Ảnh chụp hẹn giờ đêm Trung thu

Chương 20: Ảnh chụp hẹn giờ đêm Trung thu

– Năm nay nhà mình chụp một cái. – Bố Phác nói. – Cả nhà.

Ông nói câu ấy vào sáng rằm tháng Tám, lúc đang lắp tấm kính mới vào cái tủ bày ảnh. Tấm kính ông đặt mua ở huyện, chở về bằng xe bò, bọc trong hai cái chăn cũ, đi cả buổi mới đến. Cái tủ gỗ đã được ông đóng lại chỗ gãy, đánh lại một nước vecni. Khi tấm kính trượt vào rãnh, khít, không một tiếng lạo xạo, ông đứng lùi ra nhìn như nhìn một người ốm vừa ngồi dậy được.

– Chụp bằng gì hả bố? – Chiểu hỏi.

– Bằng cái máy nhỏ. Mày bấm.

Thằng bé há miệng, rồi ngậm lại, rồi đỏ mặt.

Một tháng nay, bố Phác đã cho nó chụp ba đám giỗ và một đám ma. Ảnh đám ma nó chụp hơi tối, nhưng người nhà không chê, vì nó biết đứng lùi ra xa, không chĩa máy vào mặt người đang khóc. Bố Phác xem ảnh, không khen, chỉ gật một cái. Từ hôm ấy Chiểu đeo cái máy hai ống kính đi đâu cũng giữ trước bụng bằng cả hai tay, như ôm một con chim non.

Nhã đứng ở quầy, nhìn hai bố con. Cô biết cái ảnh ấy. Cô đã ngồi với nó hai buổi chiều và một đêm, kéo từng vết rạn ra khỏi khuôn mặt của bốn người đứng trước tấm phông vẽ. Một ông bố gầy, cúc áo cài lên tận cổ. Một bà mẹ cầm cái đèn ông sao. Một thằng bé mắt nheo vì đèn. Một cô gái tóc tết, nghiêng người về phía mẹ như vừa bị ai trêu.

Và một khuỷu tay áo vá ở mép bên phải.

Cô đã biết từ lâu là ngày này sẽ đến. Cô chỉ không nghĩ nó đến trong một buổi sáng có nắng, với tiếng búa con của bố Phác gõ vào nẹp tủ kính, với mùi bánh nướng thơm ra từ hàng bánh đầu cầu.

Mười hai ngày trước, Toản đã đến hỏi. Anh ta không vào nhà. Anh ta đứng ở ngõ sau lúc chập tối, hỏi cô năm bộ ảnh xong chưa. Cô bảo không làm. Anh ta đứng im một lúc, rồi gật, như người nghe tin mưa.

– Thế thì thôi. – Anh ta nói. – Em nghĩ kỹ chưa?

– Em nghĩ kỹ rồi.

– Ừ. – Anh ta cười. – Trung thu anh sang.

Từ hôm ấy, cô đợi. Cô biết Toản không phải người bỏ đi khi bị bảo không. Hồng đã bảo không, và người ta lôi Hồng ra khỏi buồng tối đầy khói than. Bây giờ là Nhã bảo không. Đêm nào vào buồng tối, cô cũng ra ngõ sau sờ cái lỗ thông hơi trước, rồi mới kéo rèm. Bà Nhàn vẫn ngồi gác ở ngoài, có đêm mang cả cái quạt nan ra ngồi, đập muỗi đen đét.

Buổi chiều, bố Phác vào phòng chụp, đứng nhìn tấm phông hồ sen một lúc lâu. Rồi ông bảo Chiểu giúp ông hạ nó xuống.

– Sao lại hạ hả bố? – Nhã hỏi.

– Ảnh nhà mình thì dùng phông của ông. – Ông nói, cuộn tấm vải bạt vẽ sen lại, buộc dây. – Cái phông hồ nước kia là ông nội mày vẽ, năm năm tám. Ba mươi năm nay ảnh nào của nhà mình cũng đứng trước nó.

Ông treo lại tấm phông cũ. Hồ nước mùa đông, cây liễu rủ, cái cầu cong, sương mù. Mấy vệt ẩm tháng Giêng vẫn còn lốm đốm ở góc. Nhã nhìn nó, thấy lại nó trên màn hình hai mươi bảy inch trong phòng làm việc của mình, những vết rạn chạy ngang cây liễu như mạng nhện.

Chiểu khiêng cái chân ba càng từ góc tường ra. Cái chân máy ấy đã đứng ở góc từ cái đêm bố Phác gập nó lại, hơn hai tháng, không ai đụng tới. Thằng bé dựng nó giữa phòng, rồi lấy dây thép uốn một cái gá, buộc cái máy hai ống kính lên đầu chân máy. Cái máy nhỏ ngồi trên ba cái chân gỗ cao, trông lạc lõng như một đứa trẻ đội mũ của bố.

