Món nợ chia đôi

Chương 16: Món nợ chia đôi

Bố Phác vẫn ngồi ở quầy khi Nhã về, ngọn đèn dầu đã cạn gần hết, chai rượu đã vơi một nửa, và cái chân máy ba càng không ai cất vẫn đứng giữa phòng chụp như một người đợi.

– Mày đi đâu? – Ông hỏi. Giọng ông đặc lại vì rượu.

– Con lên chợ Trời.

Ông ngẩng lên.

– Mày gặp ông Hiển rồi à?

– Vâng.

Ông cúi xuống chén rượu.

– Thế thì mày biết rồi. Đừng nói gì nữa. Bố bán rồi. Mười hai chỉ, bố trả lão Cẩn trưa nay. Còn hơn một cây, bố trả dần bằng tiền xôi của u mày. Xong cái nợ ấy thì không ai bắt con bố làm cái việc kia nữa.

Nhã ngồi xuống cái ghế đối diện ông. Cô đặt cái túi vải lên mặt quầy, mở ra, lấy hộp ảnh của ông Hiển đặt cạnh chai rượu.

– Ông Hiển giữ cái máy cho mình sáu tháng. Không bán cho ai. Con làm ảnh thờ cho khách của ông ấy, ông ấy trừ dần vào tiền máy. Đủ mười hai chỉ thì mình mang máy về.

Bố Phác nhìn cái hộp. Rồi nhìn cô.

– Mày bảo thế mà ông ấy nghe à?

– Ông ấy bảo ông ấy tin cái máy.

Ông im rất lâu. Ngón trỏ tay phải bắt đầu gõ xuống mặt quầy, đều đều.

– Còn một chuyện nữa, bố ạ. – Nhã nói. – Lô giấy ảnh mốc bố mua đầu năm ngoái, là của ông Hiển bán tháo. Giấy ngâm nước từ trong kho dột. Ông ấy nói rõ là giấy hỏng, bán rẻ như cho. Người mua cả lô là ông Cẩn.

Ngón tay bố Phác dừng lại.

– Lão Cẩn mua giấy hỏng rẻ như cho, – cô nói tiếp, chậm, – rồi bán lại cho bố như giấy tốt, rồi cho bố vay hai cây vàng để mua. Bố bảo người ta giới thiệu chỗ hàng tốt. Ai giới thiệu hả bố?

Bố Phác không trả lời. Ông không cần trả lời. Nhã đã nghe câu trả lời từ đêm mất điện hồi cuối năm ngoái, qua tấm vách ván ép. Giọng bà Nhàn: thằng Toản giới thiệu ông với lão Cẩn, lão Cẩn giới thiệu ông chỗ mua giấy, rồi lão cho ông vay để mua. Một vòng thế mà ông không thấy à.

Ông đứng dậy. Ông đi vào phòng chụp, đứng trước cái chân máy trống không. Rồi ông gập ba cái chân gỗ lại, từng chân một, chậm rãi, cẩn thận, và dựng nó vào góc tường.

– Thằng Toản. – Ông nói, quay lưng về phía cô. Chỉ thế.

Tháng Sáu âm lịch là tháng nóng nhất năm.

Mặt trời lên từ năm giờ sáng và không chịu lặn cho đến bảy giờ tối. Mái ngói hấp nóng như cái nồi rang. Buồng tối thành cái lò. Nhã làm việc trong đó mỗi đêm, mồ hôi chảy ròng ròng xuống mắt, phải buộc một cái khăn quanh trán. Thuốc hiện để lâu thì nóng, ảnh lên nhanh quá, cô phải ngâm chai thuốc vào chậu nước giếng cho mát.

Cô làm ảnh của ông Hiển. Hai mươi hai tấm ảnh của người Hà Nội. Một ông đại úy hy sinh năm sáu tám, ảnh duy nhất là tấm chụp chung với vợ ngày cưới, mặt ông bị một vết nước ố mất nửa. Một cô gái thanh niên xung phong mất năm bảy hai, ảnh chụp trên đường Trường Sơn, mặt nhỏ như hạt đỗ, đội nón tai bèo. Một cậu bé tám tuổi mất năm bảy hai vì bom, ảnh là tấm ảnh thẻ đi học, rách đôi. Mỗi tấm có một mảnh giấy ghi tên, năm sinh năm mất, và một dòng do người nhà dặn. "Xin giữ cái nốt ruồi ở môi." "Bà nội cháu bảo mắt anh ấy một mí, đừng sửa thành hai mí." "Tóc nó xoáy hai cái."

