậm, cẩn thận, như sợ làm thức con.

Bố Phác vào phòng chụp tháo phim. Bà Nhàn ra hiên dọn chõng xôi. Ông Cẩn vẫn đứng ở quầy, đang cất cái cặp da. Ông liếc ra cửa, liếc vào phòng chụp, rồi rút từ trong áo bành tô ra một cái phong bì giấy xi măng, gấp đôi, dúi vào tay Nhã.

– Phần của em. – Ông nói, rất nhỏ, mắt vẫn nhìn ra cửa. – Như mọi lần. Đợt này anh chưa cần em làm gì đặc biệt. Ra Giêng mới có việc.

Rồi ông vỗ nhẹ vào vai cô, cười, gọi to vào trong phòng chụp:

– Ông anh ơi, em về đây nhé!

Nhã đứng ở quầy, tay cầm cái phong bì.

Cô đợi ông Cẩn đi khuất, đợi bà Nhàn bưng chõng xôi vào bếp, rồi mới mở ra. Bên trong là một xấp tiền giấy, xếp ngay ngắn, cột bằng một sợi chun. Cô đếm. Hai nghìn đồng.

Hai nghìn đồng. Gấp mười ba lần số tiền mỗi người đàn ông kia vừa trả cho ba tấm ảnh thẻ.

Cô cầm xấp tiền, cầm cái phong bì, không biết nên để vào đâu. Không biết Hồng thường để vào đâu. Không biết hai nghìn đồng này là tiền gì, cho việc gì, mà ông ta nói "như mọi lần", mà ông ta đưa lén sau lưng bố mẹ cô.

Cô gấp cái phong bì lại, nhét vào túi áo trong, chỗ sát ngực, chỗ cô vẫn để tờ giấy dập thử có vòng dấu khuyết.

— Hết chương 4 —