U đếm những thứ con quên

Chương 24: U đếm những thứ con quên

Cái bếp than tổ ong bà Nhàn bưng vào buồng còn đỏ lửa ở mười hai cái lỗ, và Nhã đứng bật dậy khỏi mép giường nhanh đến mức cái ghế đẩu đổ kềnh ra sau.

– Ối giời, làm gì thế?

– U mang nó ra ngoài đi u.

– Rét thế này. – Bà Nhàn vẫn bưng cái bếp, hai tay lót giẻ. – Gió mùa về rồi. U để ở góc buồng, cửa sổ u mở hé ra.

– U mang ra đi.

Giọng cô run. Cô không muốn nó run. Bà Nhàn đứng nhìn cô một lúc, rồi quay ra, đặt cái bếp xuống nền gạch ngoài hiên sau, chỗ gió lùa. Mười hai cái lỗ đỏ rực lên trong bóng tối như mười hai con mắt.

Bà quay vào, khép cửa, ngồi xuống mép giường.

– Ngồi xuống đây.

Nhã dựng cái ghế đẩu dậy, ngồi xuống.

Đêm mười chín tháng Mười. Bố Phác về Mộc Hạ từ chiều, vì có người ra báo bà nội trở bệnh, ho suốt mấy đêm. Chiểu ngủ trên phản ngoài gian ngoài, trùm chăn kín đầu. Điện chưa về. Ngọn đèn dầu đặt trên cái hòm gỗ đựng chăn màn, vặn nhỏ, hắt lên vách một quầng vàng.

Một năm trước, cũng vào những ngày này, cô gái tên Hồng còn ngồi trong buồng tối với cái bếp than dưới gầm bàn.

– Con Hồng không sợ bếp than. – Bà Nhàn nói. – Mùa đông năm nào nó cũng ôm cái bếp vào buồng. U mắng mãi.

– Con ngạt than một lần rồi, u.

– Ừ. Người ngạt than thì sợ than. U hiểu.

Bà im một lúc. Rồi bà nói tiếp, giọng đều đều, như người đọc lại một cái sổ nợ.

– U đếm, Hồng ạ. Mười một tháng nay u đếm. U không định đếm. Nhưng cứ thấy một cái là u nhớ, rồi nó thành ra đếm.

Nhã ngồi im.

– Hôm đầu tiên, mày ăn xôi không chấm muối vừng. Con Hồng ăn xôi lạc phải chấm muối vừng, không có thì nó không ăn. Mày cầm đũa tay phải trước, rồi mới đổi sang tay trái. – Bà ngừng một chút. – Thằng Chiểu bảo mày hỏi nó năm nào cũng về Mộc Hạ à. Mày đứng nhìn ảnh ông nội lâu như nhìn ảnh người lạ. Bà nội sờ mặt mày, bà bảo mày hỏi như người lạ ấy.

– U...

– U chưa nói xong. – Bà vẫn không nhìn cô. – Mày nghĩ ra cái mâm giấy bạc. Mày làm được cái mặt thằng Khuê nhà bà Lự từ cái mẩu ảnh bé bằng hạt ngô, cái việc mà bố mày bảo ông nội cũng không làm được. Mày tô màu ảnh. Mày vẽ hồ sen. Con Hồng vẽ con gà ra con vịt. Mày ngồi hai tiếng không nhúc nhích. Con Hồng ngồi một khắc là đứng dậy hát. Mày không hát. Mười một tháng nay u chưa nghe mày hát một câu nào, trừ cái lần u bảo mày ru, mày chỉ ư ử được mấy nốt.

Bà quay sang. Ngọn đèn dầu hắt lên một nửa khuôn mặt bà, nửa kia chìm trong bóng tối, như cái đêm tháng Ba ấy.

– Mày không biết con chó nhà ông giáo Lục tên là con Vện. Con Hồng sợ chó, nhưng nó biết tên từng con chó ở cái phố này, để mà tránh. Mày thì tránh mà không biết tên. – Bà ngừng lại. – Đêm nào mày cũng thức. Đêm mày mê, mày nói những câu u không hiểu. Có đêm mày gọi "mẹ ơi". Con Hồng chưa bao giờ gọi u là mẹ. Cả cái nhà này, cả cái họ này, không ai gọi mẹ.

Nhã cúi xuống. Hai bàn tay cô đặt trên đùi, bàn tay trái có vết sẹo bỏng nồi cám, bóng và nhăn như vỏ hành.