Chiểu phụ cô. Bố Phác đã nói với nó một câu, ngay sáng hôm sau cái đêm ông gập chân máy lại: từ giờ mày ra bến xe thì đừng về cái nhà này nữa. Thằng bé không cãi. Nó nhìn bố, nhìn cái góc tường nơi cái chân máy dựng, và nó gật.

Nó không hỏi gì về chuyện đi Đức nữa. Nhưng Nhã thấy nó hay nhìn cái góc tường ấy.

Mỗi tuần, cô gửi lên Hà Nội năm tấm, theo chuyến xe khách sáng thứ Hai, nhờ người phụ xe đưa tận tay ông Hiển. Mỗi tuần, chuyến xe chiều thứ Năm mang về một phong bì của ông. Một mảnh giấy ghi số tiền đã trừ vào tiền máy. Một ít tiền mặt để cô mua giấy, mua thuốc. Và có khi, một mảnh giấy nhỏ hơn: "Nhà bà Thanh ở Hàng Bạc khóc cả buổi. Cảm ơn cô em."

Cái tiếng của cô lên Hà Nội rồi lại về Bến Thượng theo đường vòng. Người Mộc Hạ, người Lạc Hòa, người các làng bên vẫn mang ảnh thờ đến. Ảnh thờ không có mùa. Tiền từ ảnh thờ, cộng với tiền xôi của bà Nhàn, cộng với tiền ảnh cưới, đủ để mỗi tháng trả lãi cho ông Cẩn mà không phải khất.

Cô trả bằng tiền, không phải bằng vàng, và không phải bằng tay mình. Từ tháng ấy, cứ đến rằm, bố Phác lại cầm tiền đến hàng đánh máy ở đầu chợ, đếm từng tờ trên mặt bàn của ông Cẩn. Rồi ông bắt lão Cẩn viết vào cái giấy nợ một dòng "đã nhận lãi tháng này", có chữ ký. Ông Cẩn cười, viết. Bố Phác cất cái giấy nợ vào tủ thờ, sau bát hương.

Mồng năm tháng Sáu, ông Cẩn đến hiệu ảnh.

Ông đến vào buổi chiều, lúc bố Phác đi giao ảnh cưới ở Phú Lộc, bà Nhàn đi chợ. Chỉ có Nhã ở quầy, Chiểu ở trong buồng tối. Ông không mang cặp. Ông không cởi mũ.

– Lô Đức. – Ông nói. – Anh cần năm bộ trước rằm.

– Em không làm.

Ông nhìn cô. Cô nhìn lại. Lần đầu tiên, cô nói câu ấy thẳng, không né, không vòng vo, không nói "để em xem".

– Em không làm nữa, anh Cẩn. Lô nào cũng không làm.

Ông Cẩn đứng im một lúc. Rồi ông cười. Không phải cái cười rộng, ấm. Một cái cười nhỏ, chỉ ở khóe miệng.

– Thôi được. – Ông nói. – Em không làm thì thôi. Anh không ép.

Ông quay ra. Đến bậc cửa, ông dừng lại, nhìn vào tủ kính, nơi Nhã bày mấy tấm ảnh thờ đã phục chế xong, lồng khung, chờ khách đến lấy.

– Đẹp nhỉ. – Ông nói. – Giống thật. Người chết rồi mà còn giống thật.

Rồi ông đi.

Tuần sau, cái tin đồn bắt đầu.

Nhã nghe nó lần đầu từ bà Hĩm, ở cái chõng dưới gốc bàng, lúc cô ra mua chè buổi trưa.

– Ấy đấy, cái Hồng. – Bà cụ hạ giọng, liếc ra đường. – Ngoài chợ người ta đang nói nhà cháu.

– Nói gì hả bà?

– Nói cái ảnh thờ nhà cháu là vẽ bịa. Người chết rồi, có cái ảnh bé tí, cháu vẽ ra cái mặt khác, bảo là mặt người ta. Bảo người ta thờ nhầm mặt. – Bà rít một hơi thuốc lào. – Ông Thiệp hợp tác xã nói to nhất. Ông ấy bảo ảnh thờ phải là ảnh thật, không được vẽ.

– Còn gì nữa không bà?

Bà cụ nhìn cô.

– Còn. Người ta bảo cháu ăn tiền suất của người Lạc Hòa. Bảo cháu cấu kết với người ta, chụp ảnh hồ sơ, hứa cho đi Tiệp, rồi không ai đi được.

Nhã cầm chén chè. Nước chè xanh nóng, đặc, bỏng tay.

– Bà có tin không?

Bà Hĩm không trả lời ngay. Bà gõ cái điếu cày xuống đất cho tàn thuốc rơi ra.

