Giá lên theo ngày

Chương 26: Giá lên theo ngày

Sáng hôm sau, mọi cái phong bì đã về đúng ngăn của nó.

Nhã mở từng ngăn kéo tủ phim lúc bố Phác ra hiên lau máy hai ống kính. Ngăn tháng Chín năm tám bảy. Ngăn tháng Mười. Ngăn tháng Mười Một, ngăn tháng Mười Hai, ngăn tháng Một năm nay. Phong bì nào cũng nằm đúng chỗ, đúng thứ tự, chữ "hồ sơ" quay lên trên. Không thiếu cái nào. Cô đếm lại. Ba mươi sáu. Cái thứ ba mươi bảy là cái phong bì không của Toản, đã bị lấy đi.

Đêm qua cô đã thấy bố xếp chúng thành một chồng trên nền gạch. Cô đã nằm thức đến sáng, nghe tiếng ông ngồi đó rất lâu, rồi tiếng ngăn kéo đóng lại, từng cái một.

Cô không biết ông đã định làm gì với cái chồng phong bì ấy. Cô không biết vì sao ông lại xếp chúng về.

– Mày lục cái gì đấy? – Bố Phác hỏi từ ngoài hiên.

– Con tìm phim ảnh cưới nhà cô giáo, bố. Người ta xin in thêm.

– Ngăn tháng Năm.

– Vâng.

Cô mở ngăn tháng Năm. Phim ảnh cưới nhà cô giáo nằm ở đó. Cô rút ra, rồi đứng nhìn cái tủ, hai mươi tư cái núm đồng, như nhìn một người bệnh mà mình không biết bệnh gì.

Giữa tháng Mười Một, giá gạo chợ lên bốn trăm rưỡi một cân, rồi năm trăm.

Không ai còn nhớ tháng trước là bao nhiêu. Người ta không hỏi giá nữa, người ta hỏi "hôm nay bao nhiêu". Bà Nhàn bán xôi một trăm hai mươi đồng một gói từ đầu tháng, đến giữa tháng thì một trăm rưỡi. Vậy mà sáng nào cũng có người đứng ở hiên tính toán, xem mua một gói hay hai người chia nhau một gói. Ở cửa hàng lương thực, hàng người xếp sổ gạo ngắn hẳn đi, vì gạo theo sổ nay toàn bo bo với mì sợi, người ta thà ra chợ mua đắt mà được gạo thật. Người ta truyền tai nhau: sang năm bỏ sổ gạo. Có người bảo mừng. Có người bảo thế thì chết.

– Bỏ sổ gạo thì lấy gì mà ăn? – Bà Hĩm hỏi, ngồi trên chõng. – Ấy đấy, bà sống bằng cái sổ ấy từ năm năm tư.

– Thì ra chợ mua, bà ạ. – Một ông đạp xích lô ngồi uống chè nói. – Chợ có gạo. Chỉ là đắt.

– Đắt thì lấy tiền đâu.

– Thì làm ra tiền.

Bà Hĩm lắc đầu, không cãi nữa.

Hiệu Ảnh Phác lại đông khách. Không phải khách chụp ảnh thẻ, ảnh thẻ bây giờ sáu trăm đồng ba tấm, người ta chỉ chụp khi bắt buộc. Mà là khách ảnh màu. Người có con đi lao động gửi tiền về, người buôn bán ở chợ vừa trúng một chuyến hàng, người đi Liên Xô về mang theo một ít đô la giấu trong cạp quần. Họ muốn có một tấm ảnh màu cả nhà để treo Tết. Treo một tấm ảnh màu là để hàng xóm biết nhà mình khá.

Nhã chụp, gửi đi, nhận về. Tiền đặt trước trong cái hộp bánh quy ở ngăn kéo quầy nhiều lên, nhưng mỗi tuần nó lại mỏng đi, vì giá giấy, giá phim, giá thuốc trên Hà Nội lên theo từng chuyến xe.

– Tiền nó chạy nhanh hơn chân người. – Bố Phác nói, lúc đếm. – Hôm nay một nghìn đồng mua được một hộp thuốc hiện, tuần sau mua được nửa hộp.

– Thế thì mình đổi ra vàng, bố.

Ông ngẩng lên nhìn cô.

– Ai dạy mày thế?

– Con nghe người ta nói ngoài chợ.

Ông không hỏi thêm. Nhưng chiều hôm ấy ông mang một nửa số tiền trong hộp ra hàng vàng đầu cầu, đổi được hai chỉ. Ông gói hai chỉ ấy vào cái gói vải điều đựng một cây vàng Toản không nhận, cất vào tủ thờ, sau bát hương, cạnh tờ giấy nợ gấp tư.