– Cái máy này có hẹn giờ không? – Nhã hỏi.

– Có cái cần bên hông. – Chiểu chỉ. – Gạt xuống, bấm, nó kêu rè rè mười giây thì nháy. Bố bảo cái cần ấy hỏng từ lâu, em sửa được rồi. Em lấy dây chun buộc lại.

Nó nói câu ấy với một vẻ tự hào cố giấu, và Nhã thấy mình mỉm cười.

Chập tối, cả thị trấn đã rộn tiếng trống. Lũ trẻ con rước đèn qua đường số 5, đèn ông sao, đèn cá chép, đèn kéo quân, nến cắm bên trong lắc lư, cháy xém cả giấy bóng kính. Hàng bánh đầu cầu bày ra tận lòng đường, bánh nướng bánh dẻo xếp trên mẹt, có cả những con giống bột màu xanh đỏ. Trăng chưa lên. Phía đông, sau rặng tre bên kia sông, trời đã sáng một quầng vàng nhạt.

Toản đến lúc bảy giờ.

Anh ta mang một hộp bánh nướng bọc giấy hồng và một cái đèn ông sao tự làm bằng tre, giấy bóng kính đỏ. Cái áo ka ki màu cỏ úa đã giặt sạch, miếng vá ở khuỷu tay trái phẳng phiu. Anh ta đưa hộp bánh cho bà Nhàn, đưa cái đèn cho Chiểu.

– Đèn cho thằng Chiểu. – Anh ta cười. – Mười sáu tuổi rồi, rước đèn thì xấu hổ, nhưng mà treo thì được.

Chiểu cầm cái đèn, không nói gì. Nó đặt nó lên quầy, rồi đi vào phòng chụp, lấy ra một cái đèn ông sao khác, nhỏ hơn, giấy bóng kính đỏ đã phai, do chính nó dán từ chiều.

– U cầm cái này. – Nó đưa cho mẹ. – Lát chụp ảnh u cầm.

Toản nhìn cái đèn của mình trên quầy một lúc, rồi quay sang bố Phác, vẫn cười.

Họ ngồi uống trà ở hiên. Bố Phác, Toản, bà Nhàn. Bánh nướng cắt làm tám, nhân thập cẩm có lạp xường, có mỡ đường, có hạt dưa. Bà Nhàn cắt bánh mà mặt không đổi.

– Bác trai, – Toản nói, sau chén trà thứ hai, – bác bảo sau Trung thu tính. Hôm nay là Trung thu rồi. Chú cháu bảo cháu sang hỏi lại bác, xem tháng Chín nhà cháu mang trầu cau sang được không.

Bố Phác chưa kịp trả lời thì bà Nhàn đặt con dao xuống.

– Năm nay không được đâu, cháu ạ.

Toản quay sang bà.

– Sao lại không được hả bác?

– Con Hồng năm nay hai tư tuổi. Hai tư là phạm kim lâu. – Bà Nhàn nói, giọng đều đều, như đọc một câu đã viết sẵn ra giấy. – Kim lâu thì cưới xin, ăn hỏi gì cũng không được. Bác đi xem rồi. Ông thầy ở Mộc Hạ bảo phải để sang năm Kỷ Tỵ.

Nhã ngồi trên bậc cửa, cái bánh nướng trong tay. Cô không biết bà Nhàn có đi xem thật không. Cô chỉ biết rằng bà Nhàn chưa bao giờ nhắc đến chữ kim lâu trước mặt cô, trong suốt chín tháng qua.

Toản im một lúc.

– Thế thì sang năm vậy bác. – Anh ta nói. – Cháu đợi được.

Anh ta nhìn sang Nhã. Anh ta vẫn cười. Nhã nhìn lại.

– Thôi, chụp ảnh! – Bố Phác đứng dậy, phủi tay. – Trăng sắp lên rồi.

Phòng chụp được thắp sáng bằng cả hai bóng năm trăm oát, vì đêm rằm điện về sớm, tám giờ đã có. Tấm phông hồ nước vàng lên dưới ánh đèn. Chiểu đứng sau cái máy nhỏ, cúi xuống nhìn vào cái ô ngắm trên đầu máy, chỉnh cái núm lấy nét, đẩy cái chân máy lùi ra một gang, lại kéo vào nửa gang.

– Bố với u đứng giữa. – Nó ra lệnh, như một ông thợ thật. – Chị đứng cạnh u. Con đứng ngoài cùng, cạnh chị.

Bố Phác cài cúc áo lên tận cổ. Ông đứng thẳng, hai tay buông dọc thân. Bà Nhàn cầm cái đèn ông sao, đứng cạnh ông, ngượng nghịu như cô dâu. Nhã đứng cạnh bà, tóc tết một bím vắt qua vai, hồi chiều bà Nhàn tết cho cô, vừa tết vừa cằn nhằn tóc mày dạo này mỏng đi.