– Bà gần bảy mươi rồi, cái Hồng ạ. Bà không tin cái gì người ta nói ngoài chợ. Bà chỉ tin cái bà thấy. – Bà ngừng lại. – Mà bà thấy nhiều thứ lắm. Bà ngồi đây suốt, cả đêm.

Cô định hỏi bà thấy gì. Có một ông khách đến mua thuốc lào, và bà cụ quay sang bán.

Trong hai tuần, khách đến hiệu ít hẳn. Ba đám cưới đã hẹn chụp thì hai đám báo hủy, bảo đã thuê hợp tác xã. Một ông ở Tân Hưng đến đòi lại tấm ảnh thờ của bố mình, bảo là không giống, dù hai tháng trước ông ta còn khóc khi nhận. Một bà ở chợ đứng trước cửa hiệu nói to: "Đấy, cái nhà chụp ảnh cho người chết mà vẽ thành mặt người khác." Bà Nhàn chạy ra cãi. Hai người đàn bà đứng chửi nhau giữa đường cho đến khi bà Hĩm chống gậy đến kéo bà Nhàn vào.

Nhã ngồi trong buồng tối, làm ảnh của ông Hiển, và không ra ngoài.

Cô biết ông Cẩn không cần làm gì nhiều. Ông chỉ cần để cho cái điều có thật trở thành tin đồn. Cô quả có sửa mặt người này cho giống mặt người kia. Người Lạc Hòa quả có nộp vàng, quả có chụp ảnh ở hiệu này, quả có nghe con gái ông chủ hiệu hứa. Ông Cẩn chỉ cần đứng sau lưng, nói nhỏ vào tai một người, và người ấy sẽ nói to vào tai cả chợ.

Ở cái thị trấn này, người ta tin ảnh hơn tin người. Ảnh là của nhà em.

Thứ Tư, hai mươi tám tháng Sáu, trời nóng như đổ lửa.

Chập tối, cả nhà đang ăn cơm ở hiên cho mát. Bố Phác, bà Nhàn, Chiểu, Nhã, ngồi quanh cái mâm đặt trên chiếu, có một đĩa rau muống luộc, một bát nước rau chan sấu, một đĩa đậu phụ rán, một đĩa tép rang. Đèn dầu chưa thắp. Trời còn sáng nhờ nhờ, màu tím sẫm ở phía tây. Muỗi bắt đầu kéo ra từ bờ rào dâm bụt.

Có tiếng xe đạp ngã ở đầu đường. Rồi tiếng bước chân nặng, loạng choạng.

Một người đàn ông đi đến trước cửa hiệu. Áo sơ mi trắng nhàu nát, phanh cúc. Mặt đỏ gay. Mùi rượu nồng nặc từ cách ba bước chân. Trên vai anh ta vác một cái đòn gánh tre.

Nhã nhận ra anh ta trước khi anh ta kịp mở miệng. Người đàn ông thấp nhất trong đoàn Lạc Hòa, người đã ngồi thẳng đờ trên ghế chụp như sắp bị xử bắn, người mà cô đã bảo "anh nghĩ đến lúc anh về, ở nhà có chị với cháu đợi".

– Con Hồng! – Kiều Văn Lành gào lên. – Con Hồng ra đây!

Bố Phác đứng bật dậy. Bà Nhàn kéo Chiểu ra sau lưng.

Lành không đợi ai ra. Anh ta vung cái đòn gánh lên, quật thẳng vào cái tủ kính bày ảnh.

Tiếng kính vỡ vang lên giữa phố như tiếng sét. Những mảnh kính bay tung tóe trên nền gạch. Mấy tấm ảnh thờ trong tủ rơi xuống, khung gỗ gãy.

– Trả tao năm chỉ! – Lành gào. Anh ta khóc, nước mắt nước mũi chảy ròng ròng trên khuôn mặt đỏ gay. – Trả tao con lợn nái! Trả vợ tao đôi hoa tai! Con tao ho mấy tháng nay không có tiền mua thuốc! Trả tao!

Cả dãy phố đổ ra. Người đứng chật hai bên đường, người thò đầu qua cửa sổ, trẻ con chạy lại xem. Bà Hĩm chống gậy đứng ở đầu ngõ. Ai đó la lên gọi công an.

Lành giơ cái đòn gánh lên lần nữa. Rồi anh ta dừng lại, nhìn thấy Nhã đang đứng ở bậc cửa, giữa những mảnh kính vỡ.

Anh ta buông cái đòn gánh. Nó rơi xuống đất, lăn lóc cóc. Anh ta khuỵu xuống, ngồi bệt giữa đường, ôm mặt.

– Cô bảo tôi nghĩ đến lúc tôi về. – Anh ta nói, qua kẽ tay, giọng nghẹn đặc. – Tôi về đâu hả cô?

— Hết chương 16 —