Thứ Tư tuần ấy, bố Phác đi lên hàng đánh máy ở đầu chợ.

Ông không nói với ai là đi đâu. Ông chỉ khoác cái áo bông, đội mũ, dắt xe ra. Nhã đứng ở quầy, nhìn ông đạp về phía chợ. Một tiếng sau ông về, dựng xe, đi thẳng vào phòng chụp.

Bà Nhàn đi theo vào. Nhã nghe giọng bà, nhỏ, gấp.

– Ông đi đâu?

– Đi bảo lão Cẩn là tôi không bán.

– Lão nói gì?

– Lão cười. Lão bảo ông anh nghĩ kỹ chưa. Tôi bảo nghĩ kỹ rồi. Lão bảo thôi được, ông anh không bán thì thôi, em không ép. – Ông ngừng một chút. – Rồi lão bảo, em chỉ sợ ông anh không bán thì có người khác lấy, không mất đồng nào.

Bà Nhàn không nói gì nữa.

Chiều hôm ấy, Trung úy Đoàn ghé qua. Anh ta không vào nhà, chỉ dựng xe ở hiên, đứng nói với bố Phác mấy câu. Nhã đứng sau quầy, nghe được.

– Hồ sơ huyện đã nhận, bác ạ. Bên ngành lao động trên tỉnh trả lời là đợt tháng Ba giấy tờ đầy đủ, có ảnh, có dấu. Muốn biết người đi có đúng là người trong giấy không thì phải đối chiếu ảnh. – Anh ta ngừng lại. – Huyện bảo ra Giêng sẽ cử người xuống làm việc với gia đình, có khi phải thu giữ cái tủ phim để giám định. Tôi báo trước để bác biết. Gia đình cứ giữ nguyên như cũ.

Bố Phác đứng ở bậc cửa, hai tay buông dọc thân.

– Ra Giêng là bao giờ anh?

– Sau Tết, bác ạ. Mồng sáu, mồng bảy gì đấy. Tết nhất cơ quan cũng nghỉ.

Anh ta chào, dắt xe đi. Bố Phác vẫn đứng ở bậc cửa rất lâu, nhìn theo cái bóng áo vàng qua cầu sắt, cho đến khi bà Nhàn ra kéo ông vào vì gió.

Tối hôm ấy, ăn cơm xong, bố Phác gọi Nhã ra hiên.

Trời rét căm. Gió bấc thổi từ phía sông, mang theo hơi nước lạnh buốt. Bố Phác ngồi trên cái ghế đẩu, khoác áo bông, chén rượu đặt trên bậc cửa. Ông chỉ cho cô cái ghế bên cạnh.

– Bố không bán cái tủ. – Ông nói. – Con nghe rồi.

– Vâng.

– Lão Cẩn sẽ không để yên. Thằng Toản sẽ không để yên. Công an sẽ còn xuống. – Ông uống một ngụm rượu. – Bố biết hết.

Ông xoay cái chén trong lòng bàn tay.

– Con nghe bố này. Từ hôm nay, việc của cái tủ phim là việc của bố. Con đừng dính vào nữa. Con lo cái ảnh màu, lo ảnh thờ của ông Hiển, lo cho thằng Chiểu học. Cái gì người ta hỏi về cái tủ, con bảo người ta hỏi bố.

– Bố định làm gì?

– Bố lo.

– Bố lo thế nào?

Ông không trả lời. Ông nhìn ra con đường tối, nơi những ngọn đèn dầu nhà bên kia đường đã tắt gần hết, chỉ còn đèn nhà ông giáo Lục.

– Hồi bố bằng thằng Chiểu, – ông nói, – ông nội mày dạy bố rửa phim. Có một lần bố làm hỏng cả một cuộn phim đám cưới của người ta, mở hộp ra giữa ban ngày. Bố sợ quá, bố định trốn. Ông nội mày bảo: con làm hỏng thì con đi xin lỗi người ta, còn cái hỏng ấy thì bố lo. Bố đi xin lỗi. Ông chụp lại cho người ta cả cái đám cưới, chụp lại từ đầu, bắt cô dâu chú rể mặc lại quần áo cưới. Không lấy một đồng nào.

Ông uống cạn chén rượu.

– Con xin lỗi người ta rồi. Con trả năm chỉ cho nhà thằng Lành. Thế là đủ rồi. Còn cái hỏng thì bố lo.