Cô đứng đúng cái chỗ cô đã thấy trong ảnh. Cô biết thế, như biết một bước chân trên cầu thang trong bóng tối.

Toản đứng ở cửa phòng chụp, khoanh tay xem.

– Anh Toản vào đứng cùng đi. – Bà Nhàn nói, không quay lại.

– Thôi, ảnh nhà bác. – Toản nói. Nhưng anh ta vẫn bước lại gần, đứng sát mép tấm phông, cạnh bố Phác.

– Mày đứng ra! – Bố Phác quát, nhỏ nhưng gắt. – Đứng thế vào ảnh bây giờ.

Toản lùi ra một bước. Rồi một bước nữa. Anh ta đứng ở chỗ ánh đèn vừa tắt, dựa vai vào khung cửa, một bên khuỷu tay vẫn chìa vào mép khung hình.

Chiểu gạt cái cần hẹn giờ xuống, bấm. Cái máy kêu rè rè. Thằng bé chạy vụt vào chỗ của nó, cạnh chị nó, suýt vấp vào chân ba càng.

Mười giây.

Nhã nghĩ đến cái khuỷu tay áo vá. Cô có thể quay sang, bảo Toản lùi thêm một bước. Cô có thể xin bố dừng lại, chụp tấm khác. Một tấm không có Toản, không có miếng vá mà bàn tay Hồng đã khâu, không có bóng dáng của người đứng dưới lỗ thông hơi đêm rằm tháng Mười. Một tấm ảnh sạch.

Thôi cô để đấy. Ảnh nhà tôi còn mỗi tấm này. Bớt cái gì đi tôi cũng tiếc.

Cô không quay sang.

Chiểu, đứng sát bên cạnh, lén đưa tay ra sau lưng, tìm sườn chị nó, và thọc một cái.

Nhã giật mình, bật cười, nghiêng người về phía bà Nhàn.

Tiếng màn trập kêu tách, nhỏ, khô, như tiếng một hạt thóc nứt.

– Thằng kia! – Bà Nhàn quay lại cốc đầu Chiểu. – Chụp ảnh mà mày nghịch!

Thằng bé ôm đầu cười hô hố. Bố Phác cũng bật cười, tiếng cười khàn, ngắn, như sợ ai nghe thấy. Nhã đứng giữa họ, nụ cười vẫn còn trên mặt, và cô không biết cái nụ cười ấy là của ai, của mình hay của cô gái kia.

Cô đã vẽ lại nó, ba mươi tám năm sau, bằng bút vẽ trên bảng điện tử, vào lúc ba giờ sáng. Cô đã nhìn nửa mặt bên phải thật lâu để đoán nửa bên trái. Cô đã đoán đúng.

Chiểu chụp thêm hai kiểu nữa, kiểu nào cả nhà cũng đứng nghiêm, mặt cứng đờ. Nhã biết, về sau, người ta sẽ chỉ giữ lại một tấm.

Lúc mọi người ra hiên ngắm trăng, Toản không ra. Anh ta đứng ở quầy với bố Phác. Nhã đi vào bếp lấy thêm ấm nước sôi, và qua tấm vách ván, cô nghe giọng anh ta, nhỏ, đều.

– Bác ạ, còn một chuyện cháu phải thưa. Anh Cẩn đi Hà Nội làm ăn, có khi đi lâu. Anh ấy để lại cho cháu cái này.

Tiếng giấy sột soạt.

– Cái giấy nợ của bác với anh ấy. Anh ấy viết thêm ở dưới rồi, có chữ ký. Từ nay khoản còn lại bác không phải trả anh ấy nữa. Bác trả cháu. – Một khoảng im. – Mà cháu thì bác biết rồi. Người nhà với nhau, cháu không đòi. Bác cứ để đấy. Sang năm hết kim lâu, coi như xong.

Không có tiếng bố Phác trả lời. Chỉ có tiếng ngón tay gõ xuống mặt quầy, một cái, hai cái, rồi dừng.

Nhã đứng sau tấm vách, ấm nước nóng trong tay. Hơi nước bốc lên làm mờ cả mắt cô.

Cô quay lại. Chiểu đang đứng ở cửa bếp, tay cầm cái đèn ông sao Toản tặng, nhìn về phía quầy. Nó cũng đã nghe thấy. Mặt nó trắng ra dưới ánh trăng vừa lên, và trong đôi mắt mười sáu tuổi ấy, Nhã thấy một thứ đang vỡ ra, chậm, không một tiếng động, như một tấm kính bị nứt từ bên trong.

— Hết chương 20 —