– Rồi mày trả năm chỉ cho nhà thằng Lành. – Bà Nhàn nói. – Mày ngồi trước mặt u, kể chuyện con Hồng sửa ảnh cho lão Cẩn. Mày kể như kể chuyện của người khác. Mày nói "con Hồng ngày trước", rồi mày sửa thành "con". U nghe thấy.

Gió mùa đông bắc rít qua khe cửa sổ. Ngọn đèn dầu chao đi một cái.

– U hỏi mày một câu. – Bà Nhàn nói, và lần này giọng bà không còn đều nữa. – Mày là ai?

Nhã ngẩng lên.

Cô đã nghĩ đến câu hỏi này nhiều lần, suốt mười một tháng, như người ta nghĩ đến một cơn bão mà người ta biết thế nào cũng tới. Cô đã soạn sẵn những câu trả lời. Con là con Hồng của u. Con ngạt than xong thì quên. Con không biết u nói gì. Những câu ấy nằm trong cổ họng cô, sẵn sàng, như những tấm phim đã rửa xong chỉ chờ đem in.

Cô không nói câu nào trong số ấy.

– Con Hồng của u đi rồi, u ạ. – Cô nói. – Từ cái đêm ngạt than.

Bà Nhàn không động đậy.

– Con không biết con ở đâu đến. Con không biết vì sao con ở đây. Con tỉnh dậy lúc u đang lôi con ra hiên, trong cái thân này, với cái tay này. Con không nhớ được một cái gì của Hồng. Không nhớ tên u. Không nhớ tên bố. Không nhớ thằng Chiểu. Con chỉ có cái tay của Hồng, cái tay biết làm ảnh, biết viết chữ, biết sợ chó. Còn lại là của con.

Cô ngừng lại. Cô không nói năm hai nghìn không trăm hai mươi sáu. Cô không nói ông Chiểu năm mươi tư tuổi, cái ghế nhựa đỏ, đêm hai mươi ba tháng Chạp. Những thứ ấy không phải của bà Nhàn. Những thứ ấy là của cô.

– Con ở xa lắm tới, u ạ. – Cô nói. – Xa đến mức con không về được nữa.

Bà Nhàn ngồi im rất lâu. Rồi bà khóc.

Bà khóc không ra tiếng. Miệng bà mở ra, nhưng không có âm thanh nào thoát ra được, chỉ có hai vai rung lên, và nước mắt chảy xuống hai bên má, xuống cằm, nhỏ giọt xuống hai bàn tay đang siết chặt trên đùi. Bà khóc như người ta khóc ở đám ma khi đã khóc cạn tiếng từ đêm trước, khi chỉ còn lại cái thân thể biết khóc.

Nhã ngồi yên. Cô không dám chạm vào bà. Cô không biết mình có quyền chạm vào bà không.

Rất lâu sau, bà Nhàn đưa vạt áo lên lau mặt.

– Thế mà u biết. – Bà nói, khàn đặc. – U biết từ cái hôm mày ăn xôi không chấm muối. U bảo u điên. Ai lại nghĩ con mình không phải con mình. U bảo tại mày ngạt than. Tại u. Tại u không dậy sớm hơn.

– U không có lỗi.

– Mày thì biết gì. – Bà nói, và câu ấy không có chút giận nào trong đó.

Bà đứng dậy, đi đến cái hòm gỗ, mở nắp, lục ở dưới đáy. Bà lôi ra một cái áo len đan tay màu cánh sen, nhỏ, cũ, khuỷu tay đã sờn. Bà ngồi xuống, đặt nó lên đùi, vuốt phẳng.

– Áo nó mặc năm mười hai tuổi. Áo đầu tiên u đan cho nó. – Bà nói. – Nó mặc đến lúc chật không cài được cúc mới chịu cởi.

Bà vuốt cái áo. Rồi bà hát.

Giọng bà khàn, nhỏ, run, nhưng đúng từng nốt. Năm nốt lên, ba nốt xuống, một nốt kéo dài như tiếng thở. Cái giai điệu mà tay Nhã vẫn đếm giây trong buồng tối. Lần này có lời.

Cái ngủ mày ngủ cho lâu

Chị mày rửa ảnh đêm thâu chưa về

Rửa xong cái mặt người quê

Chị mang ra ngõ mà khoe cả làng…

Bà ngừng lại.

– Câu gốc không phải thế. – Bà nói. – Câu gốc là mẹ mày đi cấy đồng sâu chưa về. Nó bảo hát mẹ đi cấy thì buồn, thằng Chiểu khóc. Nó đổi thành chị mày rửa ảnh. Nó mới tám tuổi. Từ đấy thằng Chiểu chỉ chịu ngủ khi nó hát câu ấy.