Nhã ngồi im bên cạnh ông. Cô muốn hỏi: bố lo bằng cách nào. Cô muốn nói với ông rằng cái hỏng này không chụp lại được. Cô không nói.

Chủ nhật, mười bảy tháng Mười Một, Toản đến mua xôi.

Anh ta đến từ sáng sớm, lúc trời còn tối, sương đặc như khói. Bà Nhàn đang ngồi sau cái thúng xôi, đèn dầu đặt bên cạnh, hơi xôi bốc lên mờ mịt. Nhã ngồi trên bậc cửa nhặt lá chuối.

– Bác gái cho cháu hai gói. – Toản nói. – Một gói đỗ, một gói lạc.

Bà Nhàn không ngẩng lên ngay. Bà lấy lá chuối, xới xôi, nắm lại, gói. Tay bà không run.

– U cháu dạo này thế nào? – Bà hỏi.

– Dạo này rét, u cháu ho nhiều, bác ạ.

– Ừ. Rét thì người già hay ho. – Bà đặt hai gói xôi vào tay anh ta. – Cháu mang thêm gói này về cho u cháu. Xôi gấc, bác đồ thử. Không lấy tiền.

Toản cầm ba gói xôi, đứng im một lúc, nhìn bà Nhàn. Bà Nhàn nhìn lại. Mặt bà bình thản như mặt nước ao lúc không có gió.

– Cháu cảm ơn bác.

– Ừ.

Toản quay sang Nhã. Anh ta chờ cô đứng dậy. Cô đứng dậy. Họ đi ra đầu ngõ, chỗ bà Hĩm chưa bày hàng.

– Bác gái hôm nay vui nhỉ. – Toản nói.

– U em vẫn thế.

– Ừ. – Anh ta cười. – Nghe nói anh Cẩn xuống hỏi mua cái tủ phim. Bác trai không bán.

– Vâng.

– Tiếc. – Anh ta nói, nhìn lên tán bàng trơ cành. – Bán đi thì em nhẹ người. Không ai hỏi được gì nữa.

– Em không sợ người ta hỏi.

Toản quay sang. Trong sương sớm, mặt anh ta nhòe đi, chỉ còn đôi mắt.

– Em lên trụ sở mấy lần rồi, Hồng?

– Em chưa lên lần nào. Anh Đoàn xuống nhà.

– Ừ. Anh Đoàn xuống nhà. – Anh ta nhắc lại. – Anh Đoàn là người tốt. Làm việc cẩn thận. Đọc cái gì cũng đọc hai lần.

Anh ta cầm ba gói xôi, đi về phía cầu sắt. Đến đầu cầu, anh ta quay lại, giơ gói xôi gấc lên.

– Bảo bác gái, u anh cảm ơn.

Bà Nhàn vẫn ngồi sau thúng xôi khi Nhã quay vào. Bà đang gói xôi cho một bà đi chợ sớm, tay vẫn đều. Chỉ khi bà khách đi rồi, bà mới đặt cái muôi xuống, chùi hai tay vào tạp dề, và Nhã thấy hai bàn tay ấy đỏ rực lên vì bà đã siết chặt cái muôi suốt từ nãy.

– U làm được. – Bà nói, rất nhỏ. – Thấy chưa.

Tối thứ Bảy cuối tháng, Chiểu đi học thêm về muộn.

Nó dựng xe ở hiên, vào nhà, không huýt sáo. Nó đặt cặp lên phản, đi thẳng vào buồng tối, nơi Nhã đang pha thuốc chuẩn bị đợi điện. Nó đứng ở sau tấm rèm, không vào.

– Chị.

– Gì?

– Chiều nay em đi qua bến xe. – Nó nói. – Em thấy bố.

Nhã đặt chai thuốc hiện xuống.

– Bố ra bến xe làm gì?

– Bố mua xăng. Ở cái hàng bán xăng lẻ cạnh quán bia, cái hàng đong xăng bằng chai bia ấy. Bố mua một can. Cái can nhựa trắng, to bằng cái thùng gánh nước. – Thằng bé ngừng lại. – Em hỏi bố mua xăng làm gì. Bố bảo để chạy cái máy phát điện mượn của ông giáo Lục, in ảnh màu Tết cho kịp, lúc mất điện.

Nó nhìn cô qua khe tấm rèm đen.

– Chị. Ảnh màu thì gửi lên Hà Nội in. Nhà mình có in ảnh màu đâu. Mà nhà ông giáo Lục làm gì có máy phát.

— Hết chương 26 —