Nhã nghe giai điệu ấy trong cổ họng mình, lần này có chữ. Chị mày rửa ảnh đêm thâu chưa về. Cô nghĩ đến những đêm rửa ảnh, cái đèn đỏ, cái nhịp đếm giây. Cô nghĩ đến Chiểu nói "chị toàn đếm bằng cái bài ấy". Hồng đã đếm giây bằng câu hát ru em trai. Hàng trăm đêm. Hàng nghìn tờ giấy ảnh.

Cô thấy cổ họng mình nghẹn lại.

– U dạy con câu ấy được không?

Bà Nhàn nhìn cô. Một lúc lâu. Rồi bà gật.

Bà hát lại, chậm, từng câu một. Nhã hát theo, sai lời, bà sửa. Cô hát lại. Đến lần thứ ba thì cô hát đúng. Giọng cô, cái giọng cao hơn và mềm hơn giọng của cô, hòa vào giọng khàn của bà Nhàn trong căn buồng nhỏ, dưới ngọn đèn dầu vặn nhỏ, và Nhã không biết đó là giọng của ai.

Ngoài gian ngoài, Chiểu trở mình trên phản. Thằng bé lẩm bẩm một câu gì trong mơ, rồi ngủ tiếp. Bà Nhàn nghe tiếng nó, ngừng hát.

– Thằng Chiểu không được biết. – Bà nói. – Bố mày không được biết.

– Vâng.

– Cả đời này.

– Vâng.

Bà ngồi im một lúc, hai tay đặt trên cái áo len cánh sen. Rồi bà hỏi, không nhìn cô:

– Thế ở chỗ con, người ta gọi con là gì?

Nhã không trả lời ngay. Mười một tháng nay chưa ai gọi cái tên ấy. Có những đêm cô sợ chính mình cũng sẽ quên nó.

– Nhã, u ạ.

– Nhã. – Bà nhắc lại, chậm, như nếm một miếng gì lạ trên đầu lưỡi. Rồi bà lắc đầu. – U không gọi được đâu. Ngoài kia người ta nghe. U vẫn gọi là Hồng.

– Vâng.

– Nhưng u biết. – Bà nói. – Thế là đủ.

Bà gấp cái áo len cánh sen lại, cất xuống đáy hòm, đóng nắp.

Nhã đứng dậy, leo lên gác xép, rồi xuống, cầm theo quyển truyện dịch bìa rách của Hồng. Giữa hai trang sách có cái lá bàng khô làm dấu. Và kẹp sau cái lá bàng, gấp làm đôi, là tờ lịch bloc in số 6 màu đỏ.

Cô mở tờ lịch ra, đặt lên đùi bà Nhàn.

Chủ nhật, tháng 12 năm 1987. Ngày 16 tháng 10 năm Đinh Mão.

– Con xé nó hôm thứ Hai đầu tiên. – Cô nói. – Con không vứt được.

Bà Nhàn cầm tờ lịch lên, đưa ra gần ngọn đèn. Bà nhìn nó lâu, rất lâu. Rồi bà gấp nó lại, đúng theo nếp cũ, đưa trả cô.

– Con giữ lấy. – Bà nói. – Ngày ấy con Hồng đi. Ngày ấy con đến.

Đó là lần đầu tiên bà gọi cô là "con" mà không phải gọi Hồng.

Họ ngồi thêm một lúc. Ngọn đèn dầu đã cạn gần hết bấc, kêu xèo xèo. Ngoài hiên sau, cái bếp than đã tàn bớt, mười hai cái lỗ chỉ còn đỏ lờ mờ.

– Thế con Hồng, – bà Nhàn nói, rất nhỏ, như sợ chính câu hỏi của mình, – nó chết thế nào?

Nhã nhìn bà. Cô có thể nói: ngạt than, u ạ, tai nạn, tại cái bếp. Bà Nhàn sẽ tin. Bà sẽ đau, nhưng đó là thứ đau mà người ta sống được cùng.

– Có người chèn lỗ thông hơi, u ạ.

Bà Nhàn không hỏi ai. Bà không cần hỏi. Bà đứng dậy, cầm cây đèn dầu, đi ra cửa sau. Nhã nghe tiếng then cửa kéo, tiếng gió ùa vào. Rồi tiếng bà cúi xuống, tiếng một thứ gì nặng được nhấc lên khỏi nền đất.

Khi bà quay vào, trong tay bà là viên gạch tổ Ba.

— Hết chương 